Chapter 2: Mga Luha sa Likod ng Isang Ngiti

Biglang malakas na ibinagsak ni Sekar sa mesa ang dulong bahagi ng kutsilyong pangpalaman na hawak niya. Napatalon sa gulat ang lahat ng nasa hapag-kainan, samantalang nanatiling malamig at nanunuot ang kaniyang tingin.

“Walang salitang ‘ayos lang,’ Danie! Gawin mo ang ipinapagawa ko at ibigay mo sa akin ang resulta. Gusto kong ako mismo ang makasiguro!”

“Gawin mo na lang ang sinasabi ni Mama, Danie,” sa wakas ay nagsalita si Christopher matapos ang matagal na pananahimik. Ngunit sa halip na ipagtanggol ang kaniyang asawa, nakisali pa siya sa pananakot dito.

Mabigat na lumunok si Danie. Namumula na ang kaniyang mga mata at tila malapit nang tumulo ang mga luha. Ang lalaking dapat sana ay nagpoprotekta sa kaniya ay siya pang dumagdag sa panggigipit sa kaniya.

“Kung tutuusin,” patuloy ni Christopher, “sigurado akong ikaw ang may problema rito. Ano bang masama kung magpatingin ka sa doktor para malaman kung baog ka o hindi?”

Nagsimulang manginig ang mga kamay ni Danie na nakapatong sa kaniyang kandungan dahil sa pagpipigil ng kaniyang damdamin. Mahigpit niyang kinuyom ang mga kamao hanggang sa mamutla ang mga buko ng kaniyang mga daliri.

Paano nagawang sabihin iyon ng sarili niyang asawa sa hapag-kainan, sa harap ng buong pamilya?

“Makinig kang mabuti,” muling nagsalita si Sekar sa matigas at mapag-utos na tinig. “Bibigyan kita ng tatlong buwan mula ngayon. Dapat ay buntis ka na.”

Bawat salitang binibitawan niya ay puno ng panggigipit, kaya nahihirapang huminga nang maayos si Danie. Ngunit hindi pa roon nagtapos ang lahat. Muli siyang pinagsalitaan ni Sekar sa matalim na tinig.

“Kapag hindi mo nagawa iyon, ako mismo ang hihiling kay Christopher na hiwalayan ka.”

Lalong bumaba ang tinig ni Sekar, ngunit mas tumalim ang bawat salitang binitiwan niya.

“Pagkatapos, puwede ka nang bumalik sa barung-barong ninyo at gugulin ang natitirang buhay mo sa pag-aalaga sa sakitin mong lolo.”

Matapos ang nakapangingilabot na almusal noong umagang iyon, dumiretso si Danie sa lababo upang hugasan ang mga pinggang ginamit ng buong pamilya.

Mariin niyang idiniin ang espongha sa plato habang naghuhugas, na para bang nais niyang alisin hindi lamang ang mga mantsa kundi pati ang masasakit na salitang binitiwan ng kaniyang biyenan.

Ang mga luhang tumutulo mula sa kaniyang mga mata ay humahalo sa bula ng sabon. Mahina siyang humihikbi, at nanginginig ang kaniyang mga balikat habang paulit-ulit na bumabalik sa kaniyang isip ang pagbabanta at ang tatlong buwang palugit na ibinigay sa kaniya upang mabuntis.

Biglang may marahang humawak sa kaniyang likod. Nagulat si Danie at dali-daling pinunasan ng kaniyang bisig ang kaniyang mga luha.

“Binibini Danie...” mahinahong tawag ni Aling Iyam, ang kasambahay ng pamilya Reinard. Punong-puno ng malasakit at awa ang kaniyang tinig habang marahan niyang hinahaplos ang braso ni Danie.

“Tama na po, Binibini. Huwag na kayong umiyak. Napakahalaga ng mga luha ninyo para sayangin lamang sa mga sinasabi nila, pati na ng Ginang,” bulong ni Aling Iyam habang marahang kinukuha ang plato mula sa mga kamay ni Danie.

“Halika na, ako na ang magtutuloy nito,” alok niya habang inaagaw ang gawain.

Ngunit muling hinawakan ni Danie ang plato at binawi iyon.

“Huwag na po, Aling Iyam. Ako na ang tatapos nito.”

 “Tama na, Binibini. Ako na ang bahala,” sagot ni Aling Iyam. “Itabi mo na muna iyan, ako na ang magtutuloy. Magpahinga ka muna, Binibini. Siguradong pagod ka na,” malumanay niyang sabi.

Sa wakas, inilagay ni Danie sa tamang lalagyan ang mga pinggang hinuhugasan niya. Pagkatapos, nilinis niya nang mabuti ang kaniyang mga kamay sa gripo ng lababo.

Lumapit si Aling Iyam at tinulungan siyang punasan ang mga kamay gamit ang malinis na tuwalya. Pagkatapos, niyakap niya si Danie na para bang sarili niyang anak.

Gaya ng nakasanayan, matamis pa ring ngumiti si Danie na para bang walang nangyari. Ngunit alam ni Aling Iyam ang lahat ng naganap sa hapag-kainan kanina.

“Magtiis ka muna, ha, Binibini? Huwag mong dibdibin ang mga sinasabi nila,” panimula ni Aling Iyam.

Patuloy na nagkunwaring matatag ang dalaga. Nananatili sa kaniyang magandang mukha ang matamis na ngiti.

“Opo, Aling Iyam. Huwag po kayong mag-alala. Ayos lang naman po ako,” sagot ni Danie.

Gayunpaman, man o hindi kinikilala ang kaniyang katayuan, manugang pa rin si Danie ng pamilyang Reinard—kahit kailan ay hindi itinuring na kapantay ng dalawa pang manugang ang kaniyang antas sa buhay.

“Matapang talaga ang dila ng Ginang, Binibini. Balang araw, siya rin ang pagbabayaran ng mga sinasabi niya,” bulong ni Aling Iyam. “Huwag mong iisipin na nag-iisa ka rito, ha? Nandito ako para sa iyo.”

Bahagyang tumango si Danie habang mahigpit na hinahawakan ni Aling Iyam ang kaniyang kamay, na para bang nagbibigay ito ng lakas upang patuloy niyang harapin ang buhay sa mansiyong iyon.

“Magtiis ka muna, Binibini Danie,” mahinang pagpapatuloy ni Aling Iyam. “Naniniwala akong kapag nakapagsilang ka na ng isang lalaking anak na may dugong Reinard, mas kikilalanin ka ng Ginang bilang isang manugang na karapat-dapat sa pamilyang ito.”

Dahil sa pag-aalo ng kasambahay na walang ibang maibigay kundi ang kabutihan ng kaniyang puso, mas lumawak ang ngiti ni Danie.

Ngunit sa hindi malamang dahilan, hindi man lamang siya nabuhayan ng loob sa sinabi ni Aling Iyam tungkol sa pagkakaroon ng lalaking tagapagmana.

Alam niyang nais lamang siyang aliwin ni Aling Iyam. Hindi nito tunay na hinihingi sa kaniya na magsilang ng isang lalaking magiging tagapagmana ng pamilya.

Gayunpaman, nanatiling mabigat ang kaniyang dibdib. Hanggang sa sandaling iyon, hindi pa rin niya alam kung paano siya magkakaroon ng anak.

Tutal, hindi naman siya kailanman ginustong hawakan ng kaniyang asawa.

“Sige na, Binibini. Ako na ang magtutuloy sa paghuhugas ng mga pinggan. Magpahinga ka na muna. Ang kailangan mo ngayon ay pahinga at kapanatagan ng loob,” sabi ni Aling Iyam.

Bahagyang yumuko si Danie at humina ang kaniyang tinig.

“Pasensiya na po... kung nakakadagdag pa ako sa trabaho ninyo.”

“Bakit ka naman humihingi ng tawad?” malumanay na tanong ni Aling Iyam habang nakatingin sa kaniya. “Trabaho ko naman talaga ito, Binibini. Sige na, magpahinga ka na. Kung patuloy tayong mag-uusap, kailan ka pa makakapagpahinga?”

Ngumiti si Danie—isang ngiting tunay at taos-puso, sa unang pagkakataon matapos ang maghapong mabigat ang kaniyang dibdib.

Hindi ito ang unang pagkakataong nasaksihan ni Aling Iyam ang pang-iinsulto at panggigipit kay Danie. Paulit-ulit na itong minamaliit at tinatrato na para bang isa lamang siyang katulong sa marangyang mansiyon na iyon.

“Kung ganoon, mauuna na po ako, Aling Iyam. Maraming salamat po sa tulong ninyo.”

“Oo, Binibini. Walang anuman. Magpahinga ka nang mabuti, ha?”

Bahagyang tumango si Danie bago dahan-dahang umalis sa kusina at maglakad patungo sa kaniyang silid, na dumaraan sa sala.

Doon ay nakita niya si Inggrit kasama ang panganay nitong anak.

“Mama!” tawag ni Anggita habang tumatakbo papunta sa kaniyang ina, bitbit ang medyas at sapatos. “Suotan mo ako ng medyas, Ma.”

Nakaupo si Inggrit sa sofa ng sala habang nakatutok sa kaniyang tablet, na nagpapakita ng mga disenyo ng damit na ginagawa niya. Saglit lamang niyang sinulyapan si Anggita.

“Isuot mo mag-isa, Gi!” malamig niyang sagot.

“Hindi ko po kaya, Mama...” reklamo ng limang taong gulang na bata.

“Ts.”

Napailing si Inggrit at matalim na tiningnan ang kaniyang anak. Pagkatapos, napansin niya si Danie na kararating lamang mula sa kusina.

“Danie,” tawag niya nang malakas, dahilan upang huminto si Daniel at lumingon. Kinawayan niya ito. “Halika rito.”

“Ano po iyon, Ate Inggrit?” tanong ni Danie nang makalapit sa kaniya.

Saglit na sinulyapan ni Inggrit ang kaniyang anak.

“Isuot mo ang medyas at sapatos ni Anggita,” malamig niyang utos, na para bang inuutusan lamang niya ang isang katulong.

Natigilan si Danie sa narinig. Kanina lamang, sa hapag-kainan, pinaratangan siya ni Inggrit na baog. Ngayon naman, basta na lamang siya inuutusang tulungan ang anak nito.

Wala ba itong kahit kaunting hiya?

Ayaw ni Danie ng pagtatalo. Higit sa lahat, takot siyang sumalungat sa sinuman sa mga miyembro ng pamilyang iyon dahil alam niya ang mababang pagtingin ng mga ito sa kaniyang katayuan.

Kaya hindi na siya tumutol o tumanggi.

“Opo, Ate Inggrit,” sagot niya sa wakas.

Samantala, nanatiling nakatuon si Inggrit sa screen ng kaniyang tablet.

“Halika rito, mahal. Tutulungan ka ni Tita na isuot ang medyas at sapatos mo.”

“ Opo, Ate Inggrit,” sagot ni Danie, habang nananatiling nakatuon si Inggrit sa screen ng kaniyang tablet.

“Halika rito, mahal. Tutulungan ka ni Tita na isuot ang medyas at sapatos mo.”

Matamis na ngumiti si Danie at iniabot ang kanang kamay upang hawakan ang braso ni Anggita at akayin ito patungo sa sofa. Pinaupo niya ang bata bago siya lumuhod sa harapan nito.

Palihim na pinagmamasdan ni Inggrit ang tagpong iyon. Bahagya siyang ngumisi, natutuwa dahil napakadali niyang utus-utusan si Danie na para bang isa lamang itong katulong.

Umubo nang bahagya si Inggrit at sinulyapan si Danie nang may pangmamaliit.

“Huwag mo namang patagalin, Danie! Bakit ang bagal-bagal mong kumilos?” mataray niyang sabi.

“Ayos na, mahal,” sabi ni Danie kay Anggita matapos maisuot ang sapatos nito. Pagkatapos, tumayo siya.

Saglit na tiningnan ni Anggita ang kaniyang mga paa.

“Maraming salamat po, Tita Danie,” magalang na sabi ng bata.

Bahagyang ngumiti si Danie at iniabot ang kamay upang marahang haplusin ang tuktok ng ulo ng bata.

“Walang anuman, mahal.”

“Napakarami mo palang kayang gawin, Danie,” mapanuyang sabi ni Inggrit. “Bagay kang maging katulong, bagay ka ring mag-alaga ng bata. Ano ba ang hindi mo kayang gawin?”

Nanatiling tahimik si Danie habang nagpapatuloy si Inggrit.

“Ay, oo nga pala. Kung ganoon, mamaya, tulungan mo na rin si Aling Iyam sa pag-aalaga kay April.”

Isinilid ni Inggrit ang kaniyang tablet sa mamahaling bag habang nakangising mapanukso.

“Mahilig ka naman sa mga sanggol, hindi ba? Magandang pagkakataon na rin para matuto kang mag-alaga ng bata ngayon pa lang.”

Hindi pa man nakasasagot si Danie nagpatuloy si Inggrit sa mas matalim na tinig.

Pero siyempre, kung hindi ka baog. Kung sakaling totoong baog ka, aba, hanggang kailanman, mga anak lang ng ibang tao ang maaalagaan mo—ang anak ko at ang anak ni Fairish.”

Natahimik si Danie. Wala siyang isinagot. Nanatiling nakayuko ang kaniyang mukha habang nakatingin sa maliliit na paa ni Anggita—isang munting paraan upang pigilan ang sarili na tuluyang masaktan sa harap nila.

Saglit siyang sinulyapan ni Inggrit at nasiyahan nang makitang hindi siya gumaganti ng sagot.

“Mamayang tanghali, ipaghanda mo ng gatas si April, pakainin mo siya, at palitan mo na rin ang lampin niya,” dagdag ni Inggrit na para bang wala lamang iyon.

Si Aprilia ang ikalawang anak nina Inggrit at John. Anim na buwan pa lamang ang sanggol, at labis na pinakahihintay ng buong pamilyang Reinard ang kaniyang pagsilang.

Noong una, inakala ng lahat na lalaki ang isisilang ni Inggrit upang maging tagapagmana ng pamilya. Ngunit sa huli, babae na naman ang naging pangalawang anak niya.

Iyon ang dahilan kung bakit patuloy na pinipilit ni Sekar si Danie na magbuntis, sa pag-asang makapagsisilang siya ng isang lalaking anak. Hindi na kasi maaaring pilitin ni Sekar si Inggrit na magbuntis muli kung babae na naman ang magiging anak nito.

“Madali ka namang turuan kapag tungkol sa mga gawaing-bahay ang pinag-uusapan. Alam mo, hindi ko talaga gusto kapag ibang tao ang nag-aalaga sa mga anak ko. Pero dahil ikaw naman, papayag ako,” dagdag ni Inggrit.

Bahagyang tumango si Danie.

“Opo, Ate Inggrit.”

Lalong lumawak ang ngiti ni Inggrit.

“Ayan, ganoon nga! Gustong-gusto ko ang mga sagot mo. Napakamasunurin mo, para kang isang tuta—”

“Inggrit.”

Isang mababa, malalim, at matatag na tinig ang biglang pumutol sa sinasabi ni Inggrit. Nagmula iyon kay John, na papalapit sa kaniyang asawa.

Saglit na sinulyapan ng lalaki si Danie at ang anak nitong si Anggita, bago muling itinuon ang matalim na tingin kay Inggrit.

“Ano ang sinabi mo kanina?” mariin niyang tanong.

Halos hindi makalunok si Inggrit nang salubungin siya ng matalim na tingin ng kaniyang asawa.

“A-Ano ang sinabi ko, Kuya John?” pautal-utal niyang tanong habang mahigpit na pinipisil ang mga hawakan ng kaniyang bag.

“Huwag kang magkunwaring walang alam,” malamig na sagot ni John. Matalim ang kaniyang tinig. “Malinaw na malinaw na may sinabi kang masama, hindi ba?”

Lalong tumigas ang panga ng lalaki.

“Hindi naman, Kuya John!” depensa ni Inggrit, pilit na ipinagtatanggol ang sarili. “Hindi ko naman sinasadyang magsalita nang masama. 

Napakasensitibo mo naman!”

“Sensitibo?” Nagdikit ang makakapal na kilay ni John. “Huwag mong isipin na hindi ko alam kung ano ang ugali mo, Inggrit. Alamin mo naman ang lugar mo. Humihingi ka ng tulong kay Danie, pero minamaliit mo naman siya sa pamamagitan ng mga bastos mong salita.”

Natigilan si Inggrit nang sawayin siya ng kaniyang asawa sa harap mismo ni Danie—ang babaeng katatapos lamang niyang kutyain. Ngunit ngayon, siya pa ang napagalitan ng sarili niyang asawa.

“Papa… Mama…” mahinang tawag ni Anggita, na kanina pa tahimik na nakamasid sa walang-muwang na mga mata habang pinapagalitan ng kaniyang ama ang kaniyang ina.

Saglit na sinulyapan ni John ang anak, saka muling ibinaling kay Inggrit ang malamig na tingin.

“Humingi ka ng tawad kay Danie,” mariin niyang utos. Sa tono ng kaniyang pananalita, tila wala siyang puwang na ibinibigay para tumutol ito.

Ngunit si Inggrit ay si Inggrit pa rin—makapal ang mukha at walang 

balak na gawin iyon.

Dahil sa inis, hinila ni Inggrit si Anggita sa braso at naunang lumabas ng sala, iniwan ang silid nang hindi humihingi ng tawad gaya ng ipinag-utos ng kaniyang asawa.

Nang maisara ang pangunahing p***o at unti-unting lumayo ang mga yabag nina Inggrit at Anggita, biglang bumalot ang katahimikan sa sala. Tanging ang mahina at banayad na paghinga ni Danie ang maririnig.

Nakatayo si John sa hindi kalayuan sa kaniya. Tuwid ang tindig nito, at ang malamig na mga matang karaniwang mahirap basahin ay nakatuon ngayon mismo sa kaniya. Halos hindi maglakas-loob si Danie na kumilos.

Pagkatapos, narinig niya ang tinig nito—mababa at walang emosyon, ngunit sapat upang pansamantalang patigilin ang tibok ng kaniyang puso.

“Hindi mo dapat palaging sinusunod ang sinasabi ng ibang tao.”