HARI NG MINDORO OCCIDENTAL

Para sa karaniwang mamamayan, ang araw na ito ay isa lamang sa mga karaniwang araw ng trabaho at kabuhayan. Ang hangin na humahalik sa mga puno ng niyog ay tila payapa at kalmado, at ang dagat na nakapalibot sa lalawigan ay tila kumikinang sa ilalim ng mainit na sikat ng araw. Ngunit para sa akin, ang araw na ito ay hindi pangkaraniwan. Ito ang araw na muling magaganap ang malaking pagtitipon sa munisipyo, kung saan naroon ang kaisa-isang tao na naging sentro na ng aking mundo sa nakalipas na mga buwan.

Si Mayor Lucas Monteverde.

Tumayo ako nang tuwid at inayos ang aking suot na uniporme. Bilang isang kawani ng munisipyo, karapatan at tungkulin kong naroon, ngunit aaminin ko sa aking sarili, higit pa sa tungkulin ang nagtutulak sa akin upang maging kabisado ko ang bawat iskedyul at bawat lakad ng lalaking iyon.

Mula sa kinalalagyan ko sa likod ng malaking entablado, narinig ko na ang bulungan ng mga tao. Ang mga boses na puno ng paghanga, takot, at paggalang. Lahat sila ay sabik na makita ang lalaking itinuturing na pinakamakapangyarihan, pinakamayaman, at walang pag-aalinlangang pinakamagandang lalaki sa buong Occidental Mindoro.

“Nandiyan na siya!” bulong ng isa sa mga katrabaho ko, si Mila, habang sumisilip sa labas. “Grabe, tuwing nakikita ko siya, parang hinihinto ang tibok ng puso ko. Sino ba naman ang hindi hahanga kay Mayor Lucas? Bata pa lang, napakayaman na, matalino, at mukhang artista ang mukha.”

Napangiti ako nang bahagya habang inaayos ang mga dokumento sa aking kamay. “Oo nga, Mila. Siya ang lider dito. Lahat ay yumuyuko sa kanya.”

“Kaya huwag ka nang umasa, Amara,” dugtong pa ni Mila sabay lingon sa akin, na tila ba binabalaan ako ng isang bagay na matagal na nilang alam. “Alam naming lahat kung ano ang intensyon mo. Nakikita namin kung paano mo siya tingnan, at kung paano mo siya sinusundan saanman siya magpunta. Pero aminin ko sa’yo, kaibigan, nag-aaksaya ka lamang ng oras. Si Lucas Monteverde ay hindi para sa atin. Tinitingnan niya tayong lahat na parang mga langgam lamang. Wala siyang pakialam kung sino ka, o kung ano ang nararamdaman mo. Para sa kanya, ikaw ay isa lamang sa libu-libong mamamayan na kailangan niyang pamunuan, at wala nang higit pa doon.”

Hindi ako nagalit sa kanyang mga salita. Sanay na ako. Ito na ang ikalabing-isang tao na nagsasabi sa akin ng ganitong mga kataga. Na ako ay walang pag-asa. Na siya ay masyadong mataas, at ako ay masyadong mababa. Na ang agwat ng aming estado ay tila langit at lupa, na hinding-hindi magtatagpo.

Pero hindi nila kilala si Amara Cruz. At higit sa lahat, hindi nila kilala ang puso ni Lucas Monteverde na aking nakikita sa likod ng kanyang matigas at aroganteng anyo.

“Makikita natin, Mila,” sagot ko na lamang nang may ngiti, puno ng kumpyansa. “Sabi nila, ang pinakamatigas na bato ay kayang durugin ng patuloy at banayad na patak ng tubig. At ako ang tubig na iyon.”

Bago pa makasagot si Mila, biglang tumahimik ang buong paligid. Ang ingay ng mga usapan ay biglang napalitan ng bigat ng hangin. Ang bawat isa ay tumayo nang tuwid, at ang kanilang mga tingin ay napunta sa iisang direksyon—sa pasukan ng bulwagan.

Doon siya pumasok.

Sa unang tingin pa lamang, damang-dama mo na ang kanyang presensya. Si Lucas Monteverde. Nakasuot siya ng puting polo na nakabukas ang dalawang butones sa leeg, na nagpapakita ng bahagya ng kanyang maputing balat na hinaluan ng kayumangging kulay dahil sa araw. Ang kanyang pantalon ay maayos na naayon sa kanyang matangkad at maskuladong pangangatawan. Ang kanyang buhok ay maayos na sinuklay, at ang kanyang mukha—Diyos ko—ay sadyang inukit ng perpekto. Matangos ang ilong, malalim ang mga mata na kulay tsokolate, at mga labing laging nakakurba pababa, tila ba laging galit o naiinis sa mundong kanyang ginagalawan.

Naglakad siya nang mabagal ngunit puno ng awtoridad. Ang bawat hakbang ay tila nagsasabing pag-aari niya ang bawat pulgada ng lupang kanyang tinatahak. Sa kanyang likuran ay ang kanyang mga tauhan at ang ibang opisyales ng munisipyo, ngunit kahit kasama niya sila, tila ba siya lamang ang nag-iisang bituin na nagniningning sa gabing iyon.

Lumapit siya sa entablado. Bago pa man siya umupo, nilingon niya ang mga tao. Isang mabilis na tingin, malamig at walang emosyon. Tinitigan niya ang lahat, ngunit ang kanyang mga mata ay parang salamin—nakikita mo ang iyong sarili, ngunit hindi mo mabasa kung ano ang tumatakbo sa kanyang isipan.

“Magandang umaga sa inyong lahat,” bati niya. Ang kanyang boses ay malalim, buo, at umaalingawngaw sa buong bulwagan. Walang bakas ng kabaitan o ngiti. Ito ay boses ng isang pinuno na nakasanayan nang sumunod ang lahat sa kanya. “Simulan na natin ang pagpupulong.”

Sa buong oras na iyon, habang siya ay nagsasalita tungkol sa mga proyekto para sa kabuhayan, kalusugan, at edukasyon ng Occidental Mindoro, hindi ko inalis ang aking tingin sa kanya. Nakita ko kung paano siya magsalita nang may katiyakan. Nakita ko kung paano siya sumagot sa mga katanungan ng mga tao—diretso, matalas, at kung minsan ay nakakasakit na ng damdamin dahil sa kanyang pagiging prangka.

Kapag may nagtanong na sa tingin niya ay walang saysay, nakikita ko ang pagkunot ng kanyang noo at ang panghahamak sa kanyang mga mata. Para bang sinasabi niya: “Bakit mo ako tinatanong ng ganito? Alam mo naman na ang sagot. Huwag mo akong abalahin sa mga bagay na walang halaga.”

Ito ang Lucas Monteverde na kilala ng lahat. Mayabang. Arogante. Mataas ang tingin sa sarili. Naniniwalang siya ang pinakamatalino, at ang opinyon lamang niya ang tama.

Ngunit habang pinagmamasdan ko siya, naalala ko ang araw na una ko siyang nakilala, halos isang taon na ang nakararaan. Noong panahong dumalaw siya sa aming liblib na barangay sa Sablayan dahil sa isang bagyo na tumama sa amin. Nakita ko siya noon. Nakita ko kung paano siya tumulong sa mga matatanda. Nakita ko kung paano niya buhatin ang mga gamit kahit marami siyang tauhan. Nakita ko ang kanyang mga mata noon—malungkot, pagod, ngunit puno ng malasakit. Ibang-iba sa matigas na maskarang suot niya ngayon.

Alam ko. Alam kong nandoon pa rin ang pusong iyon. Natatakpan lamang ng yaman, ng kapangyarihan, at ng mga pader na kanyang itinayo upang walang makalapit.

Nang matapos ang programa, dali-dali akong kumuha ng mga dokumentong kailangan niyang lagdaan. Ito na ang pagkakataon ko. Ito na ang oras upang muling ipaalala sa kanya na narito ako, at hindi ako aalis hangga’t hindi ko nasisira ang kanyang mga depensa.

Habang naglalakad siya palabas ng entablado, pinalibutan ng mga taong nais makipagkamay at magpasalamat, sumingit ako. Hindi ko alintana ang mga matang tumitig sa akin na parang ako ay baliw.

“Mayor Monteverde!” tawag ko nang malakas ngunit magalang.

Huminto siya. Dahan-dahan siyang lumingon. Nang makita niya ako, kumunot lalo ang kanyang noo, tila ba inaalala kung sino ako, o kung bakit ako nangangahas na tawagin siya sa gitna ng maraming tao.

Lumapit ako at inabot ang mga papel. “Mayor, narito po ang mga ulat mula sa Kagawaran ng Kalusugan na kailangan po ng inyong lagda bago matapos ang araw na ito. Mahalaga po ito para sa pondo ng mga klinika sa kabundukan.”

Tinitigan niya ang mga papel, pagkatapos ay ibinaling niya ang kanyang tingin sa aking mukha. Ang lamig ng kanyang mga mata ay parang yelo na dumudulas sa aking balat. Tinitigan niya ako mula ulo hanggang paa, tila ba sinusuri ang aking halaga, at sa tingin niya ay wala akong halaga.

“At ikaw naman ay sino?” tanong niya. Ang kanyang tono ay puno ng pagkayamot at pagmamataas. Wala ni katiting na paggalang. “Bakit ikaw ang nagbibigay nito? Nasaan ang iyong amo? Bakit siya hindi ang dumating? Kailangan ko bang kausapin ang bawat maliit na kawani ng munisipyo para lamang pumirma sa isang piraso ng papel?”

Naramdaman ko ang paghiyaw ng mga tao sa paligid. Narinig ko ang mga bulungan na nagsasabing, ‘Ayan na naman siya. Pabalik na naman siya sa kanyang pagiging mapagmataas.’

Ngunit sa halip na matakot o umatras, ngumiti ako. Isang ngiting puno ng hamon. Itinuwid ko ang aking tayo at tumingin ako nang diretso sa kanyang mga mata, hindi ako yumuyuko tulad ng ginagawa ng iba.

“Ako po si Amara Cruz, Mayor,” sagot ko nang malinaw at mahinahon, gamit ang pormal na salita ngunit may diin. “Isa po ako sa mga kawani na naghirap ipunin at ayusin ang mga impormasyon na nakasulat dito. At kung ipahihintulot niyo po, sa tingin ko naman po ay karapat-dapat akong kausapin, dahil ang nilalaman ng mga papel na ito ay para sa kapakanan ng mga taong katulad ko—mga simpleng mamamayan ng Occidental Mindoro.”

Natahimik siya. Tinitigan niya ako nang masinsinan. Tila ba nagulat siya na may isang simpleng babae na nangahas sumagot sa kanya nang ganito. Na sa halip na yumuko at humingi ng tawad dahil sa pakikialam, hinarap ko siya nang mata sa mata.

Ilang sandali kaming nagtitigan. Ang katahimikan sa pagitan namin ay tila mabigat. Ramdam ko ang kanyang galit at inis, ngunit nararamdaman ko rin ang kanyang pagkamausisa.

“Amara Cruz,” ulit niya ang aking pangalan, binigkas ito nang mabagal at tila ba sinusubok ang lasa nito sa kanyang dila. “Ang babaeng hindi marunong makuntento sa kanyang pwesto. Ang babaeng laging sumusunod kung saan ako magpunta. Akala ko ba ay sinabi ko na sa’yo noon pa? Huwag mo akong gambalain. Marami akong mas mahalagang bagay na inaasikaso kaysa makipag-usap sa’yo.”

“At sinabi ko naman po sa inyo, Mayor,” sagot ko pa rin, hindi pinapatinag ang aking boses. “Na hinding-hindi ako titigil hangga’t hindi ko nakikita na naririnig niyo ako. Hindi po ako sumusunod sa inyo upang manggulo. Narito ako dahil naniniwala ako na sa likod ng inyong katigasan, ay ang pinakamahusay na pinuno na kayang iahon ang ating lalawigan. At nais kong maging bahagi ng pagbabagong iyon.”

Biglang humalakhak siya. Isang halakhak na walang halong tuwa, kundi puno ng pangungutya.

“Nakakatawa ka,” wika niya sabay hawak sa gilid ng aking baba, itinaas ito upang mas lalo ko siyang matitigan. Ang hawak niya ay hindi malambing, ito ay matigas at mapanghusga. “Talagang nakakatawa. Akala mo ba sa mga salitang iyan ay matitinag ako? Akala mo ba dahil maganda ka at matapang ang iyong dila ay bibigyan kita ng pansin? Dinggin mo itong mabuti, Amara Cruz, dahil ito na ang huling pagkakataon na sasabihin ko ito sa’yo.”

Lumapit pa lalo siya sa akin hanggang sa maramdaman ko ang kanyang mainit na hininga na humahaplos sa aking tainga. Ang amoy niya—mamahaling pabango na hinaluan ng natural na amoy ng lalaki—ay halos makalasing, ngunit ang kanyang sinasabi ay parang patalim na tumutusok sa aking puso.

“Para sa akin, ikaw ay walang halaga. Tulad ng iba dito, ikaw ay isa lamang alikabok sa aking sapatos. Wala kang maibibigay sa akin. Wala kang kayang ibigay na wala na ako. Pera? Kapangyarihan? Koneksyon? Wala kang nito. Kaya huwag mo nang sayangin ang iyong oras sa paghahabol sa akin. Dahil kahit kailan, kahit kailan man, ay hinding-hindi kita titingnan bilang higit pa sa isang simpleng tauhan. Naiintindihan mo ba? Wala kang puwang sa mundo ko.”

Binitawan niya ang aking baba nang marahas, na tila ba nadudumihan siya sa paghawak sa akin. Kinuha niya ang mga papel mula sa aking kamay, mabilis na nilagdaan, at ibinalik sa akin nang padabog.

“Iyan na. Nakapirma na ako. Ngayon, umalis ka na sa harapan ko. At huwag mo na akong lapitan maliban na lamang kung kinakailangan ng trabaho. Huwag mong subukan ang aking pasensya, dahil sa oras na magpasya akong paalisin ka sa munisipyo, sisiguraduhin kong wala ka nang mapapasukang trabaho sa buong Occidental Mindoro. Nilinaw ko na ba ang lahat?”

Tinitigan ko siya. Sa kanyang mga mata ay nakita ko ang matinding pader. Ang pader na binuo ng kayabangan, takot, at kawalan ng tiwala sa iba. Masakit. Masakit marinig ang mga salitang iyon mula sa kanya. Masakit malaman na ang taong mahal mo ay itinuturing kang walang halaga.

Ngunit sa kabila ng sakit, nakita ko rin ang isang bahid ng takot. Takot na kung hahayaan niya akong pumasok sa kanyang buhay, ay sirain ko ang lahat ng kanyang itinayo.

Pinunasan ko ang luhang muntik nang tumulo sa aking mga mata, pilit na ngumiti, at yumuko nang bahagya bilang paggalang—hindi sa kanya bilang Mayor, kundi sa kanya bilang lalaking aking mamahalin hanggang sa huli.

“Malinaw na po, Mayor Lucas,” sagot ko nang mahinahon, bagama’t parang dinudurog ang puso ko.