เข้าสู่ระบบKinabukasan, inutusan ako ni Senyora Matilda na sunduin ang kanyang pangalawang anak.
Si Crisell. Sa tatlong magkakapatid, siya ang pinakamasayahin—at pinakamahirap kontrolin. Hindi siya tulad ni Criselda na tahimik ngunit matalim magsalita. Si Crisell naman ay palaging may sariling desisyon at madalas ay ayaw niyang pinakikialaman siya ng kahit sino. Pagbaba niya ng hagdan, agad niyang sinabi: “Siya ba ang drayber?” “Oo,” sagot ni Senyora Matilda. “Hindi puwedeng ibang tao?” “Hindi.” “Fine.” Kinuha niya ang bag niya at mabilis na lumabas ng bahay. Sumakay siya sa kotse nang halatang hindi masaya. Sinara ko ang p***o at umupo sa driver's seat. “Good morning po.” Wala siyang sagot. Tahimik lamang siyang nakatingin sa labas ng bintana. Hindi ko na siya pinilit kausapin. Ayoko ring isipin niyang nakikialam ako sa personal niyang buhay. Ilang minuto ang lumipas. Maya-maya, napansin kong patuloy siyang nakatingin sa akin sa pamamagitan ng rearview mirror. Hanggang sa nagsalita siya. “Ysmael.” “Bakit po?” “Bakit ka nagtatrabaho rito?” “Para sa pamilya ko.” “Ganun lang?” “Ganun lang.” Napakunot-noo siya. “Hindi mo ba gustong magkaroon ng sariling buhay?” Napangiti ako nang bahagya. “Gusto.” “Pero?” “Pero kailangan munang unahin ang pamilya.” Hindi na siya nagsalita. Tumingin siya sa labas. Hindi ko alam kung bakit biglang naging seryoso ang usapan. Siguro dahil hindi pa niya nararanasan ang pakiramdam na may umaasa sa iyo. Kapag may nagkasakit sa pamilya, hindi mo na maaaring isipin lamang ang sarili mo. Kapag kulang ang pera, hindi mo maaaring sabihin na gusto mong magpahinga. Kailangan mong kumilos. Kailangan mong magtrabaho. Kailangan mong tiisin ang pagod. At iyon ang natutunan ko simula nang mawala ang ama ko. Maya-maya, may mabilis na sasakyang biglang sumingit sa harap namin. Napapreno ako. “Crisell!” Napahawak siya sa dashboard. “Aray!” “Okay ka lang?” Tumango siya. “Okay lang.” “Sigurado ka?” “Oo.” Huminga ako nang malalim bago muling pinaandar ang sasakyan. Ilang segundo kaming parehong tahimik. “Magaling kang magmaneho.” “Salamat po.” “Hindi ka pala puro trabaho lang.” Napangiti ako. “Bakit po?” “Akala ko tahimik ka lang.” “Hindi naman po.” “Hindi nga.” Bahagya siyang natawa. Sa unang pagkakataon, nakita kong nabawasan ang pagkainis niya. Pagdating sa campus, bumaba siya. Ngunit bago tuluyang isara ang p***o, humarap siya sa akin. “Ysmael.” “Bakit po?” “Hintayin mo ako mamaya.” “Opo.” “May sasabihin ako.” Tumango ako. “Okay po.” Pumasok siya sa gusali. Naiwan akong mag-isa sa sasakyan. Habang naghihintay, napaisip ako sa tanong niya. May sarili ba akong buhay? Minsan, tinatanong ko rin iyon sa sarili ko. Gusto kong magkaroon ng sariling bahay. Gusto kong magkaroon ng sariling negosyo. Gusto kong mabigyan ng magandang buhay ang nanay ko. Gusto kong hindi na siya mag-alala kung saan kukunin ang pambili ng gamot. Gusto kong balang araw ay hindi na niya kailangang maghintay ng padala ko kada sahod. Pero sa ngayon, kailangan ko munang magtrabaho. Hindi dahil ayaw kong mangarap. Kundi dahil alam kong hindi sapat ang pangarap kung wala kang gagawin upang makamit ito. Pagsapit ng hapon, nakita ko siyang naghihintay sa labas ng gusali. “Ysmael.” “Bakit po?” “May party kami.” “Hindi po kayo pinapayagan ni Senyora Matilda.” “Alam ko.” “Kung gayon, uwi na po tayo.” “Bakit ka ba laging sumusunod sa mama ko?” “Dahil trabaho ko po.” Napairap siya. “Boring.” Ngunit sumakay pa rin siya. Tahimik siya sa unang ilang minuto. Pagkatapos ay bigla siyang nagsalita. “Hindi ka ba naiinggit sa amin?” Napatingin ako sa rearview mirror. “Bakit po?” “Kasi mayaman kami.” Napangiti ako. “Hindi naman.” “Hindi ka ba nagtataka kung ano ang pakiramdam na hindi kailangang mag-alala sa pera?” “Siguro po.” “Pero?” “Hindi naman po nakakatulong ang inggit.” Natahimik siya. “May punto ka.” Nagpatuloy ako sa pagmamaneho. Maya-maya, nakita kong nakatingin siya sa mga kamay ko. “May mga galos ka.” “Sa trabaho po.” “Hindi ba masakit?” “Sanay na.” “Bakit parang lahat ng bagay sinasabi mong sanay ka na?” Napangiti ako. “Dahil kapag kailangan mong gawin ang isang bagay, nasasanay ka rin.” Hindi siya nakasagot. Sa biyahe pauwi, bigla siyang nagsalita. “Ysmael, ano ba talaga ang pangarap mo?” Napaisip ako. “Gusto kong magkaroon ng sariling negosyo.” “Anong negosyo?” “Repair shop.” “Talaga?” “Opo.” “Bakit iyon?” “Mahilig akong magkumpuni ng makina. Noong bata ako, madalas akong nasa talyer ng kapitbahay namin. Doon ko natutunan ang maraming bagay.” “Hindi mo ba gustong mag-aral?” “Gusto.” “Bakit hindi?” “Wala kaming sapat na pera.” Tumahimik siya. “Kung may pera ka, mag-aaral ka?” “Siguro.” “Anong gusto mong kunin?” “Automotive.” “Bagay sa iyo.” Napangiti ako. “Salamat po.” “Hindi ako nagbibiro.” “Alam ko.” Muli siyang tumingin sa labas. “Ang hirap pala ng buhay mo.” “Hindi naman po.” “Hindi mo kailangang magpanggap na okay ang lahat.” Hindi ako nakasagot. Dahil sa unang pagkakataon, may isang taong nagsabi sa akin ng ganoon. Hindi ko alam kung bakit, pero parang may kakaibang kabigatan sa boses niya. Pagdating sa bahay, bumaba siya ng sasakyan. Ngunit bago siya pumasok, humarap siya sa akin. “Ysmael.” “Po?” “Makukuha mo rin ang pangarap mo.” Napangiti ako. “Salamat po.” Tumango siya bago tuluyang pumasok. Nang gabing iyon, habang nakaupo ako sa likod-bahay, dumating si Senyora Matilda. “Ysmael.” “Bakit po?” “Salamat sa pag-aalaga sa mga anak ko.” “Trabaho ko po iyon.” “Hindi lahat ng tao ay ginagawa ang trabaho nang may malasakit.” Umupo siya sa tabi ko. Tahimik kaming ilang sandali. Malamig ang hangin at bahagyang naririnig ang ingay ng mga sasakyang dumadaan sa labas. “May sasabihin ako sa iyo.” “Ano po iyon?” “Hindi aksidente na pinatira kita rito.” Napatingin ako sa kanya. “May dahilan.” “Anong dahilan po?” “Darating ang panahon na malalaman mo.” Mas lalo akong nalito. “Senyora…” “Magtiwala ka muna sa akin.” Tumango ako. “Magtitiwala po ako.” Tumayo siya at bumalik sa loob ng bahay. Naiwan akong nakaupo sa dilim. Hindi ko maintindihan kung bakit parang may malaking bagay na pilit niyang itinatago sa akin. Bakit ako? Bakit niya ako pinatira rito? At bakit parang matagal na niyang alam ang tungkol sa pamilya ko? Hindi ko alam ang sagot. Ngunit habang nakatingin ako sa ilaw ng malaking bahay, hindi ko maiwasang isipin na marahil ay hindi aksidente ang pagkakadestino ko roon. May dahilan. At darating ang araw na malalaman ko rin iyon. Hindi ko alam na ang sagot sa mga tanong na iyon ay may kaugnayan sa taong matagal ko nang hindi nakikita. Ang ama ko.Lumipas ang ilang buwan mula nang malaman ko ang tungkol sa tunay na pagkatao ng aking ama. Marami akong bagay na kinailangang tanggapin. Hindi pala ganoon kasimple ang buhay na alam ko. Ang akala kong ordinaryong buhay ng isang pamilyang nagsisikap para mabuhay ay may nakatagong bahagi pala. May mga ari-arian, negosyo, at mga bagay na iniwan sa akin ng aking ama. Dahil doon, nagbago ang buhay ko. Ngunit hindi ang pagkatao ko. Sa kabila ng lahat ng nalaman ko, pinili ko pa ring mamuhay nang simple. Mayroon na akong sapat na pera upang hindi na kailangang mag-alala tungkol sa pang-araw-araw na gastusin. May mga ari-ariang nakapangalan sa akin at mayroon din akong bahagi sa negosyo na iniwan ng aking ama. Ngunit hindi iyon naging dahilan para isipin kong mas mataas ako kaysa sa ibang tao. Lalo na sa mga taong dating kasama ko sa trabaho. Patuloy pa rin akong pumupunta sa sarili kong repair shop. Isa iyon sa mga bagay na ayaw kong bitawan. Hindi dahil kailangan ko
Makalipas ang ilang araw, dumating ang isang matandang lalaki sa bahay. Hindi ko siya kilala. Nasa garahe ako noon at inaayos ang isang bahagi ng sasakyan nang marinig ko ang pagtawag ng kasambahay. “Ysmael, may naghahanap sa iyo.” Lumabas ako. Pagkakita sa akin ng matanda, agad siyang napahinto. “Ysmael?” Napakunot-noo ako. “Bakit po?” Matagal niya akong tinitigan na para bang sinusubukan niyang tiyaking ako nga ang taong hinahanap niya. “Anak ka ba ni Arthur?” Nanigas ako. “Kilála ninyo ang tatay ko?” Tumango siya. “Matagal na.” Hindi ko alam kung ano ang sasabihin. Ang ama ko ay matagal nang wala. Sa pagkakaalam ko, ordinaryong manggagawa lamang siya na nagsikap para sa amin. Hindi ko kailanman narinig sa kanya na may koneksyon siya sa isang malaking pamilya. Hindi rin niya ikinuwento sa akin na may negosyo siyang pinasukan noon. Sa isip ko, ang ama ko ay isang simpleng lalaki. Maaga siyang gumigising. Nagtatrabaho buong araw. At umuuwi
Kinabukasan, inutusan ako ni Senyora Matilda na sunduin ang kanyang pangalawang anak.Si Crisell.Sa tatlong magkakapatid, siya ang pinakamasayahin—at pinakamahirap kontrolin. Hindi siya tulad ni Criselda na tahimik ngunit matalim magsalita. Si Crisell naman ay palaging may sariling desisyon at madalas ay ayaw niyang pinakikialaman siya ng kahit sino.Pagbaba niya ng hagdan, agad niyang sinabi:“Siya ba ang drayber?”“Oo,” sagot ni Senyora Matilda.“Hindi puwedeng ibang tao?”“Hindi.”“Fine.”Kinuha niya ang bag niya at mabilis na lumabas ng bahay.Sumakay siya sa kotse nang halatang hindi masaya.Sinara ko ang pinto at umupo sa driver's seat.“Good morning po.”Wala siyang sagot.Tahimik lamang siyang nakatingin sa labas ng bintana.Hindi ko na siya pinilit kausapin. Ayoko ring isipin niyang nakikialam ako sa personal niyang buhay.Ilang minuto ang lumipas.Maya-maya, napansin kong patuloy siyang nakatingin sa akin sa pamamagitan ng rearview mirror.Hanggang sa nagsalita siya.“Ysmae
Kinabukasan, naging tahimik ang lahat. Parang walang nangyari. Maagang bumangon ang buong bahay. Ang mga kasambahay ay abala sa paghahanda ng almusal. Si Senyora Matilda naman ay nasa study room, abala sa mga dokumento. Si Cristella ay nagmamadaling maghanda para sa klase. Si Crisell ay halos hindi lumabas ng kuwarto. At si Criselda? Kumikilos siya na parang normal lamang. Ngunit ramdam kong may nagbago. Tuwing nagkakasalubong kami, mabilis siyang umiiwas. Minsan naman ay matagal niya akong tinitingnan bago biglang aalis. Hindi ko alam kung dahil ba sa nangyari kagabi. Ayoko ring magtanong. Hindi ko naman trabaho ang alamin ang personal na buhay ng mga amo ko. Bilang drayber, sapat nang ginagawa ko nang maayos ang aking trabaho at sinisigurong ligtas ang bawat isa sa kanila. Pero kahit ayaw kong makialam, hindi ko maiwasang mapansin ang kakaibang tensiyon sa bahay. Parang bawat isa ay may iniisip. Si Cristella ay tahimik. Si Crisell ay halos hindi nakik
“Ysmael, simula ngayong gabi, dito ka na muna sa bahay. Tutulungan mo akong bantayan ang tatlo kong anak.” Napatingin ako kay Senyora Matilda, ang amo kong ilang buwan ko nang pinaglilingkuran bilang personal na drayber. “Dito po sa main house, Senyora?” Tumango siya. “Hindi ko na kayang bantayan silang tatlo nang mag-isa. Laging may kanya-kanyang ginagawa ang mga anak ko. Si Criselda, halos hindi na umuuwi nang maaga. Si Crisell naman ay kung saan-saan pumupunta pagkatapos ng klase. At si Cristella…” Napabuntong-hininga siya. “Takot matulog mag-isa kapag umuulan.” Napangiti ako nang bahagya. “Kung iyon po ang kailangan ninyo, Senyora, wala naman po akong problema.” Bago pa ako makasagot nang tuluyan, may malakas na yabag mula sa hagdan. “Ma! Seryoso ka ba?” Napatingala ako. Si Criselda. Ang panganay ni Senyora Matilda. Kilala ko na siya bilang isang napakagandang babae na laging maayos ang pananamit. Kahit simpleng damit lamang ang suot niya, tila palaging mam







