ใครเป็นนักวาดการ์ตูนวิทย์ ที่ได้รับความนิยมในไทย?

พูดถึงงานวาดคนน่ารักที่ฮิตในไทยแล้ว มักจะเป็นการผสมผสานระหว่างงานจากต่างประเทศที่เข้าถึงง่ายกับศิลปินไทยที่ใช้โซเชียลมีเดียทำให้ผลงานกระจายไว งานแนวนี้มักเน้นหน้าตากลมตา ตาโต สีพาสเทล และท่าทางน่ารักจิ๋วๆ ซึ่งคนไทยชอบเอาไปตั้งเป็นรูปโปรไฟล์ ติดเป็นสติกเกอร์ในแชท หรือเอาไปทำเป็นสินค้าที่ระลึก ทำให้ชื่อของคนวาดและผลงานถูกพูดถึงบ่อยในวงการออนไลน์ ฝั่งที่ได้รับความนิยมสูงก็รวมถึงนักวาดจากญี่ปุ่นที่มีสไตล์น่ารักโดดเด่น เช่นกลุ่มนักวาดอย่าง 'CLAMP' ที่วาดสาวน้อยน่ารักใน 'Cardcaptor Sakura' หรือผลงานคลาสสิกอย่าง 'Azumanga Daioh' ของ Kiyohiko Azuma ที่จับภาพชีวิตประจำวันของตัวละครให้ดูมุ้งมิ้งและอบอุ่น นอกจากนี้ศิลปินสายคาแรคเตอร์และคอมเมดี้จากต่างประเทศอย่างนักวาดคาแรคเตอร์อินเทรนด์บนโซเชียลและเจ้าของคาแรคเตอร์ดังอย่าง 'Pusheen' ก็มีแฟนในไทยจำนวนมาก เพราะงานพวกนี้ใช้อารมณ์ขันและรูปทรงเรียบง่ายที่คนไทยเข้าถึงได้ง่าย ด้านศิลปินไทยเองก็มีหลายคนที่โดดเด่นในแนวน่ารักและได้รับความนิยม เช่นคนวาดสติกเกอร์ไลน์หรือ illustrator บน Instagram และ Twitter ไม่น้อยที่เริ่มจากขายสติกเกอร์หรือการ์ดเล็กๆ แล้วดังในวงกว้าง จุดเด่นของศิลปินไทยคือการใส่องค์ประกอบท้องถิ่นลงไปในงาน ทำให้ผลงานมีความเฉพาะตัวและเข้ากับรสนิยมคนไทย ยกตัวอย่างงานแนวคาเฟ่ คาแรคเตอร์สัตว์น่ารัก หรือหนูน้อยสไตล์มังงะที่มักเห็นเป็นเทรนด์ในแกลเลอรี่ออนไลน์และตลาดนัดคอมมิค งานแบบนี้มักถูกแชร์ในกลุ่มแฟนคลับ ส่งต่อกันจนกลายเป็นไอคอนน่ารักประจำวงการ การติดตามนักวาดแนวนี้จะสนุกตรงที่แต่ละคนมีจุดขายแตกต่างกัน บ้างเน้นเส้นลายมือสีหวาน บ้างเน้นการออกแบบคาแรคเตอร์ที่มีคอนเซ็ปต์ชัดเจน เช่นธีมอาหาร ธีมสัตว์เลี้ยง หรือธีมแฟนตาซีเล็กๆ เวลามองผลงานแล้วมักคิดถึงไอเดียเอาไปทำสติกเกอร์ ของสะสม หรือแม้แต่แคมเปญการตลาดเล็กๆ ของร้านกาแฟที่อยากใช้ภาพลักษณ์น่ารักเรียกคนเข้า แนะนำให้ลองเลื่อนดูแท็กบนแพลตฟอร์มต่างๆ และลองสังเกตผลงานที่คนแชร์บ่อย เพื่อตามรอยศิลปินที่ชอบได้ง่ายขึ้น สุดท้ายแล้วความน่ารักในงานศิลปะทำให้วันธรรมดาดูสดใสขึ้นเสมอ และเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ชุมชนออนไลน์บ้านเรามีสีสันอยู่เสมอ

พอพูดถึงคำว่า 'เจดีย์' ในบริบทของการ์ตูน ความคิดแรกที่ผมมีคือเรื่องของการสะกดและการแปลชื่อ—มันมักจะทำให้ชื่อนั้นสลับกับคำว่า 'เจได' (Jedi) ที่หลายคนคุ้นเคยจากจักรวาล 'Star Wars' ดังนั้นถ้ามองจากมุมนี้ ผมเลยมองไปที่ผู้สร้างและนักออกแบบต้นแบบที่มีอิทธิพลต่อรูปโฉมของเจไดในงานภาพเคลื่อนไหวและภาพยนตร์ George Lucas เป็นคนวางกรอบและคอนเซปต์ของเจไดไว้ในระดับกว้างสุด แต่สิ่งที่ทำให้หน้าตาและความรู้สึกของพวกเขาจากกระดาษกลายเป็นภาพที่เราจำได้ชัดเจนคือผลงานคอนเซปต์อาร์ตของ Ralph McQuarrie ในยุคแรกๆ งานของ McQuarrie เติมเต็มโลกของ 'Star Wars' ด้วยแสง เงา และสไตลิชที่ทำให้ตัวละครดูมีมิติ เมื่อถึงยุคของแอนิเมชัน ผู้กำกับสายแอนิเมชันก็มีบทบาทนำในการตีความเจไดให้เป็นภาพเคลื่อนไหวน่าสนใจ ตัวอย่างเช่นซีรีส์แอนิเมชันสไตล์เฉพาะตัวที่เคยทำให้ผมตื่นเต้นมากคือผลงานของผู้สร้างที่นำความคิดแบบมินิมัลมาใช้และการแบ่งแสงเงาที่ชัดเจน ทำให้ฉากการต่อสู้ของเจไดมีจังหวะและพลังต่างจากภาพยนตร์ การมองในเชิงศิลปะแบบนี้ทำให้ผมซาบซึ้งว่าชื่อเดียวกันอาจมีต้นกำเนิดหรือ 'นักวาดต้นฉบับ' หลายคนขึ้นอยู่กับว่าเรากำลังพูดถึงเวอร์ชันไหน—ต้นแบบคอนเซปต์อาร์ต, นักออกแบบคอสตูม, หรือทีมอิลลัสเตรชันสำหรับแอนิเมชัน บางครั้งงานที่คนทั่วไปเรียกว่าเป็นผลงานเดียวกันจริงๆ แล้วเกิดขึ้นจากความร่วมมือของคนหลายคนซึ่งแต่ละคนเติมเสน่ห์เข้าไปคนละแบบ สรุปคือถ้าคำถามหมายถึงเจไดจาก 'Star Wars' ผมจะยกเครดิตให้ George Lucas ในการสร้างคอนเซปต์กว้าง และ McQuarrie ในแง่คอนเซปต์อาร์ตที่เป็นรูปธรรม แต่ถ้าหมายถึงผลงานการ์ตูนไทยชื่อเดียวกัน ก็อาจมีนักวาดอิสระที่ไม่ค่อยมีชื่อเสียงระดับสากลเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจของวงการการ์ตูนมากๆ เพราะมันสะท้อนการตีความชื่อและสัญลักษณ์ที่ต่างกันออกไป

สมัยที่เริ่มเปลี่ยนรูปโปรไฟล์บ่อยๆ ฉันกลับสนุกกับการตามหา 'สไตล์' มากกว่าตามหาแค่ชื่อคนวาด—ความจริงคนทำโปรไฟล์ยอดนิยมในไทยมีหลายประเภท และฉันมักแบ่งพวกเขาออกตามกลวิธีและพื้นที่ที่เขาใช้งาน กลุ่มแรกที่ฉันชอบคือศิลปินสไตล์มินิ/ชิบิ ซึ่งงานมักคิวต์ เข้าตา และปรับสีสว่าง ทำให้ดูน่ารักใช้เป็นไอคอนได้ง่าย พวกนี้โดดเด่นบน Instagram และเพจกลุ่มคอมมิชชั่น เขาจะวาดหน้าตาเน้นสัดส่วนหัวใหญ่ ตาโต ฉากหลังเรียบๆ และใส่พร็อบง่ายๆ อย่างดอกไม้หรือแก้วกาแฟ ฉันมักเห็นคนไทยจำนวนมากใช้ชิ้นงานแบบนี้เพราะมันอ่านอารมณ์ได้ทันทีแม้จะเป็นรูปเล็กๆ กลุ่มที่สองคือศิลปินแนวมังงะ/อนิเมะ ที่เอาฟีลญี่ปุ่นมาแปลงให้เข้ากับรสนิยมไทย งานพวกนี้จะมีไลน์คม แสงเงาจัด และแอคเซสเซอรี่สไตล์แฟนตาซี เหมาะกับคนที่อยากได้โปรไฟล์ดูเท่หรือมีคาแรกเตอร์เด่น พวกนี้มักมีผลงานที่เชื่อมโยงกับชุมชนเกมหรือแฟนด้อม ทำให้โปรไฟล์ไปได้กับการใช้งานแบบแฟนเพจหรือทวิตเตอร์ อีกประเภทหนึ่งที่ฉันให้ความสนใจคือศิลปินสายสติ๊กเกอร์/คาแรคเตอร์เชิงพาณิชย์ พวกเขามีความเป็นระบบสูง สามารถทำเซตไอคอนหลายอารมณ์ให้ใช้วนในโซเชียลได้ คลินิกสตูดิโอเล็กๆ ในไทยหลายแห่งรับงานชุดโปรไฟล์แบบแบทช์ เหมาะกับแบรนด์หรือทีมสตรีมมิ่งเล็กๆ ที่ต้องการภาพรวมเดียวกันทั้งทีม ถ้าอยากเจอรายชื่อคนทำจริงๆ ฉันแนะนำให้ตาม #รับวาดรูปโปรไฟล์ หรือกลุ่มคอมมิชชั่นในเฟซบุ๊กกับอินสตาแกรม แล้วมองที่พอร์ตโฟลิโอ—งานที่คนรีโพสต์เยอะและคอนเมนต์ดีมักเป็นสัญญาณว่าเขาเป็นที่นิยมในไทย ส่วนตัวฉันมักเลือกรูปแบบที่สื่อคาแรกเตอร์และสีได้แม้ขนาดเล็ก เพราะมันทำให้โปรไฟล์บนแอปต่างๆ อ่านได้ชัดโดยไม่ต้องซูม

ในวงการการ์ตูนไทยไม่มีผลงานชิ้นเดียวที่คนทั่วไปจะเรียกกันว่า 'ร.10 การ์ตูน' แล้วขึ้นมาเป็นชื่อเดียวที่ทุกคนรู้จักอย่างเป็นเอกฉันท์ จึงต้องเริ่มจากการจัดความหมายก่อนว่าสิ่งที่ถามหมายถึงอะไร เพราะคำว่า 'ร.10' อาจหมายถึงการ์ตูนที่มีตัวละครหรือเนื้อหาเกี่ยวกับรัชกาลที่ 10 หรืออาจหมายถึงชื่อลำดับหรือรหัสงานชิ้นหนึ่ง แต่โดยรวมแล้วผลงานที่เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ในไทยมักกระจายตัวอยู่หลายรูปแบบและสร้างโดยคนหลายกลุ่ม ทั้งนักวาดการ์ตูนการเมืองในหนังสือพิมพ์ นักวาดอิสระบนโซเชียลมีเดีย และสำนักพิมพ์ที่ทำงานแนวสารคดีหรือการ์ตูนการศึกษา ทำให้ไม่มีผู้สร้างคนเดียวที่โดดเด่นจนสามารถกล่าวได้ว่าเป็นผู้สร้าง 'ร.10 การ์ตูน' ที่ได้รับความนิยมสูงสุดในประเทศ มุมมองอีกด้านหนึ่งคือถามถึงความนิยมในเชิงสื่อสังคมออนไลน์กับสื่อกระแสหลัก ความนิยมบนโลกออนไลน์มักเกิดจากงานแฟนอาร์ตหรือมุกการ์ตูนสั้นที่แชร์ไวขึ้นกับกระแสข่าว ในขณะที่งานที่ตีพิมพ์เป็นเล่มหรือซีรีส์ยาวที่พูดถึงประวัติศาสตร์หรือบทบาทของพระมหากษัตริย์มักมาจากทีมงานสำนักพิมพ์และนักเขียนการ์ตูนที่มีประสบการณ์ การตีความต่างกันตามเกณฑ์ความนิยม — วัดจากยอดแชร์ ยอดขาย หรือความยอมรับทางวิชาการ — และแต่ละเกณฑ์ก็จะเลี้ยงดูผู้สร้างคนละกลุ่มไว้ ฉะนั้นถามหา "ผู้สร้าง" แบบเหมารวมจึงยาก เพราะคนที่ทำงานด้านการ์ตูนเกี่ยวกับหัวข้อนี้มีทั้งนักวาดการ์ตูนการเมืองที่มีสไตล์เฉพาะ สำนักพิมพ์ที่ผลิตหนังสือการ์ตูนเชิงความรู้ และนักวาดอินดี้ที่ปล่อยงานในรูปแบบคอมมิคสั้นบนแพลตฟอร์มต่างๆ ในฐานะแฟนการ์ตูนที่ติดตามงานหลากหลายแนว ผมมองว่าเสน่ห์ของผลงานที่เกี่ยวกับตัวบุคคลสำคัญหรือประเด็นทางสังคมคือความหลากหลายของมุมมอง ถ้าความตั้งใจคืออยากรู้ว่าใครเป็นผู้สร้างงานเกี่ยวกับรัชกาลที่ 10 ที่คนพูดถึงมากที่สุด ลำดับแรกควรนิยามความหมายของคำว่า 'ได้รับความนิยม' ก่อน — ยอดแชร์ ยอดขาย หรืออิทธิพลทางความคิด — แล้วจึงมองหาผลงานตามแพลตฟอร์มนั้นๆ ในที่สุดผมชอบที่จะดูทั้งงานการ์ตูนการเมืองที่คมและงานคอมมิคสั้นที่อบอุ่น เพราะทั้งสองแบบเติมเต็มกันได้และทำให้เห็นภาพรวมของวงการที่ไม่ได้มีเพียงชื่อเดียวเป็นตัวแทนความนิยมทั้งหมด

นี่คือรายชื่อผู้เขียนการ์ตูนวิทย์ที่ผมมองว่าอ่านง่ายและน่าเชื่อถือ: Larry Gonick เป็นคนแรกที่ผมอยากแนะนำ เพราะการผสมผสานระหว่างอารมณ์ขันกับการอธิบายเชิงลึกทำให้เรื่องยากๆ กลายเป็นสิ่งที่เข้าถึงได้จริง ๆ Gonick มีผลงานชุดที่ใช้ภาพการ์ตูนอธิบายหลักการวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบ เช่น 'The Cartoon Guide to Physics' และ 'The Cartoon Guide to Chemistry' ซึ่งมักจะมีกราฟ ฟุตโน้ต และตัวอย่างที่ช่วยยืนยันเนื้อหา ผมชอบตรงที่เขาไม่ตัดเนื้อหาทางคณิตศาสตร์หรือหลักการพื้นฐานออกไป แต่ก็ไม่ทำให้คนอ่านรู้สึกว่าถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ความน่าเชื่อถือมาจากการอ้างอิงแหล่งข้อมูลและการจัดลำดับหัวข้อที่ชัดเจน สไตล์การเล่าเรื่องของ Gonick เหมาะกับคนที่อยากเรียนรู้แบบเป็นขั้นตอนและหัวเราะได้ในเวลาเดียวกัน หากต้องการเนื้อหาที่ทั้งฮาและหนักแน่นไปด้วยข้อมูล เขาคือทางเลือกที่ใช่

ยอมรับเลยว่าตลาดของงานวายในไทยกว้างและมีรสนิยมหลากหลาย ผู้สร้างงานที่คนไทยคุยถึงบ่อยๆ มักเป็นคนที่มีเอกลักษณ์ทั้งภาพและคอนเทนต์ — พูดตรงๆ ว่าฉันมักจะหยิบงานของบางคนมาอ่านซ้ำจนรู้สึกเหมือนเป็นเพื่อนเก่า ผลงานของ 'やまねあやの' (Ayano Yamane) เป็นหนึ่งในชื่อที่ได้ยินบ่อยมากในวงการไทย เพราะภาพลายเส้นคมชัดและฉากโรมานซ์ที่จัดเต็ม คนที่ชอบงานสไตล์เซ็กซี่แฟนตาซีหรือความดราม่าแบบผู้ใหญ่จะชอบ 'Finder' หรือ 'Crimson Spell' ที่เธอวาด ซึ่งแม้จะเป็นมังงะเชิงพาณิชย์ แต่แฟนๆ ในไทยก็มักนำมาทำโดจินหรือฟิกชั่นเสริมต่อกันเยอะ อีกคนที่ฉันมองว่าโดดเด่นคือ '高永ひなこ' (Hinako Takanaga) งานของเธอมีมุกคอเมดี้ผสานความละมุนระหว่างตัวละคร ทำให้โดจินฟิคและแฟนอาร์ตจากไทยชอบหยิบไปต่อยอด ส่วนศิลปินที่ให้มู้ดผู้ใหญ่และภาพตรงไปตรงมาที่แฟนไทยชื่นชอบก็คือ '田亀源五郎' (Gengoroh Tagame) ผลงานของเขาแม้จะหนักทางเพศภาพ แต่มีคุณค่าทางการเล่าเรื่องและประวัติศาสตร์ชุมชนเกย์ ทำให้กลุ่มผู้ใหญ่และนักสะสมในไทยให้ความสนใจเยอะ นี่คือกลุ่มศิลปินที่ฉันเห็นว่าชื่อของพวกเขามักโผล่ในลิสต์คนวาดโดจินเกย์ที่ได้รับความนิยมในไทยเสมอ — ใครชอบแบบไหนก็จะมีวงแฟนคลับของมันเองอย่างชัดเจน

ภาพคาแรกเตอร์จากอนิเมะเรื่องหนึ่งยังคงฝังอยู่ในความทรงจำของผมจนถึงทุกวันนี้ ความรู้สึกแรกที่เห็นงานของ 'Yoshiyuki Sadamoto' อยู่ตรงที่ความสมดุลระหว่างเรียบง่ายกับรายละเอียดที่บอกอะไรได้มากกว่าเส้นเส้นเดียว — ผู้ชายหรือผู้หญิงในชุดธรรมดากลับมีพลังของบุคลิกชัดเจน เหล่าตัวละครจาก 'Neon Genesis Evangelion' ไม่ได้ดูเพียงสวยงามหรือเท่ แต่มีความเปราะบางและความลึกลับที่เข้ากันได้อย่างกลมกลืน ผมชอบวิธีที่เขาใช้เส้นสายทำให้โครงหน้าดูอ่อนและคมไปพร้อมกัน จนเวลาเห็นผลงานใหม่ ๆ ของเขา มักจะชอบมองว่ารายละเอียดเล็ก ๆ อย่างดวงตา ทรงผม หรือท่าทางสื่อถึงนิสัยอย่างไร ในมุมมองของคนที่ชอบวิเคราะห์คาแรคเตอร์ งานของ Sadamoto เป็นบทเรียนเรื่องการออกแบบที่ทำให้ตัวละครสามารถเล่าเรื่องด้วยภาพเพียงภาพเดียว ผมมักจะย้อนกลับไปดูสเก็ตช์เก่า ๆ เพื่อหาแรงบันดาลใจในการแต่งตัวหรือเขียนตัวละครของตัวเอง แม้คนส่วนใหญ่จะจดจำอนิเมะจากเนื้อเรื่องหรือฉากแอ็กชัน แต่การออกแบบตัวละครแบบนี้ทำให้เรื่องราวมีน้ำหนักขึ้นอย่างไม่ต้องสงสัย และนั่นเป็นเหตุผลที่ผมยังคงหลงใหลในงานของเขาเสมอ

ความจริงแล้ววงการการ์ตูนไทยมีศิลปินมากความสามารถที่สร้างผลงานเกี่ยวกับแวดวงการศึกษาได้อย่างน่าสนใจเลยนะ หนึ่งในชื่อที่หลายคนน่าจะคุ้นคือ 'พี่ตั้ม' ธีรภาพ ราชาวัฒน์ เจ้าของผลงาน 'โรงเรียนพี่เทพ' ที่โด่งดัง ผลงานของพี่ตั้มมีความโดดเด่นในการถ่ายทอดบรรยากาศห้องเรียนไทยผ่านมุมมองที่ทั้งฮาและสะท้อนสังคมได้อย่างแนบเนียน ลายเส้นมีเอกลักษณ์ด้วยการผสมผสานระหว่างสไตล์มังงะกับความเป็นไทยในรายละเอียด เช่น การใส่ธงชาติไทยในฉากหลัง หรือชุดนักเรียนที่ดูเป็นท้องถิ่น เขามีทักษะในการสร้างตัวละครที่ดูมีมิติจากบุคลิกครูหลายแบบในชีวิตจริง ทั้งครูสายฮา ครูเข้มงวด ไปจนถึงครูที่ดูเหมือนเพื่อน สิ่งที่ทำให้ผลงานของเขาประทับใจคือการนำเรื่องราวในห้องเรียนที่ใครๆ ก็เคยเจอมาแปลงเป็นการ์ตูนได้อย่างสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะเป็นการสอบที่เต็มไปด้วยความเครียด กิจกรรมโรงเรียนสุดโหด หรือแม้แต่ความสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียนที่บางครั้งก็เกินกว่าที่คิดไว้

ชื่อของนักวาดที่ฉันมักจะพูดถึงเมื่อนึกถึงคำว่า 'black' ในชื่อเรื่องคือ Yūki Tabata ผู้สร้าง 'Black Clover' ซึ่งกลายเป็นปรากฏการณ์ในวงการมังงะชวนให้หลงใหลได้ไม่ยาก ความแข็งแรงของงานของเขาอยู่ที่การผสมผสานระหว่างมู้ดดาร์กกับพลังแห่งมิตรภาพแบบโชเน็น ฉันชอบการพัฒนาฝีมือของ Tabata ที่เห็นได้ชัดจากแผงหน้าแรก ๆ จนถึงตอนหลัง ๆ เส้นสายมีความคลีนมากขึ้น การออกแบบเวทมนตร์และกราฟิกของการต่อสู้ก็ทำให้เรื่องนี้ดูยิ่งใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ นอกจากนี้การที่ 'Black Clover' ได้แอนิเมะและมีสินค้าต่าง ๆ ช่วยขยายฐานแฟน ทำให้คนทั้งรุ่นเด็กและวัยรุ่นมองเห็นเส้นทางการเติบโตของตัวละครหลักอย่าง Asta การอ่านงานของ Tabata จึงเหมือนมองการเดินทางของคนที่ไม่มีพรสวรรค์แต่ไม่ยอมแพ้ งานนี้เหมาะกับคนที่ชอบบรรยากาศเข้ม ๆ ผสมกับความอบอุ่นของมิตรภาพ และเป็นหนึ่งในผลงาน 'black' ที่ผมรู้สึกว่าโดดเด่นในเชิงการตลาดและการเล่าเรื่อง

ปีนี้วงการมังงะวายแปลไทยคึกคักจนรู้สึกเหมือนทุกสัปดาห์มีชื่อใหม่โผล่มาให้ติดตาม เรื่องราวที่โดดเด่นในตลาดแปลมักมาจากคนวาดที่มีสไตล์ชัดเจนและสายตาในการเล่าอารมณ์ เช่นงานของ Natsuki Kizu ซึ่งคนไทยรู้จักดีจาก 'Given' เส้นลายและความละมุนของเธอทำให้งานแปลกลับมามีชีวิตเมื่ออ่านในภาษาท้องถิ่น การแปลที่รักษาจังหวะบทสนทนาและนํ้าหนักทางอารมณ์ได้ดีช่วยให้ผู้อ่านไทยเข้าถึงความเปราะบางของตัวละครได้ทันที อีกคนที่ผมจับตามองคือ Rihito Takarai ผู้เขียน 'Ten Count' ฉากที่ใช้เส้นบางๆ แล้วย้ำรายละเอียดเล็กน้อยทำให้อารมณ์ตึงเครียดมีน้ำหนัก พอเห็นงานแปลไทยที่คงโทนภาพและการเว้นวรรคบทบรรยายไว้เหมือนต้นฉบับ ความรู้สึกเชื่อมโยงกับตัวละครก็ชัดขึ้น ตัวแปรสุดท้ายซึ่งไม่ควรมองข้ามคือ Shungiku Nakamura กับ 'Junjou Romantica' ผลงานคลาสสิกที่ยังถูกหยิบมาแปลใหม่หรือทำปกใหม่ในปีนี้ ความยาวของเรื่องและการจัดจังหวะระหว่างบทส่งผลต่อความนิยมของงานแปลด้วย สรุปแบบไม่เป็นทางการคือถ้าจะมองว่าใครเด่นในปีนี้ ให้ชี้ไปยังคนวาดที่ทั้งมีสไตล์ชัดและงานแปลที่ใส่ใจรายละเอียด เพราะสองอย่างนี้พาเรื่องไปไกลได้ และผมยังคงตื่นเต้นกับชื่ออื่นที่จะตามมาอีกเรื่อยๆ