FAZER LOGINANDRE’s POV
Hindi ko maalis ang aking mga mata sa batang nakatayo sa harap ko. May kung anong kakaiba sa kanyang mukha na hindi ko maipaliwanag. Ang kanyang mga mata, ang hugis ng kanyang ilong, at maging ang paraan ng pagkunot niya ng noo ay tila pamilyar sa akin. Para akong nakatingin sa isang mas batang bersiyon ng aking sarili. Ngunit ang higit na nakapagtataka ay ang paraan ng pagtingin sa akin ni Yana—punong-puno ng takot, na para bang may isang katotohanang pilit niyang ikinukubli sa likod ng kanyang katahimikan. “Ilang taon na siya, Yana?” muli kong tanong. Sinikap kong panatilihing kalmado ang aking tinig, ngunit hindi ko maikubli ang pagkainip sa aking dibdib. Ilang segundo siyang hindi sumagot. Mahigpit niyang hinawakan ang kamay ng bata bago tumingin sa akin. “Anim na taong gulang na siya,” sagot niya sa mahinang tinig. Anim na taon. Napakunot ang aking noo habang mabilis na nagbalik sa aking alaala ang mga pangyayaring naganap bago siya mawala sa buhay ko. Hindi maaaring nagkataon lamang ang lahat ng ito. “Anim na taon?” ulit ko, halos hindi makapaniwala. “Yana, alam mo bang anim na taon na rin mula nang bigla mo akong iwan?” Namutla siya at napayuko. Sa sandaling iyon, tila may isang bahagi ng palaisipang matagal kong sinusubukang buuin ang unti-unting nagkaroon ng hugis. Ngunit ayaw kong basta magpadala sa aking hinala. Hindi ko maaaring basta akusahan si Yana nang walang katiyakan. Gayunman, hindi ko rin kayang ipikit ang aking mga mata sa mga pagkakatulad na nakikita ko sa batang nasa harapan ko. “Mommy, kilala n'yo po ba siya?” tanong ng bata habang salit-salit kaming tinitingnan. Agad na lumuhod si Yana sa kanyang harapan at inayos ang kuwelyo ng kanyang damit. “Kakilala ko siya, anak. Isa lang siyang dating kaibigan ni Mommy.” Dating kaibigan? Napangiti ako nang mapait. Ganoon na lamang ba kababa ang halaga ng anim na taong pagsasama namin? Isa lamang akong dating kaibigan sa kanyang paningin? Gusto kong sabihin sa kanya ang lahat ng masasakit na salitang matagal ko nang kinimkim, ngunit pinigilan ko ang aking sarili dahil naroon ang bata. “Ako po si Matthew,” masayang pagpapakilala ng bata habang iniabot sa akin ang kanyang maliit na kamay. Hindi ko napigilang ngumiti nang bahagya. May kakaibang lambot sa kanyang kilos na hindi ko inaasahan. “Andre,” sagot ko habang marahang nakipagkamay sa kanya. “Ilang taon ka na nga ulit?” “Anim po! Mag-aaral na rin po ako sa susunod na taon.” Napatingin ako sa kanyang mukha. Sa bawat salitang binibitawan niya, lalo kong nararamdaman ang hindi maipaliwanag na koneksiyon sa batang ito. Hindi ko alam kung bakit, ngunit gusto kong manatili sa kanyang tabi. “Andre, kailangan na naming umalis,” biglang sabi ni Yana habang hinihila nang marahan si Matthew palayo. Agad akong tumayo at hinarangan ang kanilang daraanan. “Hindi pa tayo tapos mag-usap.” Matalim ang kanyang tingin sa akin. “Wala na tayong dapat pag-usapan.” “Kung ganoon, bakit ka natatakot?” tanong ko. “Bakit parang may isang bagay kang ayaw kong malaman?” Hindi siya sumagot. Sa halip, mas hinigpitan niya ang pagkakahawak sa kamay ng kanyang anak. At sa kilos na iyon, lalo akong nakumbinsi na may itinatago siya sa akin. “Mommy, gusto ko pa pong makipag-usap kay Kuya Andre,” biglang sabi ni Matthew. Napatingin ako sa kanya. Kuya? Hindi ko alam kung matatawa ba ako o masasaktan sa tawag niya sa akin. Ngunit bago pa ako makasagot, mabilis na nagsalita si Yana. “Hindi maaari, anak. May kailangan pa tayong gawin.” “Pero, Mommy—” “Matthew, please.” Napatahimik ang bata nang marinig ang seryosong tono ng kanyang ina. Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mga mata ni Yana—hindi takot sa akin bilang isang lalaki, kundi takot sa maaaring mangyari kapag nanatili ako sa buhay nila. Pinanood ko silang lumakad palayo hanggang sa tuluyang mawala sa aking paningin. Hindi ko sila pinigilan, ngunit hindi rin ako umalis agad. Nakatayo lamang ako roon habang paulit-ulit na iniisip ang mga sinabi ni Yana. Anim na taong gulang si Matthew. Anim na taon na rin mula nang mawala siya sa buhay ko. Kung tama ang aking hinala, may posibilidad na ang batang iyon ay anak ko. Isang anak na hindi ko man lamang nasubaybayan habang lumalaki, isang anak na maaaring unang hakbang ay hindi ko nakita at unang salita ay hindi ko narinig. “Sir, ayos lang po ba kayo?” tanong ng aking driver nang makitang matagal akong nakatayo sa labas ng opisina. Hindi ako agad sumagot. “Kailangan kong malaman ang lahat tungkol kay Yana Soriano,” utos ko sa aking personal assistant nang makabalik ako sa sasakyan. “Saan siya nakatira, saan nagtatrabaho, at kung sino ang mga taong kasama niya sa buhay.” Nag-alinlangan ang assistant bago sumagot. “Sir, gusto po ba ninyong ipasuri rin namin ang impormasyon tungkol sa bata?” Tumingin ako sa kanya sa pamamagitan ng rearview mirror. “Lahat. Ayokong may makaligtaan kayo.” Pagdating ko sa opisina, hindi ako mapakali. Nakalatag sa aking mesa ang mga dokumentong kailangan kong pirmahan, ngunit ni isa ay hindi ko mabigyan ng pansin. Sa halip, paulit-ulit kong naaalala ang ngiti ni Matthew. Naisip ko kung ano kaya ang kanyang paboritong pagkain, kung natatakot ba siya sa dilim, at kung sino ang humahawak sa kanyang kamay kapag may sakit siya. Mga simpleng bagay na dapat ay alam ng isang ama, ngunit sa loob ng anim na taon ay hindi man lamang ako nagkaroon ng pagkakataong malaman. Hindi ko maiwasang magalit kay Yana. Kung anak ko nga si Matthew, paano niya nagawang itago sa akin ang katotohanang iyon? Paano niya ako nagawang pagkaitan ng pagkakataong maging ama? Maraming tanong ang naglalaro sa aking isipan, ngunit sa likod ng galit ay may sakit na hindi ko kayang ipaliwanag. Hindi ko alam kung ano ang mas mahirap tanggapin—ang posibilidad na may anak ako o ang katotohanang anim na taon na akong huli sa buhay nito. At higit sa lahat, hindi ko alam kung bakit may bahagi sa aking pusong gustong maniwala na maaaring may dahilan si Yana. Bandang alas-sais ng gabi, dumating ang aking assistant na may dalang folder. “Sir, ito po ang mga paunang impormasyong nakuha namin tungkol kay Miss Soriano.” Agad ko itong binuksan. Nakasaad doon ang kasalukuyang tirahan ni Yana, ang kanyang trabaho, at ilang impormasyon tungkol kay Matthew. Ngunit habang binabasa ko ang mga detalye, lalo lamang dumami ang aking mga tanong. Walang nakasaad na pangalan ng ama ng bata. Walang impormasyon tungkol sa lalaking maaaring naging kapareha ni Yana pagkatapos niya akong iwan. Para bang sadyang walang puwang sa kanilang buhay para sa isang ama. “Mag-iskedyul ka ng isang pribadong pagpupulong sa isang abogado bukas,” utos ko. “Gusto kong malaman ang mga legal kong karapatan kung sakaling mapatunayan na anak ko ang bata.” Tumango ang aking assistant, ngunit bago siya lumabas ay muli siyang nagsalita. “Sir, may isa pa po akong sasabihin. Ayon sa impormasyong nakuha namin, si Miss Soriano mismo ang nag-aalaga kay Matthew. Wala pong ibang lalaking nakatala bilang kasama niya sa kanilang tirahan.” Natahimik ako. Kung may ibang lalaking naging bahagi ng buhay ni Yana, bakit tila walang bakas nito? At kung wala, ano ang tunay na dahilan kung bakit niya ako iniwan? Nang gabing iyon, umuwi akong dala ang folder at ang mga tanong na hindi ko masagot. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, binuksan ko ang lumang kahon na naglalaman ng mga alaala namin ni Yana. Nandoon ang mga litrato, ang mga liham, at ang maliit na pulseras na ibinigay niya sa akin noong unang anibersaryo namin. Napaupo ako sa gilid ng kama habang hawak ang isang litrato naming dalawa. “Ano ba talaga ang nangyari sa atin, Yana?” bulong ko. Hindi ko alam kung kaya ko pa siyang patawarin, ngunit alam kong hindi na ako makapapayag na manatili sa dilim. Kinaumagahan, bago pa man magsimula ang mga pagpupulong ko, tinawagan ko ang aking assistant at ibinigay ang huling utos. “Gusto kong makausap si Yana. Personal. Walang ibang taong makikialam.” Ngunit bago ko pa maibaba ang telepono, nakatanggap ako ng isang mensahe mula sa hindi pamilyar na numero. Isang litrato iyon ni Matthew na nakangiti habang hawak ang isang laruan. Sa ilalim nito ay may maikling pangungusap: Kung gusto mong malaman ang katotohanan tungkol sa batang iyan, huwag kang basta magtiwala kay Yana. Nanlamig ang aking mga kamay. Sino ang nagpadala nito? At bakit tila may ibang taong nakaaalam sa lihim na pilit kong binubunyag? Sa sandaling iyon, napagtanto kong hindi lamang ang nakaraan namin ni Yana ang kailangan kong harapin. May isang mas malaking katotohanang naghihintay na mabunyag—at maaaring ito ang sumira sa lahat ng pinaniniwalaan ko.intay na mabunyag—at maaaring ito ang sumira sa lahat ng pinaniniwalaan ko.Third Person’s POVSandaling natahimik ang buong café matapos marinig ni Andre Lorenzo Flores ang huling sinabi ni Yana. Para bang may malamig na kamay na humawak sa kaniyang puso nang banggitin nito ang posibilidad na may nagbanta sa buhay ng kanilang anak bago pa man ito isinilang. Hindi niya maunawaan kung paano nagawa ng isang tao na gamitin ang isang inosenteng sanggol upang paghiwalayin ang dalawang taong minsang nangakong magmamahalan habambuhay. “Ano’ng ibig mong sabihin, Yana?” mariing tanong ni Andre habang nakatitig sa dating kasintahan. “May nagbanta sa buhay ni Matthew? Sino? At bakit hindi mo sinabi sa akin noon?” Sunod-sunod ang kaniyang mga tanong, ngunit nanatiling nakayuko si Yana. Nanginginig ang mga kamay nito habang mahigpit na hawak ang baso ng tubig, tila pilit pinipigilan ang sarili na tuluyang maiyak.“Dahil wala akong ibang pagpipilian, Andre,” mahinang sagot ni Yana. “Noong mga panahong iyon, wala akong sapat na kapangyarihan para protektahan ang sarili ko
Third Person’s POV Nanatiling nakatitig si Yana Soriano sa litratong iniabot ni Andre Lorenzo Flores. Nanginginig ang kanyang mga daliri habang pinagmamasdan ang babaeng nakatayo sa tabi ni Don Rafael Flores. Hindi niya inakalang muling makikita ang mukha ni Isabella Monteverde, ang babaeng naging bahagi ng pinakamadilim na yugto ng kanyang nakaraan. Anim na taon niyang pilit kinalimutan ang lahat ng nangyari, ngunit sa isang iglap, bumalik ang mga alaalang matagal niyang ikinulong sa kanyang puso. Hindi niya alam kung ano ang mas dapat niyang katakutan—ang katotohanang natuklasan ni Andre o ang posibilidad na muling lumitaw ang taong minsang nagbanta sa kanyang kinabukasan. “Yana, tinatanong kita. Sino si Isabella Monteverde?” ulit ni Andre habang seryosong nakatingin sa kanya. Hindi agad nakasagot ang babae. Napatingin siya kay Matthew, na tahimik na nakahawak sa kanyang kamay at tila nagtataka sa kanilang pag-uusap. “Hindi natin ito puwedeng pag-usapan dito,” mahinang sagot niy
YANA’s POVHindi ko maalis ang tingin ko sa liham na hawak ni Andre. Nanginginig pa rin ang aking mga kamay habang paulit-ulit na bumabalik sa isip ko ang mga salitang nakasulat doon. Akala ko, matapos ang anim na taon ng pananahimik at pagtatago, tuluyan ko nang maiiwan sa nakaraan ang lahat ng sakit na naranasan ko. Ngunit nagkamali ako. Ang taong pinakakinatatakutan kong muling makaharap ay hindi lamang basta bumalik sa buhay ko—dala rin niya ang mga lihim na pilit kong ibinaon. At ngayong narito na si Andre, pakiramdam ko ay unti-unti nang gumuho ang pader na itinayo ko para protektahan ang aking anak.“Yana, ano ang ibig sabihin nito?” mariing tanong ni Andre habang hawak ang liham. “Bakit ka pinagbabantaan ng ama ko?” Napayuko ako at hindi agad nakasagot. Paano ko ipaliliwanag ang isang bagay na matagal ko nang pilit kinakalimutan? Paano ko sasabihin sa lalaking minahal ko na ang sarili niyang pamilya ang dahilan kung bakit kinailangan kong lumayo? “Ayokong pag-usapan ito,” mah
Tahimik na nakaupo si Yana Soriano sa loob ng sasakyan ni Andre Lorenzo Flores habang mahigpit na yakap si Matthew. Hindi pa rin nawawala ang kaba sa kanyang dibdib matapos marinig ang sinabi ng CEO tungkol sa bagong impormasyong natuklasan ng kanyang assistant. Sa kabilang banda, nanatiling seryoso si Andre habang hawak ang cellphone, pilit na inuunawa ang bawat salitang narinig niya sa kabilang linya. Anim na taon niyang hinintay ang pagkakataong malaman kung bakit siya iniwan ni Yana, at ngayon, tila unti-unti nang lumalapit sa kanya ang mga sagot. Ngunit hindi niya alam kung handa ba siyang tanggapin ang katotohanang maaaring magbago sa lahat. “Ano ang ibig mong sabihin na may natuklasan kayo?” tanong ni Andre sa kanyang assistant. “Sir, may nakita po kaming lumang rekord tungkol sa insidente bago umalis si Miss Soriano. May isang taong nakipagkita sa kanya ilang araw bago ang inyong kasal.” Bahagyang kumunot ang noo ni Andre. “Sino?” Sandaling natahimik ang assistant bago suma
YANA’s POV Hindi ko alam kung paano sisimulan ang panibagong araw matapos ang nangyari kahapon. Magdamag akong hindi nakatulog dahil sa takot na baka bigla na lamang dumating si Andre sa aming bahay at tuluyang mabunyag ang lihim na anim na taon kong pinangalagaan. Sa tuwing ipipikit ko ang aking mga mata, nakikita ko ang kanyang mukha habang nakatitig kay Matthew. Hindi iyon simpleng pagtataka. Kilala ko si Andre. Kapag may isang bagay na hindi tugma sa kanyang paningin, hindi siya titigil hangga't hindi niya nalalaman ang buong katotohanan. At ngayon, ang mismong katotohanang iyon ang pilit kong iniiwasang harapin. “Mommy, bakit po ang aga ninyong gumising?” tanong ni Matthew habang kinukusot ang kanyang mga mata. Napatingin ako sa orasan at saka ngumiti sa kanya. “Hindi kasi ako makatulog, anak.” Lumapit siya at umupo sa tabi ko. “Dahil po ba kay Kuya Andre?” Natigilan ako. Hindi ko akalaing maaalala pa niya ang lalaking nakilala niya kahapon. “Bakit mo naman naisip iy
ANDRE’s POV Hindi ko maalis ang aking mga mata sa batang nakatayo sa harap ko. May kung anong kakaiba sa kanyang mukha na hindi ko maipaliwanag. Ang kanyang mga mata, ang hugis ng kanyang ilong, at maging ang paraan ng pagkunot niya ng noo ay tila pamilyar sa akin. Para akong nakatingin sa isang mas batang bersiyon ng aking sarili. Ngunit ang higit na nakapagtataka ay ang paraan ng pagtingin sa akin ni Yana—punong-puno ng takot, na para bang may isang katotohanang pilit niyang ikinukubli sa likod ng kanyang katahimikan. “Ilang taon na siya, Yana?” muli kong tanong. Sinikap kong panatilihing kalmado ang aking tinig, ngunit hindi ko maikubli ang pagkainip sa aking dibdib. Ilang segundo siyang hindi sumagot. Mahigpit niyang hinawakan ang kamay ng bata bago tumingin sa akin. “Anim na taong gulang na siya,” sagot niya sa mahinang tinig. Anim na taon. Napakunot ang aking noo habang mabilis na nagbalik sa aking alaala ang mga pangyayaring naganap bago siya mawala sa buhay ko. Hindi ma







