ในหลวง ร.10 ปรากฏในภาพยนตร์ไทยเรื่องใดบ้าง

แค่พูดชื่อ 'เทเลอร์' ขึ้นมา ฉันมักจะนึกถึงนักร้อง-นักแต่งเพลงที่ครั้งหนึ่งกระโดดเข้ามาเล่นหนังบ้างเป็นครั้งคราวและทิ้งร่องรอยไว้ให้แฟนๆ จดจำ ฉันเคยติดตามงานภาพยนตร์ที่เธอปรากฏตัวอยู่สองสามเรื่องที่ค่อนข้างชัดเจน หนึ่งคือ 'Valentine's Day' ซึ่งเธอมีบทเล็กๆ แต่ทำให้เห็นมุมขำๆ ของเธอในหนังรวมดาวรักวัยรุ่น อีกเรื่องที่แฟนเพลงพูดถึงกันมากคือเวอร์ชันภาพยนตร์ของเพลงละครสัตว์ใน 'Cats' ที่เธอรับบทเป็นตัวละครที่โดดเด่นและมีซีนร้องเพลงที่คนจดจำได้ง่าย นอกจากบทแสดงแล้ว เธอยังเป็นศูนย์กลางของสารคดีเกี่ยวกับชีวิตและการงานเพลงของตัวเองอย่าง 'Miss Americana' ซึ่งไม่ใช่หนังเล่นบทแต่เป็นการปรากฏตัวแบบบอกเล่าเรื่องราวชีวิตจริง ทำให้เห็นเธอในมุมที่เป็นตัวตนมากกว่าบทสมมติ การเห็นเธอในจอใหญ่และในสารคดีให้ความรู้สึกต่างกัน — ฝีมือการแสดงอาจไม่ได้เป็นเหตุผลหลักที่แฟนๆ ตามไปดู แต่การปรากฏตัวของเธอช่วยเติมสีสันให้หนังเหล่านั้น และทำให้แฟนเพลงมีความทรงจำร่วมกันที่พิเศษบนจอภาพยนตร์

แปลกดีที่คำถามแบบนี้มักทำให้คนสงสัยว่ามีผลงานบันเทิงไหนบ้างที่แสดงหรือมีนายหลวงรัชกาลที่ 10 โดยตรง เพราะข้อเท็จจริงค่อนข้างชัดเจนและน่าสนใจในเชิงวัฒนธรรมและกฎหมาย: โดยทั่วไปจะไม่ค่อยมีภาพยนตร์หรือซีรีส์เชิงบันเทิงที่นำพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบันมารับบทแสดงหรือเป็นตัวละครในนิยาย เหตุผลหลักมาจากการให้ความเคารพตามแบบประเพณีและข้อจำกัดทางกฎหมายที่ค่อนข้างเข้มงวด ส่งผลให้การนำเสนอพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 10) ในงานบันเทิงถูกจำกัดอยู่ในพื้นที่ที่เป็นทางการหรือบริบทของข่าวสารและสารคดีเป็นส่วนใหญ่ หนึ่งในรูปแบบที่พบนั้นคือการถ่ายทอดสดและบันทึกงานพระราชพิธี เช่นการบันทึก 'พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562' ที่ออกอากาศโดยสถานีโทรทัศน์หลักและช่องทางของราชสำนัก รวมถึงวิดีโอและสื่อที่สำนักพระราชวังเผยแพร่เอง งานประเภทนี้ไม่ใช่ภาพยนตร์เชิงบันเทิง แต่เป็นบันทึกเหตุการณ์จริงที่มีความเป็นทางการสูง คนที่สนใจมักจะเห็นพระราชพิธี งานด้านพิธีการ และการเสด็จฯ ผ่านการถ่ายทอดข่าวหรือสารคดีเชิงบันทึกที่เผยแพร่โดยสื่อของรัฐและสถานีข่าวหลักต่าง ๆ มากกว่าการสร้างเป็นละครหรือหนังเชิงนิยาย อีกมุมหนึ่ง สารคดีเชิงข่าวหรือสารคดีเชิงวิเคราะห์จากสำนักข่าวต่างประเทศมักใช้ฟุตเทจข่าวและภาพจากงานพระราชพิธีหรือการปรากฏตัวในที่สาธารณะเพื่ออธิบายบริบททางการเมืองและสังคม ผลงานประเภทนี้อาจพบการปรากฏของรัชกาลที่ 10 ในลักษณะของภาพจริงและเสียงบรรยาย แต่ก็แตกต่างจากการแสดงสมมติอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ นักสร้างสรรค์ในวงการบันเทิงมักเลือกใช้วิธีเล่าเรื่องโดยหลีกเลี่ยงการอ้างอิงตรงไปยังพระมหากษัตริย์ปัจจุบันโดยใช้ตัวละครสมมติหรือกรอบเรื่องที่เป็นนามธรรมเมื่อจำเป็นต้องแตะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสถาบันกษัตริย์ ท้ายที่สุด หากต้องการชมภาพหรือฟุตเทจที่เกี่ยวข้องกับรัชกาลที่ 10 จริง ๆ ทางเลือกที่ชัดเจนคือการดูบันทึกพระราชพิธีและการถ่ายทอดอย่างเป็นทางการ รวมถึงรายการสารคดีเชิงข่าวจากสื่อมวลชนที่นำเสนอฟุตเทจนั้น ๆ ในเชิงข้อมูลและบริบท ในฐานะแฟนสื่อ ผมรู้สึกว่าแนวทางการให้ความเคารพและการควบคุมการนำเสนอเช่นนี้มีข้อดีคือรักษาความสมเกียรติของสถาบัน แต่ก็เป็นเรื่องน่าเสียดายเล็กน้อยสำหรับผู้ชมที่อยากเห็นการเล่าเรื่องเชิงสร้างสรรค์เกี่ยวกับบุคคลสำคัญยุคปัจจุบัน เพราะมันทำให้พื้นที่ของงานบันเทิงต้องหาทางเล่าเรื่องผ่านมุมมองอื่น ๆ ที่น่าสนใจแทน

เราเฝ้าดูการถ่ายทอดพิธีสำคัญของชาติหลายครั้งจนสังเกตได้ว่ารัชกาลที่ 10 ปรากฏมากที่สุดในฟุตเทจของงานพระราชพิธีและการประกอบพระราชกรณียกิจอย่างเป็นทางการมากกว่าการปรากฏในภาพยนตร์เชิงพาณิชย์ ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคืองาน 'พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562' ซึ่งมีการถ่ายทอดและทำสารคดีสรุปเหตุการณ์โดยสถานีโทรทัศน์ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ฟุตเทจในงานนี้ประกอบด้วยพิธีกรรมโบราณ แห่พระบรมราชอิสริยยศ และช่วงพิธีสวมมงกุฎ ซึ่งมักถูกตัดต่อใส่ในรายการพิเศษหรือสารคดีเชิงพิธีการเพื่ออธิบายความหมายทางวัฒนธรรมและพิธีการราชสำนัก นอกจากการบันทึกพิธีหลักแล้ว ภาพจากงานดังกล่าวยังถูกใช้ซ้ำในคลิปสั้น รายการทบทวนปี หรือสารคดีเชิงภาพรวมเกี่ยวกับพระราชประวัติ ทำให้ถ้าคุณตามดูสื่อทางการบ่อย ๆ จะเห็นพระองค์ปรากฏอยู่ในบริบทที่เป็นพิธีกรรมและงานพระราชกรณียกิจเป็นหลัก มากกว่าการเป็นตัวละครในหนังทั่วไป

หมาป่าเป็นตัวละครที่พบได้บ่อยในนิทานพื้นบ้านไทยหลากหลายท้องถิ่น และฉันมักจะรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่เจอการตีความใหม่ๆ ของมัน ในหลายชุมชนภาคเหนือและภาคอีสาน เรื่องเล่าของสัตว์ผู้ล่าอย่างหมาป่าถูกใช้เป็นบทเรียนเตือนใจหรือเป็นสัญลักษณ์ของอันตรายจากโลกภายนอก การอ่านชุดนิทานพื้นบ้านเหล่านี้ทำให้ฉันเห็นว่า ‘หมาป่า’ มักถูกให้บทเป็นตัวร้ายหรือสัญลักษณ์ของความโลภและการหลอกลวง ซึ่งสะท้อนแง่มุมการเลี้ยงดูเด็กและการถ่ายทอดคติสอนใจระหว่างรุ่นได้ชัดเจน อีกมุมหนึ่งที่ชอบคือการพบหมาป่าในหนังสือแปลของเด็ก เช่น 'หนูน้อยหมวกแดง' หรือเรื่องราวจาก 'อีสป' ที่แปลออกเป็นไทย หลายเล่มในชั้นหนังสือเด็กเห็นการนำหมาป่าไปเล่าใหม่ทั้งแบบตรงและแบบเสียดสี ทำให้การ์ตูนหรือภาพประกอบในฉบับไทยมีสีสันและตีความแตกต่างจากฉบับดั้งเดิม การได้อ่านเวอร์ชันเหล่านี้ทำให้ฉันนึกถึงวิธีที่สังคมไทยรับและปรับนิทานต่างชาติให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น ท้ายที่สุด หมาป่าในวรรณกรรมไทยมิได้ปรากฏเฉพาะในบทบาททางกายภาพเท่านั้น แต่ยังเป็นภาพแทนความหวาดกลัว ความอันตราย และการท้าทายทางศีลธรรม ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมฉันยังคงหยิบหนังสือพวกนี้กลับมาอ่านซ้ำเพื่อค้นหามุมมองใหม่ๆ เสมอ

ลองนึกภาพการเอาพระราชกรณียกิจของในหลวง ร.10 มาทำเป็นซีรีส์ทีละตอนแบบละครดราม่านั่นสิ — มันไม่ใช่เรื่องง่ายและแทบไม่มีตัวอย่างในวงการบันเทิงไทยที่ทำแบบนั้นตรงๆ เพราะประเด็นเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์มีความละเอียดอ่อนสูงและมีกรอบทางกฎหมายกับจริยธรรมที่ชัดเจน ผมมองแบบคนที่ติดตามสื่อหลายประเภทมานาน จะเห็นว่าที่เล่าเรื่องเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระองค์จริงๆ มักมาในรูปแบบสารคดีหรือรายการข่าวพิเศษ ไม่ใช่ซีรีส์เชิงบันเทิง ตัวอย่างเนื้อหาที่พบได้บ่อยคือการนำเสนอโครงการพัฒนาในท้องถิ่น การลงพื้นที่เพื่อดูแลประชาชนฯลฯ ซึ่งสื่อที่นำเสนอจะยังคงยึดกรอบข้อมูลจากแหล่งเป็นทางการ เช่น รายงานของสำนักพระราชวังหรือการรายงานข่าวจากสถานีหลัก มากกว่าจะนำมาสร้างเป็นบทละครที่ดัดแปลงเหตุการณ์ ในฐานะแฟนสื่อ ผมเข้าใจทั้งสองด้าน: ฝั่งหนึ่ง เห็นอกเห็นใจความต้องการเล่าเรื่องแบบมีมิติของผู้สร้างซีรีส์ ฝั่งหนึ่งก็เห็นเหตุผลว่าทำไมการเล่าแบบสารคดีจึงเหมาะกว่า เพราะสามารถรักษาเคารพและความถูกต้องของข้อเท็จจริงได้มากกว่า การจะสร้างเป็นซีรีส์แนวดราม่าที่ยกเอาพระราชกรณียกิจมาเป็นแกนหลัก อาจต้องผ่านการพิจารณาจากหลายฝ่ายและเสี่ยงต่อการตีความผิดได้ง่าย โดยสรุปที่ผมสังเกตคือ หากอยากชมการเล่าเรื่องเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของในหลวง ร.10 ให้มองหาสารคดี รายการพิเศษ หรือคลิปอย่างเป็นทางการจากสำนักพระราชวังและสถานีโทรทัศน์หลัก จะได้ภาพที่เป็นทางการและละเอียดที่สุด ส่วนซีรีส์เชิงบันเทิงที่เล่าเหตุการณ์จริงของพระองค์แบบเต็มรูปแบบแทบจะไม่มีให้เห็น และนั่นเองทำให้ฉากชีวิตและงานของพระองค์ถูกเล่าในบริบทที่ระมัดระวังมากกว่า

อ่านงานของ Zecharia Sitchin เป็นครั้งแรกทำให้ฉันเข้าใจที่มาของตำนานดาวนิบิรุมากขึ้นและคิดว่ามันเป็นแหล่งแรงบันดาลใจหลักที่ทำให้แนวคิดนี้แพร่เข้าไปในงานสร้างสรรค์หลายรูปแบบ Sitchin เองเขียนชุดหนังสือที่เริ่มด้วย 'The 12th Planet' ซึ่งจัดอยู่ในหมวดงานแนวสมมติฐานประวัติศาสตร์/นิยายวิทยาศาสตร์เชิงคาดคะเน แม้หนังสือเล่มนี้จะถูกมองว่าเป็นงานวิพากษ์วิทยาศาสตร์ แต่การเล่าเรื่องของเขาช่วยปลูกฝังภาพของดาวนิบิรุในจินตนาการของคนทั่วไป จากตรงนี้เองนิยายอินดี้และนิยายไซไฟร่วมสมัยบางเรื่องหยิบเอาไอเดียดาวผ่านวงโคจรแปลกๆ หรือเผ่าพันธุ์ต่างดาวที่กลับมาเยือนได้โดยสะท้อนอิทธิพลของ Sitchin ในเชิงวรรณกรรม ฉันเห็นการใช้งานดาวนิบิรุเป็นเครื่องมือทางโครงเรื่องมากกว่าการพรรณนาเป็นวัตถุทางดาราศาสตร์ที่ชัดเจน — เช่น ให้มันเป็นเหตุแห่งหายนะหรือเป็นพาหนะนำไปสู่โลกคู่ขนาน ผลงานพวกนี้มักตั้งอยู่ในขอบเขตของนิยายสยองขวัญ/ไซไฟที่ผสมเส้นเรื่องสมมติฐานประวัติศาสตร์เข้าด้วยกัน ทำให้ภาพนิ่งของดาวนิบิรุในนิยายกลายเป็นสัญลักษณ์ของความลี้ลับและวันสิ้นโลก มากกว่าจะเป็นคำจำกัดความทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ

นี่คือภาพยนตร์ไทยบางเรื่องที่ผมรู้สึกว่าสะท้อนศิลปะภาคเหนือได้ชัดเจน โดยเฉพาะในแง่ของสถาปัตยกรรม วัฒนธรรมประเพณี และงานหัตถกรรมท้องถิ่น 'ฅนบ้า' อาจไม่ใช่คำอธิบายที่ตรงนัก แต่ผมหมายถึงงานของผู้กำกับที่นำภูมิทัศน์และพิธีกรรมท้องถิ่นเข้ามาเป็นส่วนสำคัญของเรื่อง อย่างเช่น 'Tropical Malady' ของอภิชาติพงศ์ วิจิตรพงศ์ชยกุล ซึ่งภาพหลายฉากเน้นป่าเขา หมู่บ้าน และพิธีกรรมที่ให้บรรยากาศชนบทตอนเหนือได้อย่างเข้มข้น เสียงดนตรีพื้นบ้าน เครื่องแต่งกาย และองค์ประกอบศิลป์อย่างลวดลายผ้าทอหรืองานไม้ปรากฏเป็นองค์ประกอบที่ช่วยขับเน้นอารมณ์ของหนัง อีกด้านหนึ่ง ผมชอบฉากที่แสดงวัดแบบล้านนา งานแกะสลักบนหน้าต่าง ประตูไม้ และลักษณะหลังคาแบบชั้น ๆ เพราะมันบอกเล่าถึงการใช้พื้นที่สาธารณะเป็นทั้งศูนย์รวมทางศาสนาและศิลปะ การวางภาพตามมุมกล้องทำให้รายละเอียดอย่างจิตรกรรมฝาผนังหรือเครื่องประดับศาสนาธรรมดูมีชีวิต ซึ่งช่วยให้ผู้ชมทั่วไปเห็นศิลปะภาคเหนือไม่ใช่แค่ฉากหลัง แต่เป็นตัวละครร่วมของเรื่อง นี่แหละที่ทำให้ผมติดใจงานพวกนี้

ออกจะเป็นเรื่องที่พูดคุยกันบ่อยเมื่อไปดูหนังไทยร่วมกับคนรู้จัก — รัชกาลที่ 9 ปรากฏตัวในภาพยนตร์ไทยหลายรูปแบบ ทั้งแบบชัดเจนในสารคดีเฉลิมพระเกียรติและแบบแฝงในงานศิลป์เชิงพาณิชย์ ผมมองเห็นสองกลุ่มใหญ่ที่ชัดที่สุด: กลุ่มแรกคือสารคดีและภาพยนตร์เฉลิมพระเกียรติที่ตั้งใจเล่าเรื่องพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และงานพัฒนาต่างๆ ซึ่งมักฉายในงานทางการ ห้องฉายพิเศษ หรือช่องโทรทัศน์ของรัฐ กลุ่มที่สองคือภาพยนตร์เชิงเรื่องเล่าซึ่งหยิบเอาแนวคิด เช่น ‘เศรษฐกิจพอเพียง’ งานพัฒนาเกษตร หรือโครงการฝนหลวง มาเป็นฉากหลังหรือแกนของเรื่อง โดยไม่ได้ตั้งใจทำเป็นชีวประวัติของพระองค์โดยตรง ผมชอบเวลาที่ผู้กำกับใช้แนวคิดเหล่านี้อย่างละเอียดอ่อน — ไม่ใส่ป้ายชื่อแต่ใส่รายละเอียดของชุมชน การทำงานร่วมกับราษฎร โครงการทดลองน้ำ และเพลงพระราชนิพนธ์ที่แทรกเข้ามาในซาวด์แทร็ก มันทำให้หนังพาณิชย์ธรรมดากลายเป็นงานที่มีมิติเชิงวัฒนธรรมและเชื่อมต่อกับประวัติศาสตร์ร่วมสมัยได้อย่างอบอุ่นและไม่ยัดเยียด

เมื่อมองจากมุมของการเล่าเรื่องเชิงพิธีการและภาพลักษณ์ สารคดีที่ผลิตโดยหน่วยงานที่ใกล้ชิดกับพระราชสำนักมักจะเล่าเรื่องในหลวง ร.10 ได้ชัดเจนและประทับใจที่สุดสำหรับผู้ชมที่อยากเห็นด้านพิธีการ ความตั้งใจของงานประเภทนี้คือการนำเสนอความต่อเนื่องของสถาบัน รวมทั้งบทบาทงานสาธารณประโยชน์ ภาพพิธีราชาภิเษก การเสด็จเยี่ยมราษฎร และโครงการพระราชดำริที่ถูกถ่ายทอดด้วยมุมกล้องเรียบง่ายแต่ละเอียดอ่อน สิ่งที่ผมชอบในสารคดีประเภทนี้คือการใช้ภาพสื่อความหมาย — ภาพพระราชพิธีที่มีขบวนและเครื่องทรง ภาพการทำงานของทีมที่เคลื่อนไหวเบื้องหลัง — ทำให้เกิดความรู้สึกถึงความหนักแน่นและความต่อเนื่องของสถาบันซึ่งหาดูได้ยากในสื่อประเภทอื่นๆ การตัดต่อและการเลือกช็อตในสารคดีเช่นนี้มักจะเน้นการสร้างบรรยากาศมากกว่าการตั้งคำถามเชิงวิพากษ์ ซึ่งให้ผลดีเมื่อเป้าหมายคือการเข้าใจบทบาทหน้าที่เชิงสัญลักษณ์และพิธีการของพระมหากษัตริย์ ฉันมักจับใจตรงฉากที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างพระองค์กับประชาชนในพื้นที่ชนบท — ภาพมือที่ยื่นรับสิ่งของ ภาพที่พระองค์ทรงทอดพระเนตรโครงการพัฒนา เหล่านี้ทำให้เห็นมิติของงานเชิงปฏิบัติที่ยืนอยู่คู่กับพิธีกรรม อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดชัดเจนคือสารคดีเชิงราชการจะไม่ลงลึกในแง่มุมที่เป็นประเด็นถกเถียงหรือชีวิตส่วนตัวที่อยู่นอกกรอบพิธีการ ดังนั้นผู้ชมที่ต้องการบริบทเชิงประวัติศาสตร์หรือการวิเคราะห์เชิงนโยบายอาจรู้สึกว่ายังขาดอะไรอยู่ โดยสรุป ถ้าอยากเห็นภาพที่จัดองค์ประกอบไว้อย่างสวยงาม ให้ความรู้สึกมีเกียรติและเข้าใจหน้าที่ของสถาบัน สารคดีเชิงพิธีการจากแหล่งที่เกี่ยวข้องกับงานพระราชกรณียกิจเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดสำหรับผม แต่แนะนำให้ดูควบคู่กับแหล่งข้อมูลอื่นเพื่อให้ได้มุมมองครบถ้วนและไม่พึ่งพาแค่มุมมองทางเดียวกัน