CHAPTER 1

ALAS-TRES NG MADALING ARAW

Alas-tres ng madaling araw, gising na si Mira.

Hindi dahil masipag siya. Dahil pag hindi siya gumising ng alas-tres, wala siyang paninda ng alas-singko.

Maliit lang bakery niya — _Mira's Pan de Regla_ — 3x4 meters, yero ang bubong, may kalawang na yung pugon. Nakatabi lang ng bahay nila sa Cabanatuan. Sa loob ng bahay, tulog pa tatay niya. Amoy alak pa rin kahit kagabi pa lasing.

Nagmamasa siya. Harina hanggang siko.

May kumatok sa p***o na kahoy.

"Si Mira?"

Si Tita Baby, may kasamang lalaki. Naka-cap, naka-maong, may maleta na may sticker ng Toronto Pearson Airport. Payat, pero yung mata niya pagod na pagod — yung pagod ng nagbantay sa ospital ng matagal.

"Anak, si Noah. Yung apo ni Lola Coring. Naalala mo?"

Naalala ni Mira. Kapitbahay nila dati nung 8 years old siya. Si Noah yung batang laging tinatahi yung sugat sa tuhod niya kasi nadadapa sa basketball.

"Anong kailangan niyo ng alas-tres?" tanong ni Mira, diretso. Wala siyang oras mag-host.

Umupo si Noah sa bangko na ginagamit ni Mira sa pag-aantay ng tinapay. Hindi siya maarte.

"Nag-usap kami ni Tita Baby," sabi niya. "Kailangan kong magpakasal. Sa loob ng isang linggo."

Natawa si Mira, pero walang tunog.

"Ako? Noah, amoy harina ako buong araw. Hindi ako yung babae na dinadala sa Canada."

"Yun nga," sabi ni Noah. "Yun ang gusto ni Lola."

Nilapag ni Noah sa mesa yung cellphone niya. May video. Si Lola Coring, 82, nakaupo sa wheelchair, nakatingin sa bintana.

Tanong ni Noah sa video: _"La, anong gusto mong apo?"_

Sagot ni Lola, malinaw pa: _"Yung marunong gumawa ng tinapay. Ayoko sa babaeng mabango lang. Gusto ko yung marunong magpakain sa apo ko."_

Pinatay ni Noah video.

"Limang babae dinala ko kay Lola. Mga teacher, nurse, lahat magaganda. Lahat tinanggihan niya. Nung sinabi ni Tita Baby na ikaw, sabi niya, 'Si Mira? Yung sa pan de regla? Dalhin mo dito.' Ikaw lang sinabi niyang dalhin."

Tahimik. Yung pugon lang may tunog.

Tapos binuksan ni Noah yung envelope na dala niya. Hindi bulaklak. Papel.

"P2M," sabi niya. "Ipon ko sa Canada, 6 years. Ibabayad ko buong utang ng bakery mo. Pati bubong, papaayos ko. Wala kang babayaran."

Tumingin si Mira sa notebook niya sa gilid — nakasulat: *BDO 1.8M, Harina 40k, Kuryente 12k. REMATADO SA JUNE 15.*

"At kapalit?" tanong niya.

"Isang taon na kasal. Sa papel. Titira ka sa bahay ni Lola kasama ako. Aalagaan natin siya. Hati tayo sa gawain. Sa harap ni Lola, asawa kita. Pag wala na siya — o pag tapos isang taon — annul tayo. Babalik ako Canada. Sayo na bakery, wala kang utang. Malinis. Walang habol."

"At pag nalaman ng buong barangay?"

"Edi sabihin natin nagkahiwalay. Sanay naman sila sa hiwalayan."

Si Mira tumingin sa lalaki. Hindi siya mayaman, hindi CEO. Nurse siya na nag-aalaga ng matatanda ng ibang tao. At ngayon, kailangan niya ng kasama para alagaan yung sarili niyang Lola.

"May kondisyon ako," sabi ni Mira.

"Ano?"

"Una, walang pilitan. Pangalawa, hati sa gawaing bahay. Pangatlo, yung bakery, hindi mo gagalawin. Ako pa rin may-ari."

"Okay."

"Pang-apat," sabi ni Mira, at dito nanginig boses niya. "Wag mo akong iiwan pag mahirap na. Kasi lahat ng lalaki sa buhay ko — tatay ko, ex ko — pag mahirap na, umaalis."

Tumayo si Noah. Kumuha siya ng mainit na pan de regla sa tray, yung pinaka-una. Kinain niya agad kahit napapaso.

"Promise," sabi niya, habang ngumunguya. "Isang taon. Asawa mo ako sa papel, pero kasama mo ako sa pugon. Gigising ako ng alas-tres kasama mo."

Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, naiyak si Mira hindi dahil sa utang.

Kasi may kumain ng tinapay niya at sinabing masarap.

Kinabukasan, nagpakasal sila sa munisipyo. Puti dress ni Mira galing sa ukay, P250 lang pero nilabhan niya ng tatlong beses. Polo ni Noah, yung pang-interview niya sa Canada.

Witness: Tita Baby at yung tindera ng yelo sa kanto.

Sabi ni judge: "You may now kiss the bride."

Tumingin si Noah kay Mira.

"Okay lang ba sa noo?" bulong niya.

Tumango si Mira, nakapikit.

Hinalikan siya sa noo. Mabilis, pero mainit — kasi kakagaling lang kamay niya sa pugon.

Pag-uwi nila sa bahay ni Lola Coring, gising si Lola.

Pagkakita kay Mira na may dalang supot ng mainit na pan de regla, ngumiti si Lola. At naalala niya.

"Ikaw pala yung marunong gumawa ng tinapay," sabi ni Lola kay Mira. "Buti dumating ka. Kanina pa kita hinihintay."

Si Noah, napahawak sa hamba ng p***o. Kasi isang linggo nang hindi siya naalala ni Lola.

Pero si Mira, naalala agad.