ใครเป็นคนสร้าง MV ของ Som Pla Noi

ในฐานะคนที่ฟังเพลงหลากแนวอยู่เป็นประจำ ผมมองว่าเพลง 'som pla noi' มักถูกพูดถึงในฐานะเพลงพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นงานที่มีผู้แต่งคนเดียวชัดเจน เนื้อเพลงและทำนองมีลักษณะที่เรียบง่ายและสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามพื้นที่ ทำให้มีเวอร์ชันต่าง ๆ กระจายอยู่ตามชุมชน เสียงบันทึกหรือการเรียบเรียงสมัยใหม่บางครั้งจะระบุชื่อผู้เรียบเรียงหรือคนที่นำเพลงนี้มาร้องให้เป็นที่รู้จัก แต่ต้นกำเนิดดั้งเดิมมักถูกถ่ายทอดทางปากต่อปาก ผมมักคิดว่าความสวยงามของเพลงแบบนี้อยู่ที่ความเป็นของชุมชน มากกว่าการมีผู้แต่งคนเดียว การฟังเวอร์ชันเก่า ๆ เปรียบเทียบกับเวอร์ชันที่อัดใหม่จะเห็นได้ชัดว่ามีการเติมรายละเอียดของท้องถิ่นและสไตล์นักร้องเข้าไป ซึ่งก็ทำให้เพลงมีชีวิตต่อเนื่องไปอีกนานหลายรุ่น นั่นเป็นสิ่งที่ทำให้เพลงอย่าง 'som pla noi' ยังคงน่าฟังสำหรับคนรุ่นใหม่และคนแก่ alike.

บอกตรงๆว่าร้านที่ทำ 'prik nam pla' ได้เป๊ะที่สุดที่ผมเคยเจอเป็นร้านเล็กๆ ข้างตลาดนัดยามเช้า ไม่ใช่ร้านหรู แต่กลิ่นและรสทำให้ประทับใจตั้งแต่คำแรกที่ชิม ผมชอบส่วนผสมที่ยังเห็นเนื้อพริกมะนาวกระเทียมชัดเจน ไม่บดจนละเอียดเกินไป น้ำปลาใช้ของดีไม่เค็มจี๊ดอย่างเดียว แต่มีความกลมหวานหน่อยๆ จากน้ำตาลปีบหรือมะพร้าวคั่วเล็กน้อย ความเปรี้ยวของมะนาวสดตัดกับความเผ็ดของพริกขี้หนูสวนอย่างลงตัว ร้านนั้นเสิร์ฟคู่กับปลาทอดกรอบและผักสดตามฤดูกาล ทำให้รสชาติเจิดจ้ากว่าแค่จิ้มกับข้าว ผมชอบที่เจ้าของปรับรสชาติให้กลมกล่อมแทนที่จะทำเผ็ดจัดไปเลย เพราะบางครั้งการบาลานซ์เล็กๆ นั่นแหละที่ทำให้จานธรรมดากลายเป็นความทรงจำได้ในมื้อเดียว

ฉันจมอยู่กับท่อนฮุกของ 'som pla noi' มากพอที่จะเริ่มคิดถึงคำทีละคำและภาพเล็ก ๆ ที่มันเรียกขึ้นมาในหัว คำว่า 'pla' แปลตรงตัวว่า 'ปลา' และ 'noi' แปลว่า 'เล็ก' หรือ 'น้อย' ในภาษาไทย ดังนั้นถ้ามองแบบตัวอักษรสุด ๆ ส่วนที่แน่ใจได้คือมีภาพของปลาเล็ก ๆ ปรากฏอยู่ ส่วนคำว่า 'som' นั้นขึ้นอยู่กับบริบท—มันอาจเป็นคำว่า 'ส้ม' (ผลไม้/สี) หรือเป็นคำสำเนียงท้องถิ่น หรือแม้แต่ชื่อเล่นของคนหนึ่งคนเดียว ในหลายเพลงผู้แต่งเลือกคำสั้น ๆ แบบนี้เพื่อสร้างความน่ารัก ไร้พิษภัย หรือเป็นสัญลักษณ์แทนความเปราะบาง เมื่อผสมกันแล้ว ผมตีความท่อนนี้เป็นภาพเปรียบเปรยถึงความเปราะบางของความสัมพันธ์หรือชีวิตคนตัวเล็ก ๆ ที่ลอยอยู่ในโลกใหญ่ เป็นทั้งคำพูดเรียกร้องความสนใจและคำบอกเล่าที่เต็มไปด้วยความอ่อนโยน ไม่จำเป็นต้องแปลตรงตัวเสมอไป เพราะบทเพลงมักจะเล่นกับความหมายซ้อนและความรู้สึกที่ผู้ฟังเติมเข้าไปเอง

ช่วงแรกที่ผมลองเล่น 'som pla noi' ผมเริ่มจากคอร์ดง่าย ๆ ก่อนเพื่อจับทำนองและวางเสียงร้องให้สบาย ลองคีย์ G แบบพื้นฐานไว้ก่อน: G Em C D สำหรับท่อนเวิร์ส และ Em C G D สำหรับท่อนคอรัส ซึ่งเป็นวงจรที่ฟังแล้วกลมกล่อมและไม่ขัดกับเมโลดี้มาก การตีคอร์ดควรเริ่มที่รูปแบบสตรัม Down-Down-Up-Up-Down-Up (D D U U D U) เป็นจังหวะกลาง ๆ ที่ช่วยให้เพลงมีความลื่นไหล ถ้าช่วงเสียงสูงเกินไป ให้ติดคาโปที่เฟรต 2 แล้วเล่นแบบเดิมเพื่อย้ายคีย์ขึ้นเป็น A อีกวิธีที่ผมชอบคือเพิ่มคอร์ดผ่านทางเล็ก ๆ เช่นใช้ Em7 แทน Em กับ Cadd9 แทน C เพื่อให้ซาวด์มีมิติขึ้นโดยไม่ยากนัก สำหรับอินโทรลองเล่น arpeggio เบา ๆ ด้วยลำดับเบส G→D→Em→C แล้วใส่สไลด์เล็ก ๆ หรือ hammer-on บนสตริงที่หนึ่งเพื่อเพิ่มเอกลักษณ์ เมื่อซ้อมจนจับจังหวะและการเปลี่ยนคอร์ดได้ลื่น เพลงจะออกมาฟังเป็นธรรมชาติมากขึ้น — ถ้าอยากได้ไอเดียการประยุกต์ ผมมักนึกถึงบรรยากาศคล้ายเพลง 'รักติดปีก' ที่ใช้คอร์ดง่าย ๆ แต่ใส่สีเสียงด้วย voicings เล็ก ๆ จบแบบไม่หวือหวาให้ความรู้สึกอบอุ่น

รสชาติเข้มข้นของน้ำจิ้มแบบไทยที่ใครต่างก็ชอบนั้นมาจากการผสมวัตถุดิบน้อยชิ้นแต่ทรงพลังไม่กี่อย่าง ส่วนผสมหลักที่ขาดไม่ได้ก็คือน้ำปลา น้ำมะนาว น้ำตาล พริก และกระเทียม — ทั้งห้าอย่างนี้เป็นแกนกลางที่ทำให้ 'prik nam pla' สมดุลระหว่างเค็ม เปรี้ยว หวาน และเผ็ด น้ำปลาจะให้รสเค็มและกลิ่นอูมามิที่โดดเด่น น้ำมะนาวเติมความเปรี้ยวสดชื่น น้ำตาล (ปี๊บหรือน้ำตาลทรายขาว)ช่วยตัดความเค็มให้กลม พริกขี้หนูสวนหรือพริกแห้งสับละเอียดคือให้ความร้อน และกระเทียมขยี้ให้กลิ่นหอมชัดเจน ในครัวนี้ผมชอบเพิ่มหอมแดงซอยบางๆ กับผักชีฝรั่งสับเล็กน้อยเป็นตัวเลือกเสริมเมื่อต้องการให้ซอสมีมิติหรือเมื่อต้องเสิร์ฟกับอาหารทะเลบางประเภท การใช้ครกตำพริกกับกระเทียมเพียงพอให้กลิ่นออกจะต่างจากการสับหยาบๆ และน้ำตาลปี๊บที่ละลายช้าให้รสหวานกลมกว่า การปรับอัตราส่วนควรทำทีละน้อย — ชิมแล้วเติมทีละน้อยจนพอดี โดยทั่วไปอาจเริ่มจากส่วนเท่ากันของน้ำปลาและน้ำมะนาว แล้วเติมน้ำตาลให้อ่อนลงตามชอบ หากอยากได้ความใส่ใจรุ่นพรีเมียม ลองใส่เปลือกมะนาวขูดหรือกระเทียมเจียวเล็กน้อยเพื่อกลิ่นพิเศษ การทดลองปรับจะทำให้เจอรสที่ใช่กับจานโปรดโดยไม่ยากเลย

เชื่อเถอะว่าการมีน้ำจิ้มที่เข้ากับผักทอดดีๆ ทำให้ของทอดธรรมดากลายเป็นของอร่อยสุดประทับใจได้เลย เวลาเตรียม ผมมักเริ่มจากการกำหนดสัดส่วนพื้นฐานก่อน: น้ำปลา 3 ส่วน น้ำมะนาว 2 ส่วน น้ำตาลปี๊บหรือทราย 1 ส่วน แล้วเติมน้ำเปล่าเล็กน้อยเพื่อให้ไม่เค็มจาะจ้านเกินไป สูตรนี้ช่วยให้ได้ความเค็ม เปรี้ยว หวานที่สมดุลสำหรับผักทอดที่บางทีมีความมันจากแป้งหรือแป้งชุบทอด เช่น ฟักทองทอดหรือเห็ดชุบแป้ง ผมจะละลายน้ำตาลกับน้ำอุ่นให้เข้ากันก่อน แล้วเติมน้ำปลาและมะนาว ปรับรสตามความเหมาะสม ส่วนเครื่องปรุงสดสำคัญคือกระเทียมสับละเอียดกับพริกขี้หนูสับ ถ้าชอบเนื้อสัมผัสให้ทุบกระเทียมพอแตกพลางแต่ยังคงชิ้นเล็กๆ จะได้กลิ่นหอมกรุบๆ สำหรับผักทอดประเภทผักหนาๆ อย่างฟักทองหรือแครอททอด ผมมักเพิ่มน้ำตาลอีกนิดเพื่อบาลานซ์ความขมของผัก และคนให้เข้ากันแล้วพักไว้สัก 10 นาทีให้รสซึมก่อนจิ้ม ผลสุดท้ายมักมีความกลมกล่อม หวานอ่อนๆ เค็มนำและเปรี้ยวสดชื่น เหมาะกับการกินเป็นคำเล็กๆ ระหว่างอาหารหรือเป็นของว่างตอนเย็น

เทคนิคที่ฉันชอบใช้เมื่อรู้สึกว่า 'prik nam pla' เค็มไปคือการบาลานซ์รสให้สมดุลมากกว่าการเจือจางเฉย ๆ เริ่มจากลดปริมาณน้ำปลาเล็กน้อยแล้วเติมรสอื่นทดแทนเพื่อให้ยังคงความจัดจ้าน เช่น น้ำมะนาวสดกับน้ำตาลมะพร้าวป่นเล็กน้อย การเติมความเปรี้ยวจากมะนาวจะทำให้ความเค็มถูกกลบเลือนไปบางส่วน ส่วนความหวานจากน้ำตาลมะพร้าวช่วยทำให้รสเข้มขึ้นโดยไม่ต้องใช้เกลือเพิ่ม ฉันมักจะแอบใส่กระเทียมสับละเอียดกับหอมแดงซอยละเอียดเพื่อเพิ่มมิติของรส และถ้าต้องการกลิ่นหอมเพิ่มขึ้นอีกหน่อย ก็ย่างพริกหรือหอมแดงก่อนสับแล้วใส่ลงไป อีกวิธีที่ฉันใช้บ่อยคือเจือจางด้วยของเหลวที่มีรสอ่อนแต่ให้รสสัมผัส เช่น น้ำมะพร้าวอ่อนหรือน้ำสต็อกปลาอ่อน ๆ ใส่ทีละน้อยแล้วชิม ปรับด้วยมะนาวและน้ำตาลจนสมดุล ไม่แนะนำให้เติมน้ำเปล่าโดยตรงเท่านั้นเพราะจะทำให้รสจืดลงโดยไม่มีมิติ แต่การเติมของที่มีความหวาน/เปรี้ยวเล็กน้อยจะทำให้รสยังคงน่าสนใจ ฉันมักจะชิมคู่กับผักสดหรือผลไม้ เช่น แตงกวาและมะม่วงเปรี้ยว เพื่อดูว่ารสยังพอเหมาะไหม สุดท้ายถ้าต้องการกลิ่นอูมามิเพิ่มเติมโดยไม่เพิ่มเกลือ แปะด้วยกุ้งแห้งป่นเล็กน้อยหรือเห็ดหอมป่นก็ช่วยได้ดีและทำให้ซอสยังคงความน่ากินอยู่

ลองนึกภาพว่าคุณนั่งกินกุ้งเผาแล้วมีน้ำปลาพริกขวดเล็ก ๆ อยู่ข้าง ๆ — นั่นแหละคือฉันอยากบอกว่าการใช้น้ำปลาพริกแทนซีอิ๊วในอาหารทะเลมันเป็นไปได้ แต่มันขึ้นกับว่าคุณอยากได้รสแบบไหนและเมนูนั้นมาจากภูมิภาคใด ฉันมักจะใช้แนวคิดนี้เวลาเสิร์ฟอาหารทะเลแบบไทย ๆ เพราะน้ำปลาพริกมีความเค็มจากน้ำปลา มีกลิ่นรสทะเลเด่นชัด และมักมีรสเปรี้ยวหวานเผ็ดจากพริก มันเข้ากันดีกับกุ้งเผา ปลาทอด หรือหอยนางรมเมื่อต้องการความสดและเผ็ดร้อน แต่ถาคุณทำอาหารแนวจีนหรือญี่ปุ่นอย่างปลานึ่งซีอิ๊วน้ำขลุกขลิกหรือซาชิมิ รสและกลิ่นของน้ำปลาพริกจะเปลี่ยนอารมณ์จานไปมาก และอาจทำให้รสชาติแทบไม่เหลือความเป็นต้นฉบับของจาน ข้อแนะนำการใช้งานของฉันคือ: ลดปริมาณลงเมื่อแทนที่ (เริ่มที่ครึ่งหนึ่งของปริมาณซีอิ๊วที่สูตรเรียก) ปรับรสมันให้กลมกล่อมด้วยน้ำมะนาวหรือน้ำตาลเล็กน้อย และถ้าต้องการสีเข้มขึ้นให้เติมซีอิ๊วดำเล็กน้อยแทน หลีกเลี่ยงการใช้ตรง ๆ ในเมนูที่ต้องการการผัดให้คาราเมลหรือมีรสเค็มแบบซอสถั่วเหลืองโดยตรง เพราะน้ำปลามีกลิ่นและความเค็มที่ต่างออกไป สรุปคือ ฉันมองว่าน้ำปลาพริกเป็นตัวเลือกที่ดีในเมนูอาหารทะเลสไตล์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ต้องปรับจูนจานเล็กน้อยเพื่อรักษาสมดุลของรสและกลิ่น