ควอกกาอาศัยอยู่บนเกาะไหนในออสเตรเลีย?

กล้ามเนื้อรอบปากของควอกกามักจะทำงานในลักษณะที่โค้งขึ้นเล็กน้อย เวลาถ่ายรูปมุมกล้องและการผ่อนคลายของใบหน้าร่วมกันทำให้เกิดภาพลวงตาว่าพวกมันกำลังยิ้ม ฉันเคยเห็นภาพถ่ายที่มุมกล้องต่ำกับแสงนุ่ม ๆ ทำให้ปากและแก้มของควอกกาดูยกขึ้นเหมือนคนยิ้มจริง ๆ พฤติกรรมทางสังคมก็มีส่วนด้วย — ควอกกาเป็นสัตว์ที่ไม่ค่อยกลัวคนและมักเข้ามาใกล้ ทำให้ความตึงเครียดบนใบหน้าลดลง ต่างจากสัตว์ที่ระแวงจะยืดคอยื่นหน้าหรือหุบปากแน่น ๆ ฉันชอบมองว่าภาพถ่ายที่เรามองว่าเป็นรอยยิ้มของควอกกา น่าจะเป็นผลรวมของท่าทางผ่อนคลาย การจัดแสง และมุมกล้องที่ลงตัว ซึ่งรวมกันเป็นสิ่งที่คนอ่านภาพตีความว่าเป็นความสุข แม้จริง ๆ แล้วอาจเป็นแค่การตอบสนองแบบธรรมชาติหรือวิธีการหายใจของมันก็ได้

ภาพ 'ควอกกา' ยิ้มที่เห็นบ่อยตามรูปถ่ายท่องเที่ยว ทำให้ฉันอยากรู้สถานะของมันมากขึ้น ฉันติดตามข้อมูลและอ่านเอกสารต่าง ๆ มาสักพัก จึงบอกได้ว่า 'ควอกกา' ถูกจัดอยู่ในระดับการอนุรักษ์ว่าเปราะบาง (Vulnerable) ตามการประเมินขององค์การระหว่างประเทศที่ดูแลรายการแดง สิ่งที่ทำให้สถานะนี้น่าเป็นห่วงคือแนวโน้มจำนวนประชากรบนแผ่นดินใหญ่ลดลง ขณะที่ประชากรบนเกาะบางแห่งยังคงหนาแน่นและดูเหมือนจะเสถียรกว่า ในมุมของการอนุรักษ์ การรักษาพื้นที่คุ้มครองและการจัดการศัตรูที่นำเข้ามา เช่น สุนัขจิ้งจอกและแมว เป็นเรื่องสำคัญมาก บนเกาะที่ปราศจากผู้ล่าเหล่านี้ เช่นบางเกาะเล็ก ๆ ในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย ประชากรค่อนข้างดี แต่เมื่อกลับมาบนแผ่นดินใหญ่ พื้นที่อยู่อาศัยถูกแบ่งแยกโดยถนนและการทำเกษตร ทำให้เสี่ยงต่อการชนรถและการสูญพันธุ์เฉพาะถิ่น ในฐานะคนที่ชอบดูธรรมชาติ ฉันรู้สึกว่าเรื่องนี้ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลขในรายงาน แต่มันคือการทำให้เราตระหนักว่าการท่องเที่ยวหรือการพัฒนาที่ดูเหมือนไม่เป็นอันตราย อาจมีผลเสียต่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมตัวเล็กตัวหนึ่งได้จริง ๆ

ทริกสำคัญที่ฉันยึดเวลาถ่ายควอกกาคือการให้พื้นที่กับสัตว์ก่อนเสมอ การไปดูควอกกาที่เกาะ เช่นบนเกาะเล็กๆ ทางตะวันตกของออสเตรเลีย ทำให้ฉันเข้าใจชัดเจนว่าภาพดีมาจากความเคารพ ไม่ใช่การยัดเยียดมุมถ่าย ใครที่อยากได้มุมใกล้ๆ ให้ใช้เลนส์ซูมแทนการเดินเข้าไปใกล้ ให้เวลาสังเกตภาษาเนื้อเยื่อของสัตว์ว่าพวกมันสบายใจหรือไม่ ถ้ามีป้ายข้อห้ามหรือเจ้าหน้าที่บอกให้ห่าง ต้องทำตามทันที เทคนิคอื่นที่ได้ผลคือเลือกช่วงแสงอ่อน ๆ เช่นเช้าตรู่หรือเย็น เพื่อไม่ต้องใช้แฟลชหรือเสียงที่รบกวน ทำท่าทางนิ่ง ๆ หลีกเลี่ยงการยื่นมือหรืออาหารล่อให้พวกมันเข้ามาใกล้ เพราะการให้อาหารเปลี่ยนนิสัยสัตว์และเสี่ยงต่อสุขภาพของพวกมัน ผมมักจะกดชัตเตอร์เมื่อสัตว์แสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ เช่นกำลังกินหรือยืนดูรอบ ๆ ภาพที่ได้มักจะมีอารมณ์และเรื่องเล่ามากกว่าภาพที่ถ่ายจากท่าทางบังคับ ท้ายที่สุดแล้ว ภาพสวยที่ฉันภูมิใจมักเป็นภาพที่เล่าได้ว่าฉันอยู่ห่างและให้เกียรติเขา การเก็บความทรงจำด้วยความรับผิดชอบทำให้ทั้งภาพและตัวเรารู้สึกสบายใจขึ้น

การมองเห็นควอกกาบนเกาะร็อตต์เนสต์ทำให้ฉันหลงรักสัตว์ตัวเล็ก ๆ ตัวนี้ทันที พูดให้ตรง ๆ แล้วมีเพียงสปีชีส์เดียวที่รู้จักในกลุ่มควอกกา คือ Setonix brachyurus ซึ่งเป็นสัตว์ที่อยู่ในสกุล Setonix ที่มีเพียงชนิดเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่ คนทั่วไปมักเข้าใจผิดคิดว่ามีหลายสายพันธุ์ เพราะประชากรบนเกาะต่าง ๆ เช่นเกาะร็อตต์เนสต์กับประชากรบนแผ่นดินมีลักษณะภายนอกแตกต่างกันเล็กน้อย แต่ความแตกต่างนั้นยังไม่ถึงระดับที่นักอนุกรมวิธานจะแยกเป็นสปีชีส์ใหม่ การไปดูควอกกาเพียงยืนยันได้ด้วยตาเลยว่าความหลากหลายภายในสายพันธุ์ยังมีแง่มุมน่าสนใจ ทั้งเรื่องการกระจายตัว การปรับตัวกับถิ่นที่อยู่ และประเด็นการอนุรักษ์ เพราะแม้จะเป็นสายพันธุ์เดียว แต่ประชากรที่แยกกันอาจมีความเปราะบางต่างกัน การรู้ว่ามีแค่หนึ่งสปีชีส์ช่วยให้ฉันเห็นความสำคัญของการรักษาทั้งถิ่นที่อยู่และประชากรย่อยให้คงอยู่ต่อไป

ชัดเจนเลยว่า 'โมซาซอรัส' อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียส ตอนปลายและนั่นเป็นเรื่องที่ยืนยันได้จากฟอสซิลหลายชิ้นทั่วโลก ฉันชอบคิดภาพหน้าตาของมันแบบเป็นๆ เพราะร่างกายยาวใหญ่ คล้ายสัตว์เลื้อยคลานที่ปรับตัวเข้ากับชีวิตทางทะเลยาวนาน หลักฐานชี้ชัดว่าโมซาซอรัสเป็นผู้ล่าทะเลยอดสุดในยุคนั้น มันกินปลาขนาดใหญ่และอาจล่าไดโนเสาร์เล็กๆ ที่ตกลงน้ำได้ด้วย การวางชั้นหินที่พบฟอสซิลของโมซาซอรัสมักอยู่ในชั้นครีเทเชียสตอนปลาย หรือที่นักธรณีวิชาเรียกว่า Maastrichtian ซึ่งยาวถึงราว 66 ล้านปีก่อนสุดท้าย โมซาซอรัสไม่ได้เป็นไดโนเสาร์ แต่เป็นสัตว์เลื้อยคลานทะเลที่เกี่ยวข้องกับกิ้งก่าและงู การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ที่สิ้นสุดยุคครีเทเชียสทำให้กลุ่มนี้หายไปพร้อมกับสัตว์อีกจำนวนมาก ฉันมักนึกถึงฉากในหนังอย่าง 'Jurassic World' ที่เห็นโมซาซอรัสโผล่ขึ้นมาจากน้ำ ซึ่งแม้จะเป็นการนำเสนอแบบบันเทิง แต่ก็ช่วยให้คนทั่วไปสนใจศึกษาประวัติศาสตร์โลกมากขึ้น นั่นทำให้การพูดคุยเรื่องยุคครีเทเชียสสนุกขึ้นสำหรับฉัน

เราเป็นคนที่ชอบตามรูปสัตว์น่ารักบนไอจีและมักจะสะดุดกับบัญชีควอกก้าที่พาให้ยิ้มได้เสมอ บัญชีที่เห็นบ่อยและมักถูกแท็กเวลามีโพสต์ไวรัลได้แก่ 'Quokkas of Rottnest' ซึ่งรวบรวมภาพถ่ายจากนักท่องเที่ยวที่ไปเยือนเกาะ Rottnest, 'Quokka Selfies' ที่เน้นรวมภาพเซลฟี่ใกล้ชิดกับควอกก้า และเพจอย่าง 'Rottnest Wildlife' ที่เผยแพร่ภาพวิดีโอสั้น ๆ ของควอกก้าในธรรมชาติ ทำให้คนที่ไม่มีโอกาสไปก็ยังได้เห็นพฤติกรรมขี้เล่นของพวกมัน บ่อยครั้งบัญชีเหล่านี้จะกระจายไปทั้งอินสตาแกรม เฟซบุ๊ก และติ๊กต็อก บางหน้าเน้นมุมน่ารัก บางหน้าเล่าเรื่องการอนุรักษ์ ทีมงานท้องถิ่นหรือไกด์ท่องเที่ยวก็มีหน้าที่อัพเดต เช่นภาพขณะแบ่งอาหารให้ควอกก้าหรือโมเมนต์ที่ควอกก้าทำหน้าตลก ๆ ฉะนั้นเมื่อตามคอนเทนต์เกี่ยวกับควอกก้า เรามักจะเจอชื่อพวกนี้อยู่บ่อย ๆ และยังมีแฮชแท็กแบบรวมโพสต์ที่ช่วยให้ค้นรูปสนุก ๆ ได้ง่ายขึ้น

จริงๆ แล้วควอกก้ามีอายุขัยที่แตกต่างกันค่อนข้างชัดระหว่างธรรมชาติและสวนสัตว์ ข้อมูลทั่วไปที่ผมสังเกตคือในธรรมชาติอายุขัยเฉลี่ยมักอยู่ราว 5–10 ปี ขึ้นกับแหล่งที่อยู่อาศัยและความเสี่ยงต่าง ๆ เช่นสัตว์นักล่า โรค หรือไฟป่า ในน่านน้ำหรือบนเกาะอย่าง 'Rottnest Island' ที่ปลอดภัยกว่า บางตัวสามารถมีอายุยืนกว่าค่าเฉลี่ยเพราะมีอาหารและความเสี่ยงน้อยกว่า เมื่ออยู่ในความดูแลของมนุษย์ อายุขัยจะยาวขึ้นค่อนข้างมากเพราะได้รับอาหารเหมาะสม การรักษาพยาบาล และการป้องกันภัย บ่อยครั้งที่ควอกก้าในสวนสัตว์หรือศูนย์อนุรักษ์จะมีอายุราว 10–15 ปี ในบางกรณีที่ได้รับการดูแลอย่างดีอาจยืนยาวเกินนั้นได้ แต่ก็ต้องแลกมาด้วยการจัดการเรื่องพฤติกรรมและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ปัจจัยสำคัญที่ผมคิดว่ามีผลคืออัตราการตายของลูกอ่อนในธรรมชาติซึ่งสูงกว่า การสูญเสียที่อยู่อาศัยและการปะทะกับสายพันธุ์ที่เข้ามาใหม่ก็เป็นตัวเร่งให้จำนวนเฉลี่ยลดลง สรุปแบบเห็นภาพคือถ้าอยากให้ควอกก้ามีชีวิตยืนยาวที่สุด สภาพแวดล้อมปลอดภัยและการดูแลจากมนุษย์ช่วยได้มาก แต่ก็มีข้อแลกเปลี่ยนด้านสังคมและพฤติกรรมที่ต้องระวังด้วย

กลับมาจากการไปเยือน 'Rottnest Island' แล้วรู้สึกอยากเล่าเป็นจุด ๆ ให้คนที่กำลังวางแผน: เริ่มจากการเลือกวันและเวลาให้ดีเพราะเกาะคนน้อยสบายใจกว่าในตอนเช้า เราจัดโปรแกรมวันเดียวโดยขึ้นเรือเร็วจากท่าเรือที่ใกล้ที่สุดและจองตั๋วล่วงหน้าจะช่วยลดความวุ่นวาย การเช่าจักรยานเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการสำรวจรอบเกาะ แต่ถ้าพร้อมจอดบ่อย ๆ ควรเลือกจักรยานที่มีเกียร์ดีและเบาะสบาย การเตรียมของก็สำคัญ น้ำดื่มมาก ๆ ครีมกันแดด หมวก และผ้าคลุมแสงจ้าเป็นสิ่งจำเป็น ส่วนกล้องถ่ายรูปให้แบตสำรองไปด้วยเพราะควอกกาออกมากวนใจยามเช้าแถว 'The Basin' และมุมถ่ายรูปเยอะมาก อย่างไรก็ตามห้ามให้อาหารแก่สัตว์หรือถือขนมไว้ชักชวน เพราะควอกกาเป็นสัตว์ป่าและมีข้อห้ามชัดเจน ปิดท้ายด้วยการเผื่อเวลาไปเดินเล่นที่ชายหาดเช่น 'Pinky Beach' ก่อนกลับ จะได้เก็บบรรยากาศทะเลไว้เต็ม ๆ

พูดถึงถิ่นอาศัยของนางอายในไทยแล้ว ภาพที่ผุดขึ้นมาคือป่าทึบสูงส่งที่มียอดไม้เชื่อมกันเป็นทางเดินสายพิเศษสำหรับสัตว์ปีนต้นไม้ นางอายเป็นสัตว์ที่ชอบอาศัยอยู่บนต้นไม้เป็นหลัก ช่วงเวลากลางคืนออกหาอาหาร จึงพบได้บ่อยในป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณที่ยังคงความเป็นธรรมชาติ หรือป่าดิบเขาที่ต้นไม้ใหญ่ยังคงหนาแน่น ในประเทศไทยพวกมันมักพบในพื้นที่ป่าตะวันตกและทางภาคใต้ เช่นแถบเทือกเขาตะนาวศรี แนวป่าแก่งกระจาน ภูเขาในอุทยานแห่งชาติหลายแห่งที่ยังมีความเชื่อมโยงของแนวคันนกไม้และความหลากหลายของผลไม้ตามฤดูกาล พื้นที่ที่นางอายนิยมคือบริเวณที่มีชั้นยอดไม้หนาแน่นและช่องว่างของป่าไม่แตกกระจัดกระจาย พวกมันต้องการต้นไม้ใหญ่ที่มีโพรงหรือต้นที่กิ่งซ้อนกันเพื่อใช้พักอาศัยและหลบภัย ต้นไม้บางต้นที่ผลึ่งออกผลตามฤดูกาล เช่นไม้ไทร ไม้ตระกูลมะเดื่อหรือผลไม้ป่าต่าง ๆ ถือเป็นแหล่งอาหารสำคัญ ทำให้นางอายเชื่อมโยงกับระบบนิเวศที่มีความหลากหลายสูง นางอายยังสามารถอาศัยในป่าดิบเขาระดับปานกลางได้ด้วย แต่ถ้าป่าถูกตัดจนกระจัดกระจายและช่องว่างระหว่างต้นไม้กว้างขึ้น พวกมันจะเคลื่อนที่ลำบากและความเสี่ยงต่อการถูกล่าเพิ่มสูงขึ้น พฤติกรรมการอาศัยของนางอายทำให้การอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่มีความสำคัญยิ่ง เพราะพวกมันต้องการทางเดินบนยอดไม้เพื่อหาอาหารและข้ามพื้นที่ การตัดไม้ทำลายป่าและการแบ่งแยกถิ่นที่อยู่เป็นชิ้นเล็ก ๆ จึงกระทบต่อความสามารถในการเคลื่อนย้ายและการสืบพันธุ์ นอกจากนั้นการถูกล่าหรือการจับไปเลี้ยงก็เป็นภัยคุกคามที่เห็นได้ในบางพื้นที่ ผลจากการเปลี่ยนแปลงถิ่นที่อยู่ทำให้นางอายมีแนวโน้มลดลงในหลายพื้นที่ ดังนั้นเขตอนุรักษ์ที่มีต้นไม้ใหญ่และแนวเชื่อมต่อของป่า เช่นอุทยานแห่งชาติและพื้นที่คุ้มครอง ช่วยให้ประชากรยังคงอยู่ได้ นอกจากการปกป้องพื้นที่แล้วการสร้างแนวเชื่อมต่อของป่าและลดการรบกวนจากมนุษย์รอบขอบป่ายังมีบทบาทสำคัญ การเห็นภาพนางอายโผล่มาจากความมืดหรือพบบันทึกจากกล้องดักถ่ายในผืนป่าที่สมบูรณ์เป็นเรื่องที่ทำให้ใจพองโต เพราะมันเตือนว่าระบบนิเวศยังทำงานได้ดีเมื่อป่ายังอยู่ครบ การอนุรักษ์พื้นที่ที่ช่วยให้นางอายและสัตว์อื่น ๆ มีที่หลบซ่อนและแหล่งอาหารเพียงพอจึงเป็นสิ่งที่ควรให้ความสำคัญมากขึ้น และสำหรับผมแล้ว การรู้ว่ายังมีถิ่นที่อยู่อันเหมาะสมให้พวกมันอยู่ต่อ เป็นความหวังเล็ก ๆ ที่ทำให้อยากเห็นป่าไทยกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง.