Ang kundiman, kapag sinasabi mo ito, para bang bumabalik ka sa mga alaala ng ating kultura na puno ng damdamin at kasaysayan. Isipin mo na lamang ang isang sitwasyon kung saan may isang tao na kumakanta ng mga sugatang damdamin, mula sa pag-ibig hanggang sa pag-uudyok sa bayan, sa ilalim ng malamig na liwanag ng buwan. Ang kundiman ay hindi lang basta awitin; ito ay isang sining na ipinahayag ang pakikibaka at pakikipaglaban ng mga tao sa kanilang mga damdamin. Dito sa Pilipinas, ito ang naging paraan ng pagpapahayag natin sa mga karanasan natin sa pag-ibig, pagkawasak, at pag-asa. Isa itong makapangyarihang simbolo ng ating pagkakakilanlan na nag-uugnay sa atin mula sa nakaraan hanggang sa kasalukuyan.
Sa mga handog ng kundiman, matatagpuan mo ang napakapersonal na salamin sa ating nakaraan. Minsan, kapag ako'y nakapakinig ng mga klasikong kundiman, gaya ng ‘Bituin Walang Ningning’ o ‘Anak’, para bang unti-unti akong nahuhulog sa mga alaala ng mga tao sa aking paligid—ang mga lola at lolo na nagkukuwento tungkol sa kanilang mga kaarawan na puno ng sayawan at ligaya. Ang mga liriko ay tila bumabalot sa akin, pinapadama na hindi ako nag-iisa sa aking mga emosyon. Sa bawat tono at salin ng bawat salita, may dalang aral at kwento na walang hangganan, kaya’t ang mga ito ay buhay na buhay sa puso ng bawat Pilipino.
Minsan, nagiging inspirasyon ito para sa mga bagong henerasyon. Parang sinasabi ng mga nakababatang tao, ‘Wow, ganito pala ang kahulugan ng pagmamahal noon.’ Kaya, ang mga awiting ito ay hindi lamang para sa pagninilay, kundi pati na rin para magbigay ng aral sa mga kabataan. Kailangan silang maging connected sa kanilang mga ugat, na ang pagkakahawig ng mga damdaming ito sa mga nakaraang dekada ay may kahulugan pa rin hanggang ngayon. Ang kundiman ay nagsisilbing tulay na nag-uugnay sa mga henerasyon na puno ng tamang damdamin at pag-asa sa hinaharap.