อ ลิ ซ วัน เด อ ร์ แลนด์

ความฝันที่แตกสลายกับโลกมหัศจรรย์—'อลิซ วันเดอร์แลนด์' เล่าเรื่องเด็กหญิงอลิซที่ตกลงไปในรูกระต่าย แล้วพบกับดินแดนที่เต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตประหลาดและกฎธรรมชาติที่ไร้เหตุผล ผลงานของลูอิส แคร์รอลล์ไม่ใช่แค่เทพนิยายสำหรับเด็ก แต่ซ่อนการเสียดสีสังคมยุควิกตอเรียและเล่นกับตรรกะทางภาษาอย่างแยบยล

ตัวละครอย่างแมดแฮตเตอร์หรือราชินีหัวใจแดงกลายเป็นสัญลักษณ์ในวัฒนธรรมสมัยนิยม พวกเขาสะท้อนความบิดเบี้ยวของมนุษย์เมื่อต้องอยู่ภายใต้ระบบอัน absurd บทสนทนาที่ดูไร้สาระกลับมีแง่มุมปรัชญาเกี่ยวกับความหมายของการมีตัวตน แม้แต่ฉากการทดลองชาที่ไม่มีวันจบก็เปรียบเสมือนวงจรชีวิตที่เราติดกับดักโดยไม่รู้ตัว

ทุกวันนี้ยังมีคนตีความเรื่องนี้นับร้อยแบบ ทั้งมองเป็นอาการหลอนจากพืชเสพติด จนถึงการเดินทางของจิตไร้สำนึก แต่สำหรับฉัน มันคือกระจกบิดๆ ที่สะท้อนให้เราตั้งคำถามกับ 'ความปกติ' ในชีวิตประจำวัน

แฟนพันธุ์แท้ของ 'อลิซ วันเดอร์แลนด์' ต้องไม่พลาดโอกาสดูผลงานคลาสสิกนี้เลยนะ! สำหรับเวอร์ชันอนิเมะที่หลายคนติดใจ สามารถหาดูได้เต็มเรื่องบนแพลตฟอร์ม Disney+ ที่รวมผลงานคลาสสิกของดิสนีย์ไว้มากมาย รวมถึง 'Alice in Wonderland' (1951) เวอร์ชันอนิเมชันด้วย

ถ้าชอบบรรยากาศแบบละครเวทีหรือการแสดงสด ล่าสุดมีเวอร์ชันละครเพลงจาก Netflix ที่นำแสดงโดยนักแสดงชื่อดังอย่าง Anne Hathaway และ Helena Bonham Carter ให้ได้อินไปกับโลกมหัศจรรย์ของอลิซ ในชื่อ 'Alice Through the Looking Glass' (2016) ซึ่งต่อยอดจากภาคแรก

ส่วนใครที่ตามหาอนิเมะญี่ปุ่น ลองค้นหาว่า 'Fushigi no Kuni no Alice' (1983) ก็เป็นอีกตัวเลือกน่าสนใจ มักจะพบได้ในช่อง YouTube ของผู้จัดจำหน่ายอย่าง Discotek Media หรือบางเว็บไซต์เฉพาะทางที่เก็บอนิเมะคลาสสิกไว้

ผมว่าความพิเศษของอลิซคือการได้พบเห็นจินตนาการแปลกใหม่ในแต่ละเวอร์ชัน ทำให้อยากเก็บทุกเวอร์ชันมาดูเปรียบเทียบกันเลยล่ะ

จริงๆ แล้ว 'Alice in Wonderland' หรือ 'อลิซในแดนมหัศจรรย์' นั้นเป็นวรรณกรรมคลาสสิกที่ถูกพูดถึงมานานมากแล้วล่ะ แต่ถ้าพูดถึงหนังสือที่เกี่ยวข้องกับ 'Alice in Wonderland' ในแง่ของหนังสือภาพ หรือการ์ตูนที่ดัดแปลงจากต้นฉบับ ก็มีอยู่เยอะเลยนะ

อย่างแรกที่อยากแนะนำคือหนังสือฉบับแปลภาษาไทยที่หลายสำนักพิมพ์จัดพิมพ์ บางเล่มก็มีการ์ตูนประกอบสวยๆ แบบเต็มสี ใส่ภาพวาดสไตล์คลาสสิกที่ดูคล้ายกับต้นฉบับภาษาอังกฤษดั้งเดิม บางเล่มก็มีคำอธิบายเพิ่มเติมเกี่ยวกับที่มาของเรื่อง ทำให้เห็นความลึกซึ้งของเรื่องนี้มากขึ้น

ส่วนอีกแบบที่พบได้บ่อยคือหนังสือภาพแบบ pop-up ที่มีฉากสามมิติสวยงามเวลาดึงหรือเปิดออก มันเหมาะกับคนที่ชอบเก็บหนังสือสวยๆ ไว้โชว์มากกว่าเพื่ออ่าน เพราะเนื้อหาอาจจะถูกย่อให้สั้นลง แต่ภาพประกอบนั้นอลังการมากจริงๆ

'อลิซ วันเดอร์แลนด์' เป็นผลงานคลาสสิกที่เต็มไปด้วยตัวละครสุดเพี้ยนและน่าจดจำ ตัวเอกหลักคืออลิซ เด็กหญิงขี้สงสัยที่ตกไปในโลกใต้ดินหลังไล่กระต่ายขาวตัวหนึ่ง

นอกจากอลิซแล้ว ยังมีตัวละครสำคัญอย่าง 'กระต่ายขาว' ที่เร่งรีบตลอดเวลา 'ราชินีหัวใจ' ผู้ชอบสั่งตัดหัวคน 'แมวเชสเชียร์' ที่หายตัวได้เหลือแต่รอยยิ้ม 'แจ๊บเบอร์ว็อกกี้' ตัวละครพูดไม่รู้จบ และ 'แฝดทวีดิลดัมกับทวีดิลดี' คู่แฝดที่ชอบพูดคุยไร้สาระ แต่ละตัวถูกสร้างขึ้นมาอย่างมีเอกลักษณ์สะท้อนความ absurd ของโลกวันเดอร์แลนด์

การผจญภัยใน 'Alice in Wonderland' ไม่เคยจบลงจริงๆ เพราะโลกแห่งจินตนาการของลูอิส แคร์รอล ถูกต่อยอดทั้งในรูปของภาคหนังสือและสื่ออื่นๆ อย่างนับไม่ถ้วน

ถ้าเอ่ยถึงภาคต่อที่เป็นทางการ แน่นอนว่า 'Through the Looking-Glass' คือคำตอบ เวลาเราหยิบหนังสือเล่มนี้ขึ้นมา อารมณ์มันต่างจากภาคแรกชัดเจนเลยนะ แทนที่จะเป็นรูหนอนคราวนี้อลิซเดินผ่านกระจกเข้าไปในโลกที่ทุกอย่างย้อนกลับและเต็มไปด้วยปริศนาตรรกะแปลกๆ ตัวละครอย่างฮัมตี้ ดัมตี้ หรืออัศวินขาวกับแดงก็กลายมาเป็นไอคอนไม่แพ้ราชินีหัวใจในภาคแรก

ส่วนนอกเหนือจากนั้น ยังมีงานadaptอีกเยอะ ทั้งเกม 'American McGee's Alice' ที่ดาร์กกว่าต้นฉบับ หรือแม้แต่ซีรีส์อนิเมะญี่ปุ่นอย่าง 'Pandora Hearts' ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากโลกแฟนตาซีอันทรงเสน่ห์นี้ ผมว่าความงดงามของอลิซคือมันเปิดพื้นที่ให้ศิลปินตีความได้ไม่รู้จบจริงๆ

รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่พูดถึงอนิเมะคลาสสิกอย่าง 'Alice in Wonderland'! งานสร้างของญี่ปุ่นที่ดัดแปลงจากนิยายสุดเพี้ยนของ Lewis Carroll ออกฉายครั้งแรกในปี 1983 โดย Nippon Animation เป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์ 'World Masterpiece Theater' ที่ดัดแปลงวรรณกรรมเด็กชื่อดัง

ความพิเศษของเวอร์ชันนี้คือการตีความใหม่ที่เน้นบรรยากาศเหมือนฝัน ผสมผสานการเดินทางของอลิซเข้ากับองค์ประกอบแฟนตาซีแบบญี่ปุ่นดั้งเดิม แม้จะไม่โด่งดังเท่ารีเมคฮอลลีวูด แต่ก็เป็นผลงานที่แฟนพันธุ์แท้ยกย่องในด้านความจงรักภักดีต่อต้นฉบับหนังสือ แอนิเมชันยุค 80 ให้ความรู้สึกนุ่มนวลด้วยสีน้ำและดีเทลการเคลื่อนไหวที่ดูมีชีวิตชีวาแม้เทียบกับมาตรฐานปัจจุบัน

ในฐานะคนที่หลงใหลนิยายแฟนตาซีและเรื่องแปลกประหลาด ฉันมองว่าโครงเรื่องของ 'อลิซ อิน วัน เด อร์ แลนด์' ถูกเล่าเหมือนการเดินทางทางความคิดของเด็กคนหนึ่งที่หลุดเข้าไปในโลกซึ่งตรรกะถูกพลิกหัวกลับ มันเริ่มจากการตามกระต่ายขาวที่รีบร้อน ลงไปตามโพรงแล้วกลายเป็นการสำรวจฉากต่าง ๆ ที่แปลกและไม่มีเหตุผลชัดเจน เหตุการณ์คนละชิ้นคนละตอนยืนเด่นโดยไม่ต้องเชื่อมโยงด้วยโครงเรื่องย่อยเดียวตลอดไป — นี่แหละเสน่ห์ของหนังสือ เพราะแต่ละตอนเหมือนเป็นหน้าต่างไปสู่การเล่นคำ ตรรกะบิดเบี้ยว และการวิจารณ์สังคมวิคตอเรียนที่ถูกซ่อนในมุกตลก ระหว่างทาง Alice พบตัวละครแปลก ๆ มากมายที่แต่ละคนสะท้อนวิถีคิดต่างกัน เช่นแมว Cheshire ที่ปรากฏแล้วหาย ไม่เคยให้คำตอบตรง ๆ แต่ชอบตั้งคำถาม; Mad Hatter กับชาในงานเลี้ยงที่ไม่สิ้นสุดซึ่งเป็นการเย้ยหยันพิธีกรรมเวลาและกาลเทศะ; Queen of Hearts ผู้ชอบตัดหัวคนแบบไม่ตั้งใจและเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจที่ไร้เหตุผล ความต่อเนื่องของเรื่องไม่ได้มาจากเส้นเรื่องเดียวแต่จากบรรยากาศความฝันและความรู้สึกไม่มั่นคงของตัวเอก ทำให้ตอนจบของการพิจารณาคดีดูเหมือนการล้มเลิกตรรกะอย่างตั้งใจ ก่อนที่ Alice จะตื่น—หรือไม่ตื่น—กลับสู่โลกจริง สิ่งที่ทำให้ฉันยังคงยิ้มได้หลังการอ่านคือความกล้าที่จะเล่นกับภาษาและโครงสร้างทางนิทาน หนังสือไม่เคยอธิบายทุกอย่าง แต่ปล่อยให้ผู้อ่านเติมช่องว่างด้วยอารมณ์และคำถามของตัวเอง ในฐานะผู้อ่านคนหนึ่ง ฉันคิดว่าพลัดตกลงไปในความฝันของ Alice นั้นเหมือนการปลดปล่อยจากกฎเกณฑ์ประจำวัน เป็นการเตือนว่าโลกของความหมายสามารถถูกย่อยใหม่ได้เสมอ และบางครั้งความบ้าบอที่ดูไร้สาระก็คือกระจกสะท้อนความจริงที่เรามองข้าม

ฉันชอบแนะนำให้เริ่มกับฉบับแปลที่ปรับภาษาให้ร่วมสมัยและมีภาพประกอบเมื่อใครสักคนถามว่าฉบับแปลไทยของ 'อลิซในแดนมหัศจรรย์' ฉบับไหนอ่านง่ายที่สุด เพราะฉบับพวกนี้ลดอุปสรรคทางภาษาได้เยอะ เหมาะกับคนที่อยากสนุกกับเรื่องราวโดยไม่ติดกับศัพท์โบราณหรือมุกคำที่แปลยาก

ฉบับแปลสำหรับเด็กหรือฉบับที่ปรับภาษาใหม่มักใช้ประโยคสั้น คำศัพท์ที่คุ้นเคย และใส่ภาพประกอบที่ช่วยเล่าเรื่องแทนคำอธิบายยืดยาว ฉบับแบบนี้จะให้ความรู้สึกเหมือนอ่านนิทานภาพมากกว่าหนังสือคลาสสิกหนักภาษา ฉากคลาสสิกอย่างงานชงชาและประโยคแปลก ๆ ของตัวละครต่าง ๆ จะถูกถ่ายทอดให้เข้าใจง่ายขึ้นโดยไม่ต้องจับใจความจากโวหารแบบวิคตอเรียนที่ซับซ้อน

ถ้าต้องการคำแนะนำแบบสั้น ๆ ให้มองหาคำว่า "ฉบับปรับปรุง" หรือ "ฉบับสำหรับเยาวชน" บนปก รวมทั้งมองหาภาพประกอบที่ชัดเจนเพราะภาพจะทำหน้าที่เป็นตัวช่วยแปลความหมายไปในตัว ฉบับเช่นนี้เหมาะทั้งกับเด็ก ๆ ที่อยากรู้จักโลกแฟนตาซีและผู้ใหญ่ที่อยากสัมผัสความเพลิดเพลินของเรื่องโดยไม่ติดกับมุกภาษายุคเก่า สรุปแล้ว ถ้าเป้าหมายคืออ่านง่ายและสนุก ฉบับภาพประกอบหรือฉบับปรับภาษาใหม่คือประตูที่ดีที่สุดสำหรับคนเริ่มต้น — ลองเปิดหน้าตัวอย่างแล้วปล่อยให้ภาพกับประโยคสั้น ๆ นำทาง ก็จะเข้าใจโลกของ 'อลิซในแดนมหัศจรรย์' ได้เร็วขึ้นและยังคงยิ้มกับความแปลกของเรื่องได้อย่างสบายใจ

ความวุ่นวายทั้งหมดเริ่มจากกระต่ายขาวที่วิ่งผ่านสวนของฉันและชวนให้ฉันตามเข้าไปจนตกหลุมลงไปใต้ดิน

ฉันตกลงไปในโลกที่ไม่ยอมเป็นไปตามกฎธรรมดา—สิ่งที่เล็กก็ขยาย สิ่งที่ใหญ่ก็หด และเวลาเองก็ดูสับสน ในเส้นเรื่องของ 'อลิซในแดนมหัศจรรย์' ฉันได้เจอกับตัวละครหลากสีสันตั้งแต่แมลงหนอนสูบบุหรี่ที่ถามคำถามเชิงปรัชญา ไปจนถึงเจ้าแมวเชเชอร์ที่ชอบปรากฏแล้วหายไป ความเปลี่ยนแปลงขนาดร่างกายจากการกินเห็ดหรือดื่มน้ำที่ทำให้ฉันโตขึ้นหรือเล็กลงเป็นจุดที่สะท้อนความไม่แน่นอนของการเป็นตัวตน

เส้นเรื่องไต่ขึ้นไปจนถึงสนามครีเก็ตของราชินีแดง บทสรุปจบในห้องพิจารณาคดีที่เต็มไปด้วยความบ้าคลั่งและการ์ดที่วิ่งวุ่นวาย ฉันตื่นขึ้นมาจากความฝันนั้นด้วยความรู้สึกว่าทุกเหตุการณ์อาจเป็นแค่การยั่วเล่นของจินตนาการ แต่มันก็ทิ้งร่องรอยความมหัศจรรย์และความแปลกประหลาดไว้ในหัวใจของฉันนานทีเดียว

ความคิดแรกที่มักโผล่มาเสมอคือการมอง 'อลิซ อิน วันเดอร์แลนด์' เป็นฉากในหัวเด็กคนหนึ่งที่กำลังตะลุมบอนกับการเติบโตและร่างกายของตัวเอง ในมุมนี้ฉันมักเห็นฉาก 'กินแล้วตัวเล็กลง ดื่มแล้วตัวใหญ่ขึ้น' เป็นภาพแทนความไม่แน่นอนของวัยรุ่น—เมื่อทุกอย่างเปลี่ยนแบบไม่บอกกล่าว จิตใต้สำนึกพยายามจัดการกับขอบเขตตัวตน การควบคุม และการสูญเสียความมั่นใจ

การเจอพืชพูดได้หรือแมลงที่เมตตาหรือขยะแขยงสำหรับผู้ใหญ่ ทำให้ฉันคิดว่าดินแดนนี้สะท้อนความสัมพันธ์กับคนรอบตัวในชีวิตจริง พืชดอกที่พูดจาเฉยเมยเหมือนคำตำหนิที่ไม่เอ่ยแต่กดทับ ส่วนตัวตัวหนอนคาบบุหรี่ที่กำชับด้วยประโยคเชิงปริศนา กลายเป็นสัญลักษณ์ของคำถามเกี่ยวกับตัวตนที่ไม่มีคำตอบชัดเจน เมื่อมองแบบนี้ ความไม่มีเหตุผลของโลกนั้นไม่ใช่แค่ตลกขบขัน แต่เป็นกระบวนการภายในที่เด็กคนหนึ่งต้องฝ่าฟัน

ท้ายที่สุดฉันเชื่อว่าน้ำหนักของนิทานไม่ได้อยู่ที่พล็อตเชิงเหตุผล แต่อยู่ที่วิธีที่มันเปิดพื้นที่ให้เราได้ทดลองบทบาท ลองผิดลองถูก และยอมรับความไม่สมบูรณ์ของตัวเอง การอ่าน 'อลิซ อิน วันเดอร์แลนด์' ด้วยเลนส์นี้ทำให้ฉันเห็นภาพเด็กคนนั้นหัวเราะ บางครั้งร้องไห้ แล้วก็ลุกขึ้นเดินต่อด้วยความงงแต่กล้ากว่าเดิม