LOGINTinakpan ni Mama ang kanyang mukha habang patuloy na tumutulo ang luha sa kanyang baba. Paos ang boses niyang nagsalita. “Matagal na siyang umalis sa mundong ito.”Parang nawalan ng buhay ang mukha ni Edmund. Malakas niyang sinampal ang sarili niyang mukha. “Hindi siya ang dapat mamatay… ako iyon. Ako ang nagkulang sa inyong mag-ina.”Mukhang nag-aalala si Vicento. “Mama, naiintindihan ko ang sitwasyon ng anak ninyo, pero huli na ang lahat ngayon. Ang tanging magagawa natin ay mapanatili ang katawan niya. Hindi maaaring masyadong matagal na mahiwalay si Ria sa katawang ito, kung hindi ay may masamang mangyayari.”Dahil sa paalala niya, mabilis na pinunasan ni mama ang kanyang mga luha. “Ano ang kailangan kong gawin? Bakit ba umalis si Ria sa katawan?”“Sa madaling salita, pag-aari ni Miss Canlas ang katawang ito. Hindi pa lubusang nagsasanib ang kaluluwa ni Ria dito. Kapag nakaranas siya ng matinding pangyayari, madaling makakawala ang kanyang kaluluwa sa katawan. Kaya kailangan natin
Sa ospital, dumating na sina Mama at Edmund. Nang makita ni Mama ang katawan ni Ria Canlas na nakahiga at natutulog sa kama, agad namula ang kanyang mga mata.“Ria, anong nangyari?”Alam niya ang sikreto ko, pero si Edmund ay hindi. Nang makita niyang parang natutulog lang si Ria Canlas, hindi siya nag-alala.Mahina niyang sinabi sa tainga ni Mama, “Huwag kang mag-alala. Sabi ni Jason, nawalan lang ng malay si Ria. Ayos lang siya.”Pagkarinig sa walang pakialam niyang tono, biglang lumingon si Mama at masamang tiningnan siya. “Tumahimik ka! Ano’ng karapatan mong magsabi ng ganyan?”Inakala ni Edmund na dala lang iyon ng pagbabago ng hormones dahil sa pagbubuntis nito kaya hindi siya nagalit.“Sige na, sige na, kasalanan ko lahat. Huwag ka nang magalit.”Nang makita ni Mama na wala pa rin siyang kaalam-alam, lalo siyang nagalit.“Ikaw ang may kasalanan kung bakit naging ganito si Ria! Lumayas ka! Ayokong makita ka!”Walang ideya si Edmund kung gaano katakot si Mama. Nawala na nga niya
Hindi ko alam kung ano ang balak gawin ng master kay Vicento, pero alam kong walang anumang bagay na nakukuha nang walang kapalit. Kung ang kapalit niyon ay ang pagsasakripisyo ni Vicento, mas gugustuhin ko pang mamatay.Sapat na ang pagmamahal na ibinigay niya sa akin; hindi ko karapat-dapat ang lubos niyang pagsasakripisyo. Paulit-ulit kong ibinangga ang ulo ko sa kahoy na pinto, ngunit sa bawat pagkakataon ay tinataboy ako ng ginintuang liwanag at napapaatras.Ano pa ba ang maaari kong gawin?Tumingala ako sa rebultong nakaupo sa mataas na lotus platform sa pangunahing bulwagan, lumuhod sa sahig, at paulit-ulit na lumuhod.Kung may kailangang mamatay, sapat na ang kamatayan ko; kailangang mabuhay ni Vicento. Wala na akong buhay, wala nang katawan—ang natitira na lamang sa akin ay isang hibla ng kaluluwa. Wala na rin akong anumang mawawala.Sumikat sa akin ang liwanag ng Budismo sa bulwagan, at nakaramdam ako ng kaunting init. Bigla akong tumingala, na para bang nakakita ako ng baha
Hindi kailanman naging madaldal si Vicento. Kadalasan kapag kasama niya ako, tahimik at reserved lang siya, nakatingin sa akin gamit ang malalambing niyang mga mata. Pero ngayon, nang wala akong maibigay na kahit anong tugon sa kanya, bigla siyang naging napakadaldal. Hindi ko alam kung saan niya balak magmaneho, pero sa sandaling iyon, hindi maipaliwanag na gumaan ang pakiramdam ko. Kahit walang makarinig sa boses ko, hindi pala ako iniwan ng mundo; nandiyan siya. Siya ang buong mundo ko. “Ria, dati takot na takot ka sa akin, siguro dahil hindi ako madalas ngumiti. Pagkatapos nating magsama, natakot akong matakot ka pa rin sa akin kaya palihim akong nag-practice ngumiti nang maraming beses.” “Hinding-hindi ko malilimutan ang araw na iniangat mo ang palda mo at pumasok sa malamig at walang-buhay na attic ng pamilya Victorillo. Para kang isang munting engkantada.” “Tuwing pumupunta ka sa pamilya Victorillo, palagi kitang pinapanood nang palihim mula sa dilim. Noon, pakiramdam ko i
Nakahiga si Lola sa kama, hindi pa rin niya maigalaw ang katawan niya. Mahinang bumulong si Aling Sita sa tabi ng tainga niya, “Donya Agatha, dumating si Mr. Victorillo para bisitahin kayo.”Hindi ko alam kung paano kinausap ni Vicento si Lola tungkol sa paglilipat sa kanya rito, pero mukhang lubos na nagtitiwala si Aling Sita sa kanya.“Lola, nakikita mo ba ako?” dali-dali akong lumapit sa tabi niya at nagtanong.Dumaan ang tingin niya sa akin at huminto kina Denver at Vicento na nasa likuran ko.“Ikaw...” Bigla siyang naging sobrang emosyonal nang makita si Denver at nauutal na sinabi, “Layas!”Hindi pa ganap na bumabalik ang pagsasalita niya kaya paisa-isang salita lang ang kaya niyang bigkasin. Pagkatapos ng ilang araw na pahinga, mas maganda na ang kutis niya kumpara noong huli ko siyang nakita, at tumaba pa siya nang kaunti.Namumula sa galit ang matanda niyang mukha habang matalim na nakatitig kay Denver.Nawalan ng masabi si Denver at namutla ang mukha. “Lola, ako…”Wala nang
Ito lang ang tanging paraan para makasagot ako sa kanya.Napakamaalalahanin niya; sinabi ko noon sa kanya na kapag galit ako ay nakakalikha ako ng hangin, kaya alam niyang hangin ang tanging paraan na magagamit ko.Naalala niya ang bawat salitang sinabi ko. Hindi niya kailanman inisip na darating ang araw na kakailanganin niya ang ganoong klaseng pag-iingat para lang malaman kung naroon pa rin ako. Gaano kaya kasakit para sa kanya ang sitwasyong ito ngayon?Nilamon ng dilim ang buong silid.Nararamdaman kong nagsitayuan ang balahibo nina Denver at Jason.Oo, kung ako man ang nasa kalagayan nila, kahit pinakamalalapit kong kaibigan ay matatakot din. Sa madilim na gabi, may isang pares ng matang hindi nakikita na nakatingin sa kanila.Nanginginig ang boses ni Denver nang tawagin niya ako. “Ria, nandito ka talaga.”Binuksan ni Jason ang ilaw, at nang muling mapuno ng liwanag ang bawat sulok ng silid, nakita ko ang mapupulang mata ni Vicento. Hindi siya umiiyak, pero bahagyang namumula an
Naalala ko ang narinig na kwento noon. Noong nasa kolehiyo pa si Tita Matidla, ang nanay ni Denver ay napilitan siyang makipag-blind date kay Vicento. Mas matanda lang siya ng ilang taon kay Vicento.Posible kayang matagal nang may paghanga si Vicento sa kanya?Pumasok sa isip ko ang ideyang iyon,
Nang pinag-isipan kong muli, naramdaman kong may kakaiba. Ang operasyon sa puso ay hindi kasing dali ng paggupit lang sa balat. Kinakailangan ang pahinga at obserbasyon bago at pagkatapos ng operasyon.Pagkatapos kong mamatay, nanatili akong nasa tabi ni Denver at pinapanood si Nica sa mga palabas
Ang init ng kanyang katawan ay dumikit sa akin, at ang init na iyon ay para bang nanunuot sa buong katawan ko.Taliwas sa inaasahan ko. Tila ba may ginagawa siyang upper body workout sa pribado, dahil sa ilalim ng kanyang kamiseta, hindi siya payat o lumpuhin kung tingnan.Bagaman hindi kasing-laki
Paano ko naman hindi malalaman? Para akong nanonood sa harap ng kamera habang nangyayari ang lahat— alam ko pa nga kung gaano katagal iyon tumagal.Handa na ang paliwanag ko. Tumikhim ako bago nagsalita. Kasingbilis yata ng bibig ko ang utak ko.“Sa aking palagay lang naman iyon. Pero mukhang tinra







