ควอกก้า

เราเป็นคนที่ชอบตามรูปสัตว์น่ารักบนไอจีและมักจะสะดุดกับบัญชีควอกก้าที่พาให้ยิ้มได้เสมอ บัญชีที่เห็นบ่อยและมักถูกแท็กเวลามีโพสต์ไวรัลได้แก่ 'Quokkas of Rottnest' ซึ่งรวบรวมภาพถ่ายจากนักท่องเที่ยวที่ไปเยือนเกาะ Rottnest, 'Quokka Selfies' ที่เน้นรวมภาพเซลฟี่ใกล้ชิดกับควอกก้า และเพจอย่าง 'Rottnest Wildlife' ที่เผยแพร่ภาพวิดีโอสั้น ๆ ของควอกก้าในธรรมชาติ ทำให้คนที่ไม่มีโอกาสไปก็ยังได้เห็นพฤติกรรมขี้เล่นของพวกมัน

บ่อยครั้งบัญชีเหล่านี้จะกระจายไปทั้งอินสตาแกรม เฟซบุ๊ก และติ๊กต็อก บางหน้าเน้นมุมน่ารัก บางหน้าเล่าเรื่องการอนุรักษ์ ทีมงานท้องถิ่นหรือไกด์ท่องเที่ยวก็มีหน้าที่อัพเดต เช่นภาพขณะแบ่งอาหารให้ควอกก้าหรือโมเมนต์ที่ควอกก้าทำหน้าตลก ๆ ฉะนั้นเมื่อตามคอนเทนต์เกี่ยวกับควอกก้า เรามักจะเจอชื่อพวกนี้อยู่บ่อย ๆ และยังมีแฮชแท็กแบบรวมโพสต์ที่ช่วยให้ค้นรูปสนุก ๆ ได้ง่ายขึ้น

ภาพ 'ควอกกา' ยิ้มที่เห็นบ่อยตามรูปถ่ายท่องเที่ยว ทำให้ฉันอยากรู้สถานะของมันมากขึ้น ฉันติดตามข้อมูลและอ่านเอกสารต่าง ๆ มาสักพัก จึงบอกได้ว่า 'ควอกกา' ถูกจัดอยู่ในระดับการอนุรักษ์ว่าเปราะบาง (Vulnerable) ตามการประเมินขององค์การระหว่างประเทศที่ดูแลรายการแดง สิ่งที่ทำให้สถานะนี้น่าเป็นห่วงคือแนวโน้มจำนวนประชากรบนแผ่นดินใหญ่ลดลง ขณะที่ประชากรบนเกาะบางแห่งยังคงหนาแน่นและดูเหมือนจะเสถียรกว่า

ในมุมของการอนุรักษ์ การรักษาพื้นที่คุ้มครองและการจัดการศัตรูที่นำเข้ามา เช่น สุนัขจิ้งจอกและแมว เป็นเรื่องสำคัญมาก บนเกาะที่ปราศจากผู้ล่าเหล่านี้ เช่นบางเกาะเล็ก ๆ ในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย ประชากรค่อนข้างดี แต่เมื่อกลับมาบนแผ่นดินใหญ่ พื้นที่อยู่อาศัยถูกแบ่งแยกโดยถนนและการทำเกษตร ทำให้เสี่ยงต่อการชนรถและการสูญพันธุ์เฉพาะถิ่น

ในฐานะคนที่ชอบดูธรรมชาติ ฉันรู้สึกว่าเรื่องนี้ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลขในรายงาน แต่มันคือการทำให้เราตระหนักว่าการท่องเที่ยวหรือการพัฒนาที่ดูเหมือนไม่เป็นอันตราย อาจมีผลเสียต่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมตัวเล็กตัวหนึ่งได้จริง ๆ

จริงๆ แล้วควอกก้ามีอายุขัยที่แตกต่างกันค่อนข้างชัดระหว่างธรรมชาติและสวนสัตว์ ข้อมูลทั่วไปที่ผมสังเกตคือในธรรมชาติอายุขัยเฉลี่ยมักอยู่ราว 5–10 ปี ขึ้นกับแหล่งที่อยู่อาศัยและความเสี่ยงต่าง ๆ เช่นสัตว์นักล่า โรค หรือไฟป่า ในน่านน้ำหรือบนเกาะอย่าง 'Rottnest Island' ที่ปลอดภัยกว่า บางตัวสามารถมีอายุยืนกว่าค่าเฉลี่ยเพราะมีอาหารและความเสี่ยงน้อยกว่า

เมื่ออยู่ในความดูแลของมนุษย์ อายุขัยจะยาวขึ้นค่อนข้างมากเพราะได้รับอาหารเหมาะสม การรักษาพยาบาล และการป้องกันภัย บ่อยครั้งที่ควอกก้าในสวนสัตว์หรือศูนย์อนุรักษ์จะมีอายุราว 10–15 ปี ในบางกรณีที่ได้รับการดูแลอย่างดีอาจยืนยาวเกินนั้นได้ แต่ก็ต้องแลกมาด้วยการจัดการเรื่องพฤติกรรมและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม

ปัจจัยสำคัญที่ผมคิดว่ามีผลคืออัตราการตายของลูกอ่อนในธรรมชาติซึ่งสูงกว่า การสูญเสียที่อยู่อาศัยและการปะทะกับสายพันธุ์ที่เข้ามาใหม่ก็เป็นตัวเร่งให้จำนวนเฉลี่ยลดลง สรุปแบบเห็นภาพคือถ้าอยากให้ควอกก้ามีชีวิตยืนยาวที่สุด สภาพแวดล้อมปลอดภัยและการดูแลจากมนุษย์ช่วยได้มาก แต่ก็มีข้อแลกเปลี่ยนด้านสังคมและพฤติกรรมที่ต้องระวังด้วย

การได้เห็นควอกก้าวิ่งเล่นท่ามกลางพุ่มหญ้าที่ Rottnest Island ทำให้รู้เลยว่าพวกมันชอบอาหารจากธรรมชาติมากกว่าของคนแปลกๆ

ผมมักบอกเพื่อนว่าควอกก้าเป็นสัตว์กินพืชเต็มตัว เหมือนกระต่ายตัวเล็ก ๆ ที่ชอบหญ้า ใบไม้และต้นอ่อนต่าง ๆ บ่อยครั้งจะเห็นพวกมันกินหญ้าสด ใบไม้เล็ก ๆ กิ่งอ่อน ราก และผลไม้ตามฤดูกาลที่ร่วงหล่น พืชอวบน้ำบางชนิดที่เติบโตในพื้นที่แห้งก็เป็นอาหารสำคัญเพราะให้ความชุ่มชื้นด้วยในตัว บางครั้งพวกมันจะเคี้ยวเปลือกไม้หรือเมล็ดพืชเพื่อเสริมใยอาหาร

การให้อาหารควอกก้าด้วยของจากมนุษย์เป็นเรื่องอันตรายเลยนะ ห้ามให้ขนมปัง, ขนมกรุบกรอบ, ช็อกโกแลต, นมหรือผลิตภัณฑ์นม, เนื้อสัตว์, เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์ เพราะย่อยไม่ได้และทำลายฟัน พฤติกรรมที่เกิดจากการถูกป้อนจะทำให้สัตว์เคยชิน เกิดการพึ่งพาอาหารคน นำไปสู่ปัญหาสุขภาพ เช่น โรคฟัน ผอมแห้งผิดปกติ หรือติดเชื้อจากอาหารสกปรก ในสถานที่อย่าง Rottnest ยังมีกฎหมายห้ามให้อาหารและมีค่าปรับด้วย การได้เห็นพวกมันในสภาพแวดล้อมธรรมชาติโดยไม่รบกวนถือเป็นประสบการณ์ที่ดีที่สุดสำหรับผม

การมองเห็นควอกกาบนเกาะร็อตต์เนสต์ทำให้ฉันหลงรักสัตว์ตัวเล็ก ๆ ตัวนี้ทันที

พูดให้ตรง ๆ แล้วมีเพียงสปีชีส์เดียวที่รู้จักในกลุ่มควอกกา คือ Setonix brachyurus ซึ่งเป็นสัตว์ที่อยู่ในสกุล Setonix ที่มีเพียงชนิดเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่ คนทั่วไปมักเข้าใจผิดคิดว่ามีหลายสายพันธุ์ เพราะประชากรบนเกาะต่าง ๆ เช่นเกาะร็อตต์เนสต์กับประชากรบนแผ่นดินมีลักษณะภายนอกแตกต่างกันเล็กน้อย แต่ความแตกต่างนั้นยังไม่ถึงระดับที่นักอนุกรมวิธานจะแยกเป็นสปีชีส์ใหม่

การไปดูควอกกาเพียงยืนยันได้ด้วยตาเลยว่าความหลากหลายภายในสายพันธุ์ยังมีแง่มุมน่าสนใจ ทั้งเรื่องการกระจายตัว การปรับตัวกับถิ่นที่อยู่ และประเด็นการอนุรักษ์ เพราะแม้จะเป็นสายพันธุ์เดียว แต่ประชากรที่แยกกันอาจมีความเปราะบางต่างกัน การรู้ว่ามีแค่หนึ่งสปีชีส์ช่วยให้ฉันเห็นความสำคัญของการรักษาทั้งถิ่นที่อยู่และประชากรย่อยให้คงอยู่ต่อไป

คงไม่มีใครพลาดชื่อเกาะนี้เมื่อพูดถึงควอกกา — นั่นคือ 'Rottnest Island' ใกล้เมืองเพิร์ท รัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย ที่เป็นบ้านของพวกมันแบบไอคอนิก ผมเคยไปเดินเล่นบนเกาะนี้และเห็นควอกกาเดินกันตามทางเดินทรายแบบชิล ๆ ใบหน้ามีรอยยิ้มธรรมชาติที่คนมักถ่ายรูปด้วยกัน ความพิเศษคือพฤติกรรมที่ไม่กลัวคนมากเท่ากับสัตว์ป่าชนิดอื่น ทำให้กลายเป็นสัญลักษณ์ท่องเที่ยวของเกาะ

นอกจากบน 'Rottnest Island' มุมอนุรักษ์ยังพบประชากรเล็ก ๆ บนเกาะอื่น ๆ ด้วย อย่างเช่น 'Bald Island' ทางตอนใต้ที่มีพื้นที่ค่อนข้างเป็นธรรมชาติและมีการจัดการอย่างระมัดระวัง การเห็นควอกกาบนเกาะเล็ก ๆ เหล่านี้มักทำให้ผมคิดถึงความเปราะบางของถิ่นอาศัยและความจำเป็นในการควบคุมสภาพแวดล้อมเพื่อให้พวกมันอยู่ได้อย่างยั่งยืน

โดยรวมแล้ว ถ้าอยากเห็นควอกกาแบบใกล้ชิดและเป็นมิตร ให้มุ่งตรงไปที่ 'Rottnest Island' แต่ขณะเดียวกันก็ต้องเคารพกฎของเกาะด้วย เพราะการท่องเที่ยวที่ดีควรเอื้อต่อการอนุรักษ์ ไม่ใช่ทำลายบ้านของพวกเขา

เคยดูภาพถ่ายของควอกก้าในทุ่งหญ้าท้องถิ่นแล้วรู้สึกอยากบอกต่อว่าพวกมันกินอะไรเป็นหลักมาก ๆ

ผมมักจะอธิบายแบบตรงไปตรงมาว่า 'ควอกก้า' เป็นสัตว์กินพืชเป็นหลัก พวกมันชอบกินใบหญ้า ใบไม้ขนาดเล็ก กิ่งก้านอ่อน รวมถึงยอดอ่อน ดอกไม้ และผลไม้ตามฤดูกาล แหล่งอาหารที่เห็นบ่อยสุดบนเกาะอย่าง Rottnest คือพุ่มไม้เค็ม (saltbush) และหญ้าต่าง ๆ ซึ่งให้ทั้งพลังงานและความชุ่มชื้นแก่พวกมัน เพราะสภาพแห้งและน้ำจืดมีจำกัด

ในมุมที่เป็นนักดูสัตว์ ผมสังเกตว่าพฤติกรรมการหาอาหารมักเกิดตอนกลางคืนหรือยามโพล้เพล้ พวกมันจะคาบหรือฉีกใบไม้ทีละน้อย ไม่ได้กระหน่ำกินเหมือนสัตว์เคี้ยวเอื้องใหญ่ ๆ นี่ทำให้พวกมันจัดการกับพืชที่มีเส้นใยสูงได้พอสมควร และเป็นเหตุผลว่าทำไมชุดอาหารของควอกก้าจึงเน้นพืชใบอ่อนและยอดอ่อนเป็นหลัก—ง่ายต่อการย่อยและให้ความชื้นที่จำเป็นต่อการอยู่รอด

กลับมาจากการไปเยือน 'Rottnest Island' แล้วรู้สึกอยากเล่าเป็นจุด ๆ ให้คนที่กำลังวางแผน: เริ่มจากการเลือกวันและเวลาให้ดีเพราะเกาะคนน้อยสบายใจกว่าในตอนเช้า เราจัดโปรแกรมวันเดียวโดยขึ้นเรือเร็วจากท่าเรือที่ใกล้ที่สุดและจองตั๋วล่วงหน้าจะช่วยลดความวุ่นวาย การเช่าจักรยานเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการสำรวจรอบเกาะ แต่ถ้าพร้อมจอดบ่อย ๆ ควรเลือกจักรยานที่มีเกียร์ดีและเบาะสบาย

การเตรียมของก็สำคัญ น้ำดื่มมาก ๆ ครีมกันแดด หมวก และผ้าคลุมแสงจ้าเป็นสิ่งจำเป็น ส่วนกล้องถ่ายรูปให้แบตสำรองไปด้วยเพราะควอกกาออกมากวนใจยามเช้าแถว 'The Basin' และมุมถ่ายรูปเยอะมาก อย่างไรก็ตามห้ามให้อาหารแก่สัตว์หรือถือขนมไว้ชักชวน เพราะควอกกาเป็นสัตว์ป่าและมีข้อห้ามชัดเจน ปิดท้ายด้วยการเผื่อเวลาไปเดินเล่นที่ชายหาดเช่น 'Pinky Beach' ก่อนกลับ จะได้เก็บบรรยากาศทะเลไว้เต็ม ๆ

กล้ามเนื้อรอบปากของควอกกามักจะทำงานในลักษณะที่โค้งขึ้นเล็กน้อย เวลาถ่ายรูปมุมกล้องและการผ่อนคลายของใบหน้าร่วมกันทำให้เกิดภาพลวงตาว่าพวกมันกำลังยิ้ม ฉันเคยเห็นภาพถ่ายที่มุมกล้องต่ำกับแสงนุ่ม ๆ ทำให้ปากและแก้มของควอกกาดูยกขึ้นเหมือนคนยิ้มจริง ๆ

พฤติกรรมทางสังคมก็มีส่วนด้วย — ควอกกาเป็นสัตว์ที่ไม่ค่อยกลัวคนและมักเข้ามาใกล้ ทำให้ความตึงเครียดบนใบหน้าลดลง ต่างจากสัตว์ที่ระแวงจะยืดคอยื่นหน้าหรือหุบปากแน่น ๆ ฉันชอบมองว่าภาพถ่ายที่เรามองว่าเป็นรอยยิ้มของควอกกา น่าจะเป็นผลรวมของท่าทางผ่อนคลาย การจัดแสง และมุมกล้องที่ลงตัว ซึ่งรวมกันเป็นสิ่งที่คนอ่านภาพตีความว่าเป็นความสุข แม้จริง ๆ แล้วอาจเป็นแค่การตอบสนองแบบธรรมชาติหรือวิธีการหายใจของมันก็ได้