ใครเป็นนักวาดปกของ สารบัญชุมนุมปีศาจ ฉบับตีพิมพ์?

หลังจากได้ยินข่าวว่าฉบับแปลไทยของ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' จะวางขาย ผมยังจำความตื่นเต้นครั้งแรกได้แม้จะผ่านมานานแล้ว: ฉบับแปลไทยวางขายครั้งแรกในประเทศไทยเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2016 และเริ่มปรากฏตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ ภายในสัปดาห์นั้น วันนั้นผมเดินเข้าไปร้านหนังสือด้วยความคาดหวังมากกว่าปกติ เพราะปกของเล่มนั้นโดดเด่นและคุมโทนได้ดี เมื่อได้ฉบับจริงมาในมือก็รู้สึกว่าการแปลรักษาบุคลิกของต้นฉบับไว้ได้ดี สีหน้าปกและกระดาษหนาพอให้รู้สึกคุ้มค่า และมีบาร์โค้ดพร้อมเลข ISBN ชัดเจน ซึ่งเป็นสัญญาณว่าเป็นการพิมพ์อย่างเป็นทางการ ไม่ใช่สำเนา หลังจากอ่านไปสักพักแล้ว ผมรู้สึกว่าการวางขายครั้งแรกของเล่มนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้แฟน ๆ แนวเดียวกันหันมาสนใจงานแปลมากขึ้น เหมือนกับที่เคยเกิดกับการมาถึงของ 'Demon Slayer' ในช่วงก่อนหน้า แตกต่างตรงที่เล่มนี้ให้บรรยากาศโบราณและลายเส้นที่เน้นฟอร์มและโครงเรื่องแบบบทบรรยายมากกว่า แต่การออกวางขายเมื่อ 21 กรกฎาคม 2016 นั้นเป็นวันที่ชัดเจนในความทรงจำของคนที่สะสมหนังสือแนวนี้

คนที่ชอบอ่านหนังสือเกี่ยวกับปีศาจหรือคติความเชื่อโบราณมักจะเคยเจอชื่อนี้บ่อย ๆ: 'Dictionnaire Infernal' ซึ่งก็คือแหล่งข้อมูลต้นแบบที่คนไทยบางครั้งเรียกว่าราวกับ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' ในการพูดถึงเล่มนั้น ผมมักจะเล่าแบบรวม ๆ ว่าเจ้าของงานชิ้นนี้คือ Jacques Collin de Plancy ซึ่งเป็นนักเขียนชาวฝรั่งเศสที่รวบรวมและจัดหมวดหมู่ปีศาจ ตำนาน และความเชื่อต่าง ๆ ให้เป็นระบบ เอกสารของเขาไม่ใช่แค่รายการชื่อปีศาจเท่านั้น แต่ยังผสมทั้งนิทานพื้นบ้าน ข้อสังเกตเชิงประวัติศาสตร์ และความเชื่อจากแหล่งต่าง ๆ สไตล์การเขียนของ Collin de Plancy มีทั้งความเป็นสารานุกรมผสมกับมุมมองที่คลุกคลีในยุคสังคมสมัยนั้น ทำให้ผมรู้สึกว่าอ่านแล้วได้เห็นวิธีคิดของคนยุคนั้นตามบริบท อีกอย่างหนึ่งที่คนสนใจก็คือเขาไม่ได้ทำแค่เล่มเดียว พวกงานของเขาครอบคลุมบทความสั้น ๆ และการรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับไสยศาสตร์ ความเชื่อพื้นบ้าน และเรื่องลี้ลับอื่น ๆ ซึ่งบางชิ้นถูกอ้างอิงในงานศึกษาการพิมพ์ต่อมา สุดท้ายแล้ว ในฐานะคนที่ชอบอ่านแหล่งอ้างอิงเก่า ๆ ผมมองว่า Collin de Plancy ทำหน้าที่เหมือนสะพานระหว่างตำนานพื้นบ้านกับการศึกษาที่เป็นระบบ ผลงานของเขาจึงกลายเป็นแหล่งทุนให้คนรุ่นหลังหยิบไปใช้อ้างอิงและแต่งเติมในงานวรรณกรรมหรือภาพประกอบตามยุคสมัย

รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งเมื่อเห็นอาร์ตเวิร์กของ 'สารบัญ ชุมนุม ปีศาจ' ถูกเปิดเผยอีกครั้ง เพราะมันบอกอะไรหลายอย่างเกี่ยวกับคอนเซ็ปต์ของภาคนั้นทันที ฉันมักจะสังเกตจากองค์ประกอบง่ายๆ ก่อนเลย เช่น โทนสี การจัดวางตัวละคร และโลโก้ ซึ่งถ้าภาคสองต้องการเล่าเรื่องที่เข้มขึ้นหรือเปลี่ยนจังหวะบรรยากาศ ปกมักจะเปลี่ยนให้สะท้อนความคมชัดและความมืดมากขึ้น ในขณะที่ถ้าต้องการแสดงการเติบโตของตัวละคร ปกอาจย้ายตำแหน่งโฟกัสจากคนกลุ่มหนึ่งไปยังตัวละครหลักคนใหม่ หรือใส่สัญลักษณ์ใหม่ๆ เข้าไป ฉันยังเห็นว่าบางครั้งตัวอาร์ตเวิร์กที่ปล่อยเป็นโปสเตอร์โปรโมทจะแตกต่างจากปกเล่มจริงด้วย เพราะสื่อโปรโมทอยากสร้างแรงดึงดูด ส่วนเล่มจริงอาจปรับให้เหมาะกับการวางขายและการจัดพิมพ์ ดังนั้นถ้าใครอยากรู้แบบชัวร์ ควรดูประกาศจากสำนักพิมพ์หรือหน้าเพจอย่างเป็นทางการ เพราะจะบอกทั้งรูปแบบปกปกติและบ็อกซ์เซ็ตหรือเวอร์ชันพิเศษได้ชัดเจน ฉันรู้สึกว่าการเปลี่ยนแปลงอาร์ตเวิร์กเป็นสัญญาณที่น่าตื่นเต้นเสมอ เพราะมันบอกได้ว่าผู้สร้างอยากพาผู้อ่านไปเจออะไรใหม่ๆ

ฉันตามหนังสือและฉบับแปลมาเป็นสิบปีแล้ว เลยคุ้นกับการตามหาข่าวออกใหม่ของซีรีส์ที่ชอบมากๆ สำหรับคำถามเรื่องฉบับแปลภาษาไทยของ 'สารบัญ ชุมนุม ปีศาจ ภาค 2' ต้องบอกตรงๆ ว่าในแหล่งข้อมูลสาธารณะที่เข้าถึงได้อย่างรวดเร็ว ณ ตอนนี้ไม่มีวันที่ออกจำหน่ายที่เด่นชัดแพร่หลายเหมือนงานจากสำนักพิมพ์ใหญ่บางเจ้าที่มักประกาศชัดเจนบนหน้าเว็บหรือโซเชียลมีเดีย ฉันเองมักเจอสถานการณ์แบบนี้เมื่อสำนักพิมพ์เป็นรายเล็ก หรือมีการออกแบบฉบับย่อย เช่น ฉบับรวมเล่มใหม่ ฉบับรีปริ้นท์ หรืองานแปลที่เผยแพร่แบบจำกัด การตามหาวันที่ออกที่ฉันแนะนำคือเริ่มจากการค้นหมายเลข ISBN ในฐานข้อมูลร้านหนังสือออนไลน์หลัก ๆ ตรวจสอบโพสต์เก่าๆ ในเพจของสำนักพิมพ์ หรือตามกลุ่มแฟนคลับที่คนมักแชร์รูปปกกับป้ายวันที่วางขายจริง นอกจากนี้ห้องสมุดราชการหรือระบบ WorldCat กับฐานข้อมูลห้องสมุดในไทยก็มีประโยชน์มาก เหมือนครั้งหนึ่งที่ฉันเจอฉบับแปลลึกลับเพราะพบหมายเลข ISBN ในบันทึกห้องสมุดก่อนจะเห็นประกาศขายจริง ถ้าชอบสะสมแบบฉัน การเก็บภาพปก ISBN และสลิปจ่ายเงินเป็นหลักฐานเล็กๆ ช่วยยืนยันวันวางจำหน่ายได้เสมอ หวังว่าวิธีนี้จะช่วยให้คุณหาคำตอบได้ ถ้าโชคดีข้อมูลจะปรากฏในไม่กี่ชั่วโมงจากการค้นอย่างละเอียด และหากไม่ได้ ก็ยังคุยแลกเปลี่ยนกับคนในชุมชนได้สนุกดีนะ

พอได้เปิดอ่าน PDF แปลไทยของ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' แล้วความประทับใจแรกคือความแตกต่างของงานแปลระหว่างฉบับที่ผ่านการอนุมัติทางสำนักพิมพ์กับฉบับแฟนซับ/แฟนแปลที่ปล่อยในอินเทอร์เน็ต: ถ้าเป็นฉบับที่ได้รับการทำอย่างเป็นทางการ มักจะมีการจัดหน้า เลือกฟอนต์ และเว้นวรรคให้สบายตา คำแปลคมชัดและสอดคล้องกับน้ำเสียงตัวละคร แต่ถ้าเป็น PDF ที่มาจากสแกนหรือแปลอิสระ บ่อยครั้งจะเจอปัญหาแบบที่คอการ์ตูนคุ้นเคย เช่น คำแปลที่แปลตรงตัวจนทำให้บทสนทนาดูแข็ง ไม่ได้ถ่ายทอดมัลติโน้ตอารมณ์หรือช่องทางคำพูดของตัวละครอย่างละเอียด รวมถึงคำเรียกเฉพาะกลุ่มหรือศัพท์เฉพาะเรื่องที่ไม่ได้ลงนิยามหรือใส่บันทึกประกอบ ทำให้ผู้อ่านที่ไม่คุ้นกับบริบทอาจงงได้ง่ายๆ ซึ่งตรงนี้ฉันคิดว่าเป็นจุดที่งานแปลทางการมักได้เปรียบเพราะมีทีมบรรณาธิการคอยปรับให้เหมาะสมกับผู้อ่านไทย ความเรียบร้อยของไฟล์ PDF ก็เป็นอีกเรื่องที่ต้องพิจารณา: ถ้าไฟล์มาจากการสแกนคุณภาพต่ำหรือผ่าน OCR แบบอัตโนมัติ มักพบตัวอักษรหลุด คำตก ข้อความทับซ้อนกับภาพ หรือการตัดคำที่ผิดตำแหน่ง ซึ่งรบกวนการอ่านเยอะมาก แต่ฉบับที่ได้รับการจัดหน้าดีจะมีการวางคำบรรยาย ภาพ และคำพากย์ให้สมูท อ่านแล้วไม่สะดุด แม้บางครั้งงานแปลทางการอาจเลือกปรับบทไปบ้างเพื่อให้เข้ากับภาษาไทย แต่โดยรวมแล้วความต่อเนื่องของเรื่องและสัมผัสอารมณ์จะถูกเก็บรักษาไว้ได้ดีกว่าใน PDF ที่เป็นแปลไม่เป็นทางการ เมื่อมองในแง่ของความถูกต้องด้านเนื้อหา ฉันมักสังเกตเรื่องการใช้ชื่อตัวละคร คำศัพท์เวทมนตร์หรือศัพท์เทคนิควรรณกรรมต่างโลกว่าแปลสอดคล้องไหม หากชื่อหรือคำสำคัญถูกแปลคนละแบบในหน้าต่างๆ จะทำให้การติดตามเนื้อหาเสียสมาธิและสับสนได้ การใส่คำนิยามสั้นๆ หรือบรรณานุกรมคำศัพท์ในท้ายเล่มช่วยได้มาก ฉบับแปลไทยที่ทำอย่างตั้งใจมักทำสิ่งนี้ แต่ PDF แบบกระจัดกระจายมักไม่มีการรวมคำอธิบายไว้ ฉันขอเน้นด้วยว่าแปลที่ดีไม่ได้แปลตามตัวเป๊ะทุกครั้ง แต่ต้องรักษาน้ำเสียงของผู้เขียนและอารมณ์ของฉากให้ผู้อ่านภาษาไทยได้รับประสบการณ์ใกล้เคียงต้นฉบับที่สุด โดยสรุปแล้ว ถ้าเจอ PDF แปลไทยของ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' ที่มาจากสำนักพิมพ์หรือกลุ่มแปลที่มีชื่อเสียง คุณมีโอกาสได้งานแปลที่อ่านลื่นและถูกต้องมากกว่า ในขณะที่ไฟล์ที่หมุนเวียนตามเว็บมักต้องเสี่ยงกับข้อผิดพลาดทั้งด้านภาษาและเทคนิค แต่ก็มีบางฉบับแฟนแปลที่ตั้งใจทำออกมาได้ดีจนไม่น่าแยก ตอนที่เลือกอ่านให้ดูเครดิตของผู้แปลและสังเกตการจัดหน้าเป็นอันดับแรก แล้วค่อยตัดสินใจตามประสบการณ์อ่านของตัวเอง ซึ่งโดยส่วนตัวแล้วฉันชอบฉบับที่อ่านแล้วไม่สะดุดเพราะมันทำให้โลกของเรื่องเปิดกว้างขึ้นและเสพได้เต็มอารมณ์

การเห็นคำว่า 'pa' บนปกหนังสือทำให้ผมอยากรู้ที่มาของมันทุกครั้ง บางครั้งสัญลักษณ์หรืออักษรย่อบนปกเป็นลายเซ็นของนักวาด บางครั้งก็เป็นตราโปรเจกต์หรือชื่อทีมงาน อธิบายสั้นๆ ว่าเส้นสายและสไตล์ภาพสามารถบอกอะไรได้เยอะ: ลายเส้นฝีมือละเอียด สีพาสเทลและโครงหน้าที่โปร่งมักชวนให้นึกถึงนักวาดญี่ปุ่นยุคใหม่ ขณะที่การใช้ texture หนักๆ และโทนมืดอาจเป็นเครื่องหมายของผู้วาดที่ถนัดงานกราฟิกเชิงศิลป์ การยืนยันตัวตนของ 'pa' มักต้องดูที่หน้าข้อมูลหนังสือ (colophon) หรือเครดิตในหน้าแรกๆ ของเล่ม ถ้าเป็นฉบับแปลจะมีการระบุชื่อคนวาดปกไว้ชัดเจน บางครั้งนักวาดลงลายเซ็นเล็กๆ ไว้ในมุมภาพด้วย ทำให้ฉันสามารถจับสไตล์และเดาว่าเป็นใครได้ ถ้าอยากอ้างอิงงานจริงๆ ผมมักจะเทียบภาพกับผลงานที่รู้จักของนักวาดคนต่างๆ ตัวอย่างเช่นสไตล์ฝีแปรงของ 'Yoshitaka Amano' มักเห็นได้ชัดจากงานปกนิยายแฟนตาซี สรุปคือถ้าปกมีคำว่า 'pa' เป็นไปได้ทั้งจะเป็นลายเซ็นหรือตัวย่อของทีมงาน แต่การยืนยันที่แน่นอนอยู่ที่เครดิตในเล่มหรือข้อมูลจากสำนักพิมพ์เอง ผมชอบไล่ดูรายละเอียดย่อยๆ บนปกมากกว่าการเดาเพียงอย่างเดียว เพราะบางทีชื่อสั้นๆ เบื้องหลังอาจเป็นนักวาดที่ทำงานเงียบๆ แต่มีฝีมือโดดเด่น

ปกของ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' ดูน่าดึงดูดจนทำให้ต้องตามหาเล่มจริงมาเป็นของสะสม เราเป็นคนชอบจับต้องหนังสือ เวลามีคอนโซลหรือแฟนตาซียุคใหม่ที่ชอบก็จะเริ่มจากไล่หาฉบับพิมพ์ก่อนเสมอ สำหรับเล่มนี้ลองมองที่ร้านหนังสือใหญ่เป็นที่แรก เช่น ร้านที่มีสาขาทั่วประเทศหรือร้านนำเข้าอย่าง Kinokuniya, Asia Books หรือร้านหนังสือเครือที่มักมีโซนนิยายแฟนตาซีและงานนำเข้า ถ้าเป็นฉบับภาษาไทย ร้านใหญ่เหล่านี้มักได้สต็อกหรือสามารถสั่งจองให้ได้ อีกช่องทางที่เราใช้บ่อยคือเช็กหน้าร้านของสำนักพิมพ์ที่เป็นผู้แปล/จัดจำหน่าย เพราะบางครั้งฉบับพิมพ์จะวางขายเฉพาะในเว็บของสำนักพิมพ์หรือผ่านร้านค้าออนไลน์ของพวกเขาโดยตรง ที่สำคัญควรดู ISBN และข้อมูลปกหลังให้ชัดเจนก่อนซื้อเพื่อไม่ให้ได้ฉบับปกแปลก ๆ ที่ไม่ใช่เล่มที่ต้องการ แม้จะชอบสัมผัสกระดาษ แต่ตอนนี้การได้เห็นหน้าปกและข้อมูลสำนักพิมพ์ก่อนตัดสินใจก็ทำให้ซื้อได้มั่นใจขึ้น จบด้วยความรู้สึกอยากเห็นเวอร์ชันสวย ๆ วางบนชั้นหนังสือของตัวเองสักเล่ม

เล่มนี้เป็นที่ตามหาของคนรักนิยายแฟนตาซีไทยหลายคนเลยทีเดียว — โดยเฉพาะเมื่อต้องการไฟล์แบบเป็นทางการของ 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' ว่าจะหาได้จากแหล่งที่ไว้ใจได้อย่างไร ผมมักแนะนำให้เริ่มจากช่องทางที่เจ้าของลิขสิทธิ์หรือผู้จัดพิมพ์ประกาศไว้เป็นหลักก่อน เพราะบางครั้งหนังสือจะมีฉบับอิเล็กทรอนิกส์จำหน่ายในรูปแบบ e‑book ผ่านร้านออนไลน์ที่ได้รับอนุญาต ดังตัวอย่างที่ผมเห็นบ่อยคือแพลตฟอร์มขายหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่มีระบบชัดเจน เช่นร้านหนังสือดิจิทัลที่นักอ่านชาวไทยนิยมใช้งานกัน (ควรดูรายละเอียดหน้าสินค้าว่าระบุเป็นไฟล์ PDF จริงหรือเป็น ePub/DRM) การซื้อจากร้านเหล่านี้ให้ความมั่นใจด้านลิขสิทธิ์และการอัปเดตเวอร์ชัน อีกจุดที่ผมใส่ใจคือรูปแบบไฟล์และข้อจำกัดหลังการซื้อ บางร้านส่งเป็นไฟล์ PDF ให้ดาวน์โหลดโดยตรง ขณะที่บางรายจะเป็นไฟล์ ePub หรือระบบอ่านผ่านแอปซึ่งอาจติด DRM ต่างกันไป หากต้องการไฟล์ PDF จริงๆ ควรสังเกตคำอธิบายสินค้า เช่นคำว่า 'PDF', 'ฉบับอิเล็กทรอนิกส์ (PDF)' หรือรายละเอียดเกี่ยวกับการดาวน์โหลดหลังชำระเงิน นอกจากนั้น การติดต่อเพจหรือเว็บไซต์ของผู้จัดพิมพ์โดยตรงมักให้คำตอบชัดเจนว่ามีช่องทางใดบ้างที่จำหน่ายไฟล์อย่างเป็นทางการ สุดท้ายแล้วผมเห็นว่าการหลีกเลี่ยงแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือสำคัญมาก เพราะไฟล์ที่แจกฟรีจากที่ไม่ชัดเจนอาจละเมิดลิขสิทธิ์และเสี่ยงต่อไฟล์เสียหาย การเลือกซื้อจากร้านที่มีชื่อเสียงและการตรวจสอบหน้าข้อมูลสินค้าว่าเป็นของแท้ จะช่วยให้ได้ไฟล์ที่ถูกต้องและสนับสนุนผู้เขียนอย่างยั่งยืน

มีเพื่อนในวงการนักสะสมการ์ตูนเคยบอกว่า 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' เล่ม 5 นั้นมีฉบับพิเศษที่แถมสารคดีเบื้องหลังการสร้างสรรค์ผลงานโดยทีมงานจริงๆ ตอนนั้นที่ร้านหนังสือใหญ่แถวสยามก็จัดแผงโชว์ฉบับพิเศษไว้โดดเด่นมาก พอได้ลองพลิกดูก็พบว่ามีภาพสเก็ตช์ดีไซน์ตัวละครที่ไม่เคยเปิดเผยที่ไหนมาก่อน แถมยังมีบทสัมภาษณ์สั้นๆของนักเขียนที่เล่าถึงแรงบันดาลใจในการเขียนตอนสำคัญๆ เล่มนี้ถือเป็นของขวัญชิ้นใหญ่สำหรับแฟนๆตัวยงเลยล่ะ ความประทับใจส่วนตัวคือฉบับพิเศษมักจะให้อะไรมากกว่าแค่เนื้อหาปกติ มันเหมือนได้สัมผัสจิตวิญญาณของงานสร้างสรรค์ชิ้นนั้นจริงๆ

น่าตื่นเต้นที่ได้พูดถึงเล่มนี้! ใน 'สารบัญชุมนุมปีศาจ' เล่ม 5 มีภาพประกอบสวยๆ แทรกอยู่เป็นระยะ โดยเฉพาะตอนเปลี่ยนบทหรือฉากสำคัญ มักมีลายเส้นละเอียดที่ช่วยดึงอารมณ์ได้ดีเลย ภาพแผนภาพอาจไม่มากแต่มีอยู่ เช่น ตอนอธิบายโครงสร้างอาวุธหรือที่ตั้งฐานของกลุ่มตัวละคร ซึ่งช่วยให้เห็นภาพมากกว่าแค่อ่านตัวหนังสืออย่างเดียว สไตล์การวาดค่อนข้างเป็นเอกลักษณ์ ใช้เส้นคมๆ ผสมเงาเข้ม แบบที่เห็นแล้วรู้เลยว่านี่คืองานของนักวาดคนนี้