Kabanata 3

Chezka pov

Ang pagkikita namin sa eksibisyon ng sining ay nagsilbing mitsa ng mas malalim na pagkakakilala, ngunit alam kong hindi sapat ang isang pag-uusap lamang upang mabago ang pananaw ng isang tao. Kung nais kong mapansin ni Luciano ang pagkakaiba ko kay Elise, kailangan kong manatiling matiyaga, maging natural sa lahat ng kilos, at huwag magpadala sa kagustuhang madaliin ang mga pangyayari. Ang tunay na pagbabago ay dumarating nang dahan-dahan, at ang tiwala ay itinatayo sa pamamagitan ng paulit-ulit na pagpapakita ng katotohanan.

Kaya naman, sa mga sumunod na linggo, sinadya kong maging bahagi ng mga pangyayari kung saan alam kong naroroon din siya. Hindi ito ang uri ng paghahabol na magmumukha akong desperada; sa halip, ito ay ang pagiging nasa tamang lugar sa tamang panahon, na tila ba ang tadhana ang nagtatagpo sa aming mga landas.

Nagsimula ito sa isang pagpupulong ng mga negosyante at mga pamilyang may impluwensya sa lungsod. Isang pagtitipon na inihanda upang talakayin ang mga proyektong makatutulong sa pag-unlad ng komunidad. Sa mga ganitong okasyon, madalas na kasama ni Luciano si Elise, ngunit sa halip na makinig sa mga usapan, madalas ko siyang makitang abala sa pagtingin sa kanyang telepono, pakikipagkwentuhan tungkol sa mga bagong tindahan, o pagrereklamo kung gaano katagal at nakakainip ang mga talakayan.

Ako naman, dumalo nang may layuning makinig at matuto. Nakasuot ako ng simpleng ngunit maayos na damit na angkop sa okasyon, walang labis na palamuti, at ang aking atensyon ay nakatuon sa mga nagsasalita. Nang mapansin ako ni Luciano, agad siyang lumapit pagkatapos ng unang bahagi ng programa.

“Chezka, mabuti at narito ka rin,” bati niya nang may ngiti. “Hindi ko inakalang magkakaroon ka rin ng interes sa mga ganitong usapin tungkol sa negosyo at pamamahala.”

Ngumiti ako nang mahinahon at tumango. “Naniniwala ako na ang pag-unawa sa takbo ng lipunan ay mahalaga, Luciano. Hindi sapat ang manatili lamang sa sariling mundo. Ang mga ganitong pagpupulong ay nagbibigay ng ideya kung paano makatutulong ang bawat isa sa pagpapabuti ng ating kapaligiran.”

Namangha siya sa aking sagot. “Iba ka talaga. Marami ang pumupunta rito para lamang makita at makilala ng iba, o kaya ay magpakita ng kanilang yaman. Ikaw naman ay tila naririto upang makinig at matuto.”

Sa aming pag-uusap, ibinahagi niya ang ilan sa kanyang mga plano para sa mga proyekto ng kanyang kumpanya. Sa halip na tumango lang nang walang saysay o magpuri nang walang basehan, nagbigay ako ng mga pananaw na natutunan ko noong ako ay nasa ibang bansa—mga estratehiya sa pangangasiwa, pagtulong sa mga manggagawa, at pagpapanatili ng balanse sa pagitan ng kita at serbisyo. Nakita ko sa kanyang mga mata ang pagkamangha habang nakikinig; tila hindi niya inaasahan na mayroon akong ganitong lalim ng pag-iisip.

“Mga ideyang ito ay kapaki-pakinabang,” wika niya nang may paghanga. “Kakaunti lamang ang nakakaintindi sa ganitong aspeto ng trabaho. Karamihan sa mga kasama ko ay iniisip lamang ang kita, at ang mga kasintahan ko noon ay walang interes dito.”

Hindi ko sinagot nang direkta, ngunit sa loob-loob ko, alam kong doon nagsisimula ang pagkakaiba. Habang ako ay nakikipag-usap sa kanya tungkol sa mga bagay na may kabuluhan, si Elise ay abala sa pagsasalita sa kanyang mga kaibigan, ikinukuwento kung anong mamahaling alahas ang ibinigay sa kanya ni Luciano at kung saan sila pupunta sa susunod na bakasyon. Nang mapansin niyang magkasama kami, agad siyang lumapit, ngunit sa pagkakataong ito ay hindi na niya agad inalis si Luciano sa aking tabi; sa halip, nakinig siya nang may pagkailang, hindi nakasasali sa aming usapan dahil wala siyang alam sa mga paksang aming tinatalakay.

Lumipas ang mga araw, at tila naging karaniwan na ang aming pagkikita. Minsan ay sa mga eksibisyon ng sining at kasaysayan, kung saan maaari kaming magpalitan ng pananaw tungkol sa mga likhang sining. Minsan naman ay sa mga simpleng kainan sa mga tanyag na kapehan sa lungsod. Sa bawat pagkakataong ito, sinisiguro kong hindi ako magiging mapilit o labis na magpakita ng interes. Pinakinggan ko siya nang buong atensyon kapag siya ay nagsasalita, at nagbibigay lamang ng opinyon kapag hinihingi o kapag ito ay angkop sa usapan.

Napansin ko rin ang pagbabago sa paraan ng pakikitungo niya sa akin. Sa simula ay magalang lamang, ngunit habang tumatagal ay nagiging mas bukas siya. Ibinabahagi niya ang kanyang mga pagod sa trabaho, ang mga hamon na kinakaharap niya, at ang mga bagay na nagdudulot ng pag-aalala sa kanyang isipan.

“Minsan ay nakakapagod,” amin niya sa akin minsan habang kami ay nakaupo sa isang tahimik na kapehan, malayo sa ingay ng maraming tao. “Sa paligid ko ay maraming tao, ngunit iilan lamang ang maaari kong pagkatiwalaan. Karamihan sa kanila ay nakikita lamang ang pangalan ko at ang yaman ng aking pamilya. Hindi nila nakikita ang taong nasa likod ng lahat ng ito.”

Tumingin ako sa kanya nang may pag-unawa. “Naiintindihan ko iyan. Kapag ang isang tao ay mayroong maraming bagay, madalas ay nakakalimutan ng iba na siya rin ay nangangailangan ng pakikinig at pag-unawa. Ang tunay na kasama ay hindi ang taong laging nakangiti kapag mayroon, kundi ang taong nananatili kahit sa mga panahong mabigat ang pasanin.”

Tumingin siya sa akin nang matagal, tila sinusuri ang katotohanan ng aking mga sinabi. “Iyan ang pagkakaiba mo, Chezka. Kapag kausap kita, nararamdaman kong nakakausap ko ang isang kaibigan, hindi ang kasintahan ng mayaman o ang kapatid ni Elise. Ikaw ay nakikita ako bilang tao.”

Sa kabilang banda, unti-unti ko ring naririnig ang mga salitang bumababa kay Elise mula mismo sa kanyang mga labi, bagama’t hindi niya sinasadyang ikumpara kami.

“Sa tuwing kasama ko si Elise,” sabi niya nang minsan, “ang aming mga usapan ay laging umiikot sa mga damit, alahas, paglalakbay, at mga salu-salo. Hindi masama na magkaroon ng mga ganitong interes, ngunit minsan ay nakakaramdam ako ng pagkabagot. Parang walang lalim ang aming mga pinag-uusapan, at laging may hinihintay na kapalit ang bawat ngiti at pagmamahal na ipinapakita niya.”

Hindi ako sumabat upang siraan si Elise; nanatili akong tagapakinig lamang. Alam kong mas mabisang ipaalam ang katotohanan sa pamamagitan ng pagpapakita ng sariling katangian kaysa sa pagsasalita ng masama tungkol sa iba. Kung siya mismo ang makakaramdam ng pagkakaiba, iyon ay mananatiling nakaukit sa kanyang isipan nang mas matibay kaysa sa anumang paratang na aking sasabihin.

May mga pagkakataong sinasamahan ko pa sila sa ilang mga okasyon bilang bahagi ng aming pamilya. Sa mga pagkakataong iyon, mas lalong lumalabas ang tunay na kulay ni Elise. Habang ako ay nakikipagpalitan ng magagandang salita sa ibang panauhin, nagtatanong tungkol sa kanilang kalagayan, at nagpapakita ng respeto sa lahat—mayaman man o hindi—si Elise ay kitang-kita ang pagiging mapili. Nakikipag-usap lamang siya sa mga taong kilala bilang makapangyarihan o mayaman, habang binabalewala ang iba na sa tingin niya ay walang maiaambag sa kanyang katanyagan.

Isang gabi, habang pauwi na kami galing sa isang malaking handaan, nasa loob kami ng iisang sasakyan. Tahimik ang paligid, ngunit biglang nagsalita si Elise na puno ng inis.

“Nakakainis ang mga taong iyon,” sabi niya habang pinupunasan ang kanyang mga labi. “Ang iba sa kanila ay wala namang maayos na pananamit, ngunit ipinipilit nilang makisali sa mga usapan. Sayang lang ang oras na makipag-usap sa kanila. Mabuti pa ay nakapagpahinga na lang ako.”

Tumingin si Luciano sa kanya, at sa kanyang mukha ay may bahid ng pagkadismaya. “Elise, ang respeto ay hindi ibinibigay base sa dami ng salapi o pananamit ng isang tao. Lahat tayo ay pantay-pantay, at ang pakikitungo sa kapwa ay sumasalamin sa kung anong uri ng tao tayo.”

Nanlaki ang mga mata ni Elise, tila hindi inaasahan ang pagsaway. “Ngunit Luciano, hindi mo naiintindihan... sa mundong ito, ang mayaman lang ang may boses. Bakit pa tayo makikisama sa mga taong walang maiaambag sa atin?”

Hindi na sumagot pa si Luciano, ngunit nanatiling tahimik siya sa buong biyahe pauwi. Ramdam ko ang bigat ng kanyang isipan, at sa pagkakataong iyon, lalo kong nakumpirma ang aking hinala: hindi siya ang uri ng lalaking nasisiyahan sa buhay na puno ng kayabangan at materyalismo. Ang kanyang puso ay naghahanap ng katapatan, kababaang-loob, at tunay na samahan—mga bagay na hindi kailanman maibibigay ni Elise, kahit anong pagpapanggap ang gawin nito.

Habang ang mga araw ay lumilipas, mas lalong lumalalim ang aming ugnayan ni Luciano. Ang aming mga pagkikita ay hindi na lamang mga pagkakataong napagtatagpo, kundi naging bahagi na rin ng kanyang kagustuhan. Minsan ay tatawag siya sa aming bahay upang magtanong kung maaari kaming mag-usap, o kaya ay magpapadala ng paanyaya sa mga kaganapan kung saan alam niyang maaari akong makasama.

Sa bawat pagkakataong ito, pinanatili ko ang aking mga hangganan. Hindi ako naging masyadong malapit upang magmukhang akala ko ay akin na siya, at hindi rin ako lumayo upang magmukhang walang pakialam. Ipinakita ko sa kanya na ang aking pakikipagkaibigan ay walang hinihinging kapalit. Hindi ako humihingi ng mamahaling regalo, hindi ako nagtatanong tungkol sa kanyang yaman, at hindi ako nangangailangan ng kanyang atensyon upang maramdaman kong may halaga ako.

Ito ang malaking pagkakaiba na hindi niya maikaila. Habang si Elise ay laging may hinihingi—bagong damit, alahas, bakasyon, at papuri—ako naman ay nag-aalok ng pakikinig, payo, at kapayapaan ng isip. Habang si Elise ay nagsasalita lamang tungkol sa kanyang sarili, sa kanyang mga nais, at sa kanyang katayuan, ako naman ay nakikinig sa kanyang mga pangangailangan at nagpapakita ng interes sa kanyang mga pangarap.

Isang hapon, habang kami ay naglalakad sa hardin ng isang sentro ng sining, tumigil siya at humarap sa akin nang seryoso.

“Chezka,” panimula niya, “nais kong malaman mo na ang pakikipag-usap sa iyo ay nagbibigay sa akin ng kakaibang pakiramdam. Sa tuwing kasama kita, nararamdaman kong nakakawala ako sa bigat ng aking mga tungkulin. Sa kabilang banda, kapag kasama ko si Elise, madalas ay parang may dinadala akong dagdag na pasanin. Hindi ko alam kung bakit, ngunit tila ang mga bagay na gusto niya ay laging dumarami, at hindi nasisiyahan kahit anong ibigay ko.”

Tumingin ako sa kanya nang may malumanay na ekspresyon. “Maaaring ang bawat isa ay may ibang wika ng pagmamahal, Luciano. May mga taong nararamdamang mahal sila kapag binibigyan ng materyal na bagay, at mayroon ding nararamdaman ito sa pamamagitan ng pag-unawa at oras. Mahalagang malaman kung ano ang tunay na pinagmumulan ng kasiyahan ng isang tao.”

Tumango siya nang malalim. “Tama ka. At sa tingin ko ngayon, ang kasiyahan na hinahanap ko ay hindi matatagpuan sa mga salu-salo, sa mga mamahaling regalo, o sa pagpapakita sa ibang tao. Ito ay nasa simpleng pag-uusap, sa pagkakaroon ng taong nakauunawa nang walang hinihinging kapalit.”

Sa sandaling iyon, alam kong nagsisimula nang magbukas ang kanyang mga mata. Hindi ko kailangang gumawa ng masama o maglatag ng mga bitag. Ang katotohanan mismo ang gumagawa ng daan. Ang pagkakaiba ng aming pag-uugali, ng aming mga halaga, at ng aming pananaw sa buhay ay unti-unti nang humuhubog sa kanyang isipan.

Habang naglalakad kami pabalik sa pasukan, naramdaman ko ang isang kakaibang kapanatagan. Ang laro ay hindi pa tapos, at marami pang dapat mangyari, ngunit ang pundasyon ay inilatag na. Ang mga buto ng pagdududa ay nahasik na sa isipan ni Luciano, at ang mga buto ng pagkakaibigan at paggalang ay nagsisimula nang tumubo.

Si Elise ay patuloy na nabubuhay sa kanyang sariling mundo ng kayabangan at pag-asa na ang yaman at ganda ay sapat upang mapanatili ang kanyang kinabukasan. Ngunit hindi niya alam na sa bawat pagkakataong humihingi siya ng higit pa, sa bawat pagkakataong ipinapakita niya ang kanyang tunay na ugali, unti-unti niyang itinutulak palayo ang lalaking inaakala niyang hawak niya nang mahigpit.

At ako? Nanatili lamang ako sa aking pwesto—matiyaga, mahinahon, at handang maghintay sa tamang panahon. Dahil sa mundong ito, ang katotohanan ang laging nananaig, at ang tunay na halaga ng isang tao ay laging nahahayag sa huli.

 

TO BE CONTINUE