BABALA

“Mahal ko po ang inyong anak, Donya Soledad,” matatag kong sagot, bagama’t nararamdaman ko ang panginginig ng aking mga kamay sa likuran ko. Itinuon ko ang aking paningin nang diretso sa kanyang mga mata, ayaw kong ipakita na ako ay mahina o takot, kahit na ang bawat salitang lumalabas sa kanyang bibig ay parang matatalim na patalim na tumatagos sa aking puso. “At mahal din po niya ako. Hindi po ito laro lamang, at hindi rin po ito simpleng pagkahumaling na madaling mawala. Ang aming pagmamahalan ay totoo, at ito ang nagbigay sa kanya ng kapayapaan na matagal na niyang hinahanap.”

Mas lalong lumalim ang pangisi ni Donya Soledad. Ang kanyang mukha ay naging mas mabagsik, tila ba ang mga sinabi ko ay pinakamalaking katitisuran na kanyang narinig sa buong buhay niya. Humakbang siya nang isa pang beses palapit sa akin, at ang kanyang mga tauhan sa likuran ay seryosong nakamasid, handang sumunod sa anumang utos na kanyang ibibigay.

“Pagmamahal?” ulit niya, at ang kanyang boses ay puno ng matinding panunuya at galit. “Nakakalungkot isipin na sa iyong kawalan ng alam sa mundo, ay ginagamit mo ang salitang iyon upang bigyang-katwiran ang iyong masamang hangarin. Huwag kang magpaloko sa iyong sarili, bata. Ang tinatawag mong pagmamahal ay walang halaga kung ito ay sumisira sa kinabukasan at dangal ng isang tao. Ang aking anak ay may tungkulin sa ating pamilya at sa buong lalawigan. Siya ay hindi lamang isang lalaki na maaaring mahalin ng sinumang sinuman ayon lamang sa nais ng kanyang puso. Siya ay isang pinuno, at ang bawat hakbang na kanyang gagawin ay dapat para sa ikabubuti at ikararangal ng ating angkan.”

Huminga siya nang malalim bago ipinagpatuloy, ang kanyang mga mata ay parang naglalabas ng apoy na nais akong sunugin nang buhay.

“Akala mo ba ay hindi ko alam ang iyong iniisip? Alam ko ang uri ng mga taong katulad mo. Mga taong walang dalang yaman, walang pangalan, at walang kapangyarihan, na gumagamit ng kagandahan at matatamis na salita upang makapasok sa tahanan ng mga mayayaman at makapangyarihan. Iniisip mo ba na madali lamang ang makapang-asenso sa pamamagitan ng pagpapapansin kay Lucas? Kung iyan ang iyong plano, mabuti pang itigil mo na ito ngayon din. Dahil habang ako ay buhay, hinding-hindi ako papayag na ang isang katulad mo ay makapagbabaon ng dumi sa ating marangal na pangalan.”

Ang bawat paratang niya ay tila mabibigat na bato na ibinabato sa akin. Masakit, napakasakit, dahil alam kong maling-mali ang kanyang akala tungkol sa akin. Hindi ko minahal si Lucas dahil sa kung ano ang mayroon siya. Hindi ko siya minahal para magkaroon ako ng yaman o kapangyarihan. Minahal ko siya dahil sa kanyang pagkatao, dahil sa sakit at bigat na kanyang dinadala, at dahil sa kabutihang nakatago sa kanyang puso na kanyang itinatago sa lahat.

“Donya Soledad,” simula ko muli, pinipilit na panatilihing mahinahon ang aking tinig kahit na ang luha ay nagsisimula nang bumara sa aking lalamunan. “Nauunawaan ko po ang inyong pangamba bilang isang ina. Nauunawaan ko rin kung bakit kayo ay nagagalit at nag-aalala. Ngunit sinisiguro ko po sa inyo, wala akong masamang hangarin sa inyong anak o sa inyong pamilya. Ang nararamdaman ko para kay Lucas ay dalisay at tapat. Handa po akong harapin ang anumang pagsubok, handa akong patunayan ang aking sarili, kung iyan ang inyong nais. Huwag niyo po sana akong husgahan lamang dahil sa aking pinagmulan o sa kawalan ko ng kayamanan. Ang pagmamahal ay hindi nasusukat sa ginto o pilak, at hindi rin ito nakabatay sa pangalang dinadala ng isang tao.”

Bigla siyang tumawa, ngunit ito ay isang tawang walang kasiyahan, kundi puno ng panghahamak at paghamak.

“Napakabata mo pa at puno ng mga pangarap na walang saysay,” wika niya habang umiiling-iling. “Sa mundong ito, ang katotohanan na iyong sinasabi ay walang halaga kung wala kang kapangyarihan upang itaguyod ito. Ang pagmamahal na iyong ipinagmamalaki ay madaling matunaw at mawala kapag ang gutom at hirap ay dumating na sa iyong pintuan. Lucas ay lumaki sa karangyaan. Sanay siya sa ginhawa, sa paggalang, at sa kapangyarihan. Paano mo iyang ibibigay sa kanya? Ano ang maibibigay mo sa kanya kundi ang iyong sarili na wala namang maipagmamalaki? Ang kanyang kamay ay para hawakan ang mga bagay na mahalaga at dakila, at hindi para hawakan ang kamay ng isang tulad mo na galing sa alikabok.”

Lumapit siya nang lalo, at ibinulong sa akin nang mahina ngunit sapat upang damhin ko ang bigat ng kanyang banta.

“Pakinggan mong mabuti ang aking sasabihin, Amara. Ito na ang una at huling pagkakataon na ako ay makikipag-usap sa iyo nang ganito. Lumayo ka sa aking anak. Kalimutan mo ang lahat ng iyong mga pangarap tungkol sa kanya, at huwag mo nang subukang makipagtagpo o makipag-usap pa sa kanya. Kung gagawin mo ito, hahayaan kitang mabuhay nang payapa sa iyong sariling mundo. Mananatili kang simpleng babae lamang, at walang mangyayaring masama sa iyo o sa iyong pamilya. Ngunit kung pipilitin mong manatili sa kanyang tabi... kung pipilitin mong harangin ang landas na inihanda ko na para sa kanya... huwag mong isisi sa akin kung ano ang mangyayari sa iyo at sa mga mahal mo sa buhay. Ang isang Monteverde ay hindi nagbabanta nang walang hangganan. Ang aming kapangyarihan ay umaabot sa lahat ng sulok ng lalawigang ito, at kaya kong gawin ang anumang nais ko upang mapanatili ang kaayusan at dangal ng aking pamilya.”

Napigil ko ang aking hininga. Ang kanyang mga salita ay malinaw at puno ng banta. Hindi siya nagbibiro. Nakita ko sa kanyang mga mata na handa siyang gawin ang lahat, kahit gaano man ito kalupit, upang makamit ang kanyang nais. Alam kong kaya niyang sirain ang aking buhay, ang aming munting kabuhayan, at ang lahat ng mayroon kami. Ang kanyang impluwensya at yaman ay sapat upang gawin akong wala at mawala sa mundong ito nang walang sinumang makapagtatanong o makapagsasalita laban sa kanya.

Ngunit sa kabila ng takot na kumakalat sa aking buong katawan, naalala ko muli ang mga salita ni Lucas. Ang kanyang pangako. Ang kanyang sabi na kung kailangan niyang kalabanin ang buong mundo para sa akin, ay gagawin niya ito. Ang kanyang sabi na ako ang kanyang katotohanan at ang kanyang tunay na tahanan. Naalala ko rin ang halik at yakap na ibinigay niya kagabi, at ang kwintas na nakasabit pa rin sa aking leeg, na siyang tanda ng aming pinagsamahan.

Inilagay ko ang aking kamay sa ibabaw ng palawit na ginto sa aking dibdib, na tila ba dito ako kumukuha ng lakas at tapang. Itinaas ko ang aking mukha at muling tumingin nang diretso kay Donya Soledad.

“Maraming salamat po sa babala, Donya Soledad,” wika ko nang mahinahon ngunit puno ng katatagan. “Ngunit hindi ko po kayang talikuran ang inyong anak. Hindi ko po kayang iwan siya, lalo na ngayon na natagpuan na namin ang isa’t isa. Ang aking pagmamahal sa kanya ay hindi batay sa kung ano ang meron siya, at hindi rin ito matitinag sa anumang banta o pagsubok. Kung ang pagmamahal ko ay itinuturing ninyong kasalanan o pagkakamali, pasensya na po, ngunit ito ay isang kasalanang hindi ko kailanman pagsisisihan o tatalikuran. Si Lucas ay may sariling kalooban at sariling puso. Siya ay hindi isang bagay na maaaring ilagay lamang sa kung saan ninyo nais. Siya ay tao, at may karapatan siyang piliin kung sino ang nais niyang makasama at mahalin.”

Sa huling bahagi ng aking sinabi, nakita ko ang pagdilim lalo ng kanyang mukha. Ang kanyang mga pisngi ay namumula sa matinding galit. Tila hindi siya makapaniwala na ang isang simpleng dalaga na katulad ko ay nangahas na sumagot at tumanggi sa kanyang kagustuhan.

“Mabuti,” ang tanging lumabas sa kanyang bibig, sa isang tinig na malamig at nakakapanlamig ng buto. “Kung iyan ang iyong pasya, kung iyan ang iyong pinili... huwag kang umasa na ako ay magpapakita ng kahit katiting na awa. Pinili mo ang iyong kapalaran, Amara. At ngayon, makikita mo kung ano ang ibig sabihin ng kalabanin ang isang Donya Soledad Monteverde.”

Bumaling siya sa kanyang mga tauhan at gumawa ng hudyat na sila ay aalis na. Bago siya tuluyang tumalikod, muli siyang nagsalita, ang kanyang mga salita ay parang sumpa na tumimo sa aking isipan.

“Sa lalong madaling panahon, makikita mo kung gaano kahina ang iyong tinatawag na pagmamahal kapag ito ay sinusubok ng kapangyarihan at katotohanan. Darating ang araw na ikaw mismo ang kukuha sa iyong mga gamit at lalayo nang kusa, dahil makikita mo na wala kang laban sa akin. At kapag dumating ang araw na iyon, huwag kang humingi ng tulong o awa, dahil wala akong ibibigay na anuman sa iyo.”

Dahan-dahan siyang lumakad pabalik sa kanyang magarang sasakyan, na sinusundan ng kanyang mga tauhan. Ang mga kapitbahay na nakamasid mula sa malayo ay tahimik lamang, tila takot na makialam o magbitiw ng kahit isang salita. Narinig ko ang pag-andar ng makina at ang pag-alis ng sasakyan, na nag-iwan ng makapal na alikabok sa aming bakuran, tila ba kahit ang lupang tinatapakan ko ay ayaw sa akin dahil sa naging pagtatagpo namin.

Nang mawala na sila sa paningin, doon pa lamang bumigay ang aking mga tuhod. Napaluhod ako sa lupa, at ang mga luha na kanina ko pa pinipigil ay tuluyang bumagsak mula sa aking mga mata. Ang bigat ng kanyang mga salita, ang lamig ng kanyang mga mata, at ang tindi ng kanyang banta ay parang mga bagay na nakadagan sa aking dibdib at nagpapahirap sa aking paghinga. Alam kong mula sa sandaling iyon, hindi na magiging payapa ang aking buhay. Alam kong gagawin ni Donya Soledad ang lahat ng kanyang sinabi, at ang mga pagsubok ay darating na nang buong lakas.

Ngunit sa kabila ng takot at pangamba, ang hawak ko pa rin sa kwintas sa aking dibdib ay nanatiling mahigpit. Ang gintong palawit na agila ay malamig sa aking balat, ngunit ito ay nagpapaalala sa akin ng pangako ni Lucas. “Saan ka man magpunta, at kahit ano pa ang mangyari, alalahanin mong ikaw ay akin. At sinumang mangahas na saktan ka o hamunin ka... ay parang hinahamon na rin ako.”

Tumayo ako nang dahan-dahan at pinunasan ang aking mga luha. Tumingin ako sa paligid at nakita ko pa rin ang mga mata ng mga kapitbahay na nakatuon sa akin—mga matang puno ng pagtataka at panghuhusga. Alam kong sa lalong madaling panahon, ang balita tungkol sa pagbisita ni Donya Soledad at ang aming naging pag-uusap ay kakalat na parang apoy sa buong baryo. Alam kong magkakaroon ng maraming sasabi ng masama tungkol sa akin, marami ang huhusga at magsasabing ako ay hindi karapat-dapat para kay Lucas. Handa na akong harapin ang lahat ng ito.

Pumasok ako sa loob ng aming munting tindahan at isinara ang pinto. Nais kong maging ligtas pansamantala, at higit sa lahat, nais kong makausap si Lucas. Alam kong kailangan niyang malaman ang nangyari. Alam kong kailangan kong sabihin sa kanya ang lahat ng banta at salita ng kanyang ina. Ngunit sa kabilang banda, natatakot din ako. Natatakot ako na baka sa halip na kami ay maging mas matatag, ay magdulot lamang ito ng matinding hidwaan sa pagitan ng ina at anak. Gayunpaman, alam kong hindi ko ito maitatago sa kanya. Si Lucas ay karapat-dapat na malaman ang katotohanan, at kami ay nangako sa isa’t isa na wala kaming itatago.

Nang sumapit ang gabi, habang tahimik na ang paligid, narinig ko ang mahinang katok sa aming bintana. Ang tibok ng aking puso ay bumilis agad dahil alam ko kung sino ito. Dali-dali akong tumakbo upang buksan ito, at doon ay nakita ko si Lucas. Ang kanyang mukha ay puno ng pag-aalala at kaba. Ang kanyang mga mata ay naghahanap sa akin, tila ba tinitiyak kung ako ay ligtas at maayos.

Pagkabukas ko pa lamang ay agad niya akong hinawakan sa mga balikat, tinitigan ako nang maigi, at nakita ang mga bakas ng luha sa aking pisngi. Ang kanyang mukha ay biglang nagbago mula sa pag-aalala patungo sa matinding galit at poot.

“Nangyari na ba?” tanong niya, ang kanyang boses ay mababa ngunit puno ng damdamin. “Nandito ba siya? Nakita kita... nakita ko kung paano ka niya tinignan at tratuhin.”

Napabuntong-hininga ako at tumango. “Oo, Lucas. Nandito ang iyong ina kanina. At sinabi niya sa akin ang lahat. Ang kanyang galit, ang kanyang pangamba, at ang mga bagay na handa niyang gawin upang mapaghiwalay tayo.”

Dahan-dahan niyakap niya ako nang mahigpit, napakahigpit, na parang ayaw niya akong pakawalan kailanman. Ang kanyang pagyakap ay puno ng init at pagmamahal, at dito ko naramdaman na kahit gaano man kalaki ang bagyong darating, hangga’t magkasama kami ay mayroon akong silungan.

“Patawad, Amara,” bulong niya sa aking tainga, at naramdaman ko ang panginginig ng kanyang katawan. “Patawad kung kailangan mong dumaan sa ganito. Patawad kung dahil sa akin ay kailangan mong harapin ang kanyang galit at ang kanyang kapangyarihan. Hindi ko dapat hinayaang mangyari ito. Dapat ay nandito ako upang protektahan ka.”

Humiwalay ako nang kaunti upang tumingin sa kanyang mukha. Hinawakan ko ang kanyang pisngi at marahang hinaplos ito.

“Huwag mong sabihin iyan, Lucas,” malambing kong wika. “Hindi mo kasalanan. Alam ko kung ano ang aking pinasok noong tinanggap ko ang iyong pagmamahal. Handa akong harapin ang iyong ina. Handa akong harapin ang buong mundo kung kailangan, basta’t kasama kita. Huwag kang mag-alala, hindi ako natitinag. Ang mga salita niya ay masakit at mabigat, ngunit hindi nito kayang baguhin ang katotohanan na ikaw ang mahal ko at ikaw ang aking pipiliin araw-araw.”

Napapikit siya at idiniin ang kanyang mukha sa aking palad, katulad ng ginawa niya noong nakaraang gabi.

“Ang aking ina ay makapangyarihan, Amara,” wika niya nang seryoso nang muling tumingin siya sa akin. “At siya ay hindi nagpapatalo. Ang mga banta niya ay hindi lamang mga salita. Kung sinabi niyang gagawin niya ang lahat upang mailayo ka sa akin, panigurado ay gagawin niya ito. Mula sa araw na ito, kailangan mong maging maingat sa bawat hakbang na gagawin mo. Huwag kang lalabas nang mag-isa kung hindi kinakailangan. Huwag kang magtitiwala sa sinuman maliban sa mga taong alam nating tapat sa atin. Ang kanyang mga mata ay nasa lahat ng dako, at gagamitin niya ang lahat ng kanyang kakayahan upang subukin ang iyong katatagan at ang ating pagmamahalan.”

Hinawakan niya ang aking mga kamay at dinala ito sa kanyang labi upang hagkan.

“Ngunit pangako ko sa iyo, Amara,” dugtong niya, at ang kanyang tinig ay puno ng katapatan at katatagan na parang bato. “Kahit ano pa ang gawin niya... kahit ano pa ang ilatag niyang pagsubok sa ating harapan... hinding-hindi ako papayag na magtagumpay siya. Hinding-hindi ko siya hahayaang saktan ka o ilayo ka sa akin. Ikaw ang aking buhay at ang aking katotohanan, at kahit ang sarili kong ina ay hindi ko hahayaang maging hadlang sa ating kaligayahan. Kung kailangan kong itaya ang aking posisyon, ang aking yaman, o ang aking pangalan... gagawin ko ito. Dahil sa dulo ng lahat, wala silang halaga kung ikaw ay wala sa aking tabi.”

Sa sandaling iyon, ang lahat ng takot at pangamba na aking naramdaman kanina ay tila napawi na at napalitan ng pag-asa at lakas ng loob. Ang hamon ni Donya Soledad ay malaki at mabigat, ngunit ang pagmamahal at katatagan ni Lucas ay higit pa riyan.

Alam kong ang totoong laban ay nagsimula na. Ang bagyong binabanggit ng kanyang ina ay darating na nang buong lakas at pwersa. Ang mga araw na darating ay magiging mahirap at puno ng pagsubok. Subalit habang nakahawak kami sa kamay ng isa’t isa, habang ang aming mga puso ay magkakaugnay at matatag, alam kong mayroon kaming pag-asa. Ang pag-ibig na aming nabuo ay hindi mahina, at ito ay matibay na parang bato na kayang labanan ang anumang unos at bagyo na nais itong sirain.

Sa labas, ang hangin ay nagsimulang humihip nang mas malakas, at ang mga ulap ay unti-unting bumabalot sa liwanag ng buwan. Ang dilim ay nagsisimula nang kumalat, ngunit sa maliit na bintanang iyon, sa liwanag na galing sa aming mga puso, alam kong hindi kami mawawala sa landas. Ang laban ay nagsimula na, at kami ay handang lumaban—hindi lamang para sa aming sarili, kundi para sa wagas at tunay na pagmamahal na matagal na naming inaasam at hinahangad.