แฟงเกนสไต

ดิฉันมองว่าเรื่องราวของแฟงเกนสไตเริ่มจากความทะเยอทะยานที่ถูกเล่าไว้ใน 'Frankenstein' อย่างลึกซึ้งและโหดร้าย

ในต้นฉบับของแมรี เชลลีย์ พื้นเพของวิกเตอร์แฟงเกนสไตน์คือครอบครัวชั้นกลางของสวิตเซอร์แลนด์ที่อบอุ่น—พ่อแม่ที่ห่วงใย และการศึกษาที่เปิดโลกให้เขา แต่ความอยากรู้ในเรื่องชีวิตและความตายผลักดันให้เขาไปไกลเกินกว่าจริยธรรมของยุค สถาบันที่เขาเรียนรู้ เช่น มหาวิทยาลัยที่เขาหลงใหลในวิทยาศาสตร์ ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เขาทดลองสร้างสิ่งมีชีวิตขึ้นมา

จากมุมของผู้เล่าอย่างฉัน สิ่งที่สนใจไม่ใช่แค่ต้นกำเนิดทางกายภาพของมอนสเตอร์ แต่เป็นรอยร้าวทางอารมณ์ของวิกเตอร์—การทอดทิ้ง ผลที่ตามมาเป็นโศกนาฏกรรมทั้งสองฝ่าย และนั่นคือเค้าโครงที่ทำให้เรื่องนี้ยังสะเทือนใจคนอ่านอยู่เสมอ

ชื่อ 'Frankenstein; or, The Modern Prometheus' อาจฟังดูเป็นงานวรรณกรรมคลาสสิกที่ไกลตัว แต่ผมยังคงคิดถึงตัวละครที่ชื่อนี้ชักนำมาว่าเป็นทั้งผู้สร้างและเงาของความผิดพลาดของมนุษย์

ผมมอง 'แฟงเกนสไต' ในฐานะนักวิทยาศาสตร์ผู้มีความทะเยอทะยาน—เขาไม่ใช่แค่คนที่สร้างสิ่งมีชีวิตขึ้นมาเท่านั้น แต่ยังเป็นตัวแทนของความหยิ่งและความอยากควบคุมธรรมชาติ ผลจากการกระทำของเขาพาเรื่องไปสู่การสูญเสีย ความสำนึกผิด และคำถามเชิงจริยธรรม เรื่องราวร้อยเรียงให้เห็นว่าแรงจูงใจที่ดูเหมือนสูงส่งอาจนำไปสู่โศกนาฏกรรมได้ง่ายๆ

ในมุมมองของผม บทบาทของเขาในนิยายไม่ได้จำกัดแค่การเป็นคนร้ายหรือวีรบุรุษ แต่เป็นกระจกสะท้อนความซับซ้อนของมนุษย์: ความเหงา ความกลัวต่อความตาย และการแสวงหาอำนาจเหนือธรรมชาติ ตัวละครนี้ทำให้ผมตั้งคำถามเสมอว่า "ความรับผิดชอบต่อสิ่งที่สร้างขึ้น" ควรยืนอยู่ตรงไหน และนี่แหละที่ทำให้เรื่องราวยังคงติดตรึงใจจนถึงวันนี้

ความสามารถของแฟงเกนสไตไม่ได้จำกัดอยู่แค่การแผ่พลังธรรมดา แต่เป็นชุดพลังที่ทำงานประสานกันจนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของเขา

ฉันมองเห็นแกนกลางของพลังเป็นการควบคุม 'สเปคตรัมมืด' — พลังที่ดึงความเป็นไปได้จากเงาและความว่าง เป้าหมายจะถูกล้อมด้วยสนามที่ทำให้การรับรู้บิดเบี้ยว แผนที่กับหน่วยความจำชั่วคราวจะถูกรีเฟรมจนศัตรูทำผิดพลาดง่าย ๆ ความสามารถอีกข้อน่าสนใจคือการสร้างโครงสร้างเงาเป็นรูปทรงสามมิติ ใช้เป็นโล่หรืออาวุธชั่วคราวได้ ส่วนหนึ่งของพลังยังสามารถชะลอการไหลของเวลาในวงเล็ก ๆ รอบตัว เพื่อให้เขาหลีกเลี่ยงการโจมตีหรือเสกท่าใหญ่ที่ต้องใช้เวลาเตรียมตัว

เครื่องมือสำคัญในการปลดปล่อยพลังคือการประสานกับวัตถุโบราณอย่างที่ปรากฏในตำนานของ 'Grimoire of Nacht' ซึ่งทำให้ฟอร์มพลังบางรูปแบบยั่งยืนขึ้น แต่ก็มีราคาคือการสูญเสียพลังภายในบางส่วน นั่นทำให้แฟงเกนสไตต้องเลือกใช้เฉพาะสถานการณ์ที่คุ้มค่า ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ฉันชอบเขา — ไม่ใช่แค่ความเก่ง แต่เป็นการตัดสินใจที่มีน้ำหนัก

ย้อนกลับไปในหน้าประวัติศาสตร์วรรณกรรมที่ฉันชอบเปิดบ่อย ๆ จะเห็นว่าเรื่องนี้ปรากฏตัวครั้งแรกในรูปแบบหนังสือเล่มจริง — นิยายที่ตีพิมพ์ในปี 1818 ภายใต้ชื่อเต็มว่า 'Frankenstein; or, The Modern Prometheus' ซึ่งในฉบับแรกนั้นผู้เขียนไม่ได้ลงชื่อไว้ชัดเจน ทำให้คนอ่านยุคนั้นคุยกันสนุกทีเดียว

ฉันอ่านฉบับแปลและฉบับรีโปรดักชันมาหลายเวอร์ชัน จึงชอบพูดถึงความต่างระหว่างฉบับ 1818 กับฉบับแก้ไขในปี 1831 ที่มีการปรับข้อความและเพิ่มคำนำของผู้เขียน ซึ่งฉบับหลังทำให้รู้ว่าแม่งานของเรื่องคือแมรี่ เชลลีย์ แต่ต้นกำเนิดที่ผู้คนเอ่ยถึงตามประวัติศาสตร์คือการตีพิมพ์แบบนิยายปี 1818 นี่แหละ ความรู้สึกเวลาอ่านครั้งแรกคือความสดใหม่ของไอเดียเรื่องชีวิตเทียมและคำถามทางศีลธรรมที่ยังสะเทือนใจจนถึงวันนี้

บอกตรง ๆ ว่าชื่อ 'แฟงเกนสไต' ทำให้ผมนึกถึงงานวรรณกรรมคลาสสิกที่ชวนให้ขบคิดมากกว่าตัวละครสวย ๆ สักตัวหนึ่ง

ในมุมของคนชอบอ่าน นวนิยายต้นฉบับคือผลงานของแมรี เชลลีย์—เธอเป็นคนคิดและเขียนเรื่องราวของวิคเตอร์ แฟรงเคนสไตน์และสิ่งที่เขาสร้างขึ้น แรงบันดาลใจของแมรีมาจากหลายแหล่ง ทั้งแนวคิดทางวิทยาศาสตร์สมัยนั้นเกี่ยวกับการชุบชีวิต การทดลองไฟฟ้า รวมถึงบรรยากาศโรมานติกและการอ่านวรรณกรรมอย่าง 'Paradise Lost' ที่มีอิทธิพลต่อโทนและธีม การตั้งคำถามเรื่องความรับผิดชอบของนักวิทยาศาสตร์และการท้าทายธรรมชาติเป็นแกนกลางที่เธออุทิศให้

ภาพลักษณ์สมัยใหม่ของตัวประหลาดที่คนทั่วไปคุ้นเคยมาจากหนังสยองขวัญยุค Universal ปี 1931 ที่แปลงโฉมตัวละครผ่านการแต่งหน้าของแจ็ค พีร์ซและการแสดงของบอริส คาร์ลอฟ ซึ่งเปลี่ยนหน้าตาและอารมณ์ของสิ่งที่ถูกสร้างให้กลายเป็นไอคอน นั่นทำให้การตีความของแมรียังถูกเติมแต่งโดยภาพยนตร์และศิลปะต่อเนื่อง กลายเป็นตัวละครที่ไม่ได้มีต้นตอจากความสยองเพียงอย่างเดียว แต่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างวิทยาศาสตร์ จริยธรรม และความเป็นมนุษย์ เรียกว่าเต็มไปด้วยเลเยอร์ให้ถกเถียงได้เรื่อย ๆ

เราอยากแนะนำให้เริ่มจากฉบับแปลที่มีบทนำและหมายเหตุประกอบเยอะๆ เพราะการอ่าน 'แฟรงเกนสไตน์' แบบครบองค์ประกอบทำให้เข้าใจบริบทประวัติศาสตร์และแรงจูงใจของเมรี เชลลีย์ได้ชัดขึ้น ฉันมักจะเลือกฉบับที่รักษารูปแบบอีเมล/จดหมาย (epistolary) ไว้ครบ เพราะโครงสร้างแบบนี้คือหัวใจของเรื่องและช่วยเห็นมุมมองของตัวละครแต่ละคนอย่างชัดเจน

พออ่านจบแล้ว ความแตกต่างระหว่างฉบับที่มีบันทึกประกอบกับฉบับที่ตัดคำอธิบายออกจะเห็นชัด ฉบับที่มีบันทึกช่วยให้ฉากบางฉากที่ดูแปลกหรือคลุมเครือเข้าถึงง่ายขึ้น เช่น บทบรรยายธรรมชาติที่เมรีใช้สะท้อนอารมณ์ตัวละคร นอกจากนี้ฉันแนะนำให้มองหาฉบับที่มีบรรณานุกรมสั้นๆ หรือคำอธิบายศัพท์โบราณ เพราะคำบางคำในต้นฉบับเก่าอาจทำให้ผู้อ่านยุคใหม่สับสน

ท้ายสุดขอพูดจากมุมคนชอบอ่านแนวโกธิค: ถ้าชอบบรรยากาศหม่นๆ และการตั้งคำถามเรื่องความรับผิดชอบของผู้สร้าง ฉบับแปลที่คงความเคารพต่อต้นฉบับจะให้ความรู้สึกครบกว่า เลือกฉบับที่อ่านแล้วรู้สึกว่าได้รับทั้งเรื่องราวและบริบทประกอบไปด้วยกัน แล้วค่อยขยับไปหาเวอร์ชันย่อหรือฉบับภาพประกอบตามความชอบก็ได้

เล่าให้ฟังตรงๆ ว่าตอนจบของหนังคลาสสิก 'แฟรงเกนสไตน์' (เวอร์ชันคลาสสิกของยุค 1930) ลงเอยด้วยความโศกสะเทือนใจที่หนักหน่วง แต่ก็ชัดเจนในเชิงภาพยนตร์มาก

ฉากสุดท้ายพาเราไปสู่การไล่ล่าที่ดุเดือดเมื่อชาวบ้านรวมตัวกันเป็นฝูงเพื่อตามจับมอนสเตอร์ที่สร้างความหวาดกลัว ไคลแม็กซ์เกิดขึ้นที่กังหันลมซึ่งกลายเป็นสนามไฟ เมื่อตะเกียงและฟืนถูกโยนเข้าไปไฟลุกท่วมกังหันลม มอนสเตอร์ถูกปิดล้อมและสุดท้ายก็ล้มลงท่ามกลางเปลวไฟ นี่คือภาพสัญลักษณ์ที่ค้ำคอคนดูมานาน—การสร้างชีวิตที่ออกนอกกรอบจนต้องถูกเผชิญด้วยความรุนแรงจากสังคม

ระหว่างทางมีการสูญเสียแบบส่วนตัวด้วย เช่น การเสียคนใกล้ชิดของตัวสร้างและความแตกสลายทางจิตใจของพระเอก ภาพยนตร์เวอร์ชันนี้ไม่ได้ลงรายละเอียดเชิงปรัชญาเท่าต้นฉบับหนังสือ แต่มันสื่ออารมณ์ได้คมชัด: ความพยายามเล่นเป็นพระเจ้า นำมาซึ่งหายนะที่ไม่อาจย้อนกลับได้ ฉะนั้นตอนจบจึงเป็นทั้งการลงทัณฑ์ของชนและบทสรุปที่โหดร้ายสำหรับสิ่งที่ถูกเรียกว่า "มอนสเตอร์" — ทิ้งความเงียบเศร้าหลังเปลวไฟให้ติดอยู่ในหัวเราได้พักใหญ่

บทเริ่มต้นของ 'Frankenstein' ถูกวางกรอบด้วยจดหมายของโรเบิร์ต วอลตันที่เขียนถึงน้องสาวบนเรือสำรวจ ซึ่งทำให้ฉากเปิดดูเหมือนบันทึกการเดินทางและการค้นพบ

ฉันเล่าเรื่องนี้เหมือนกับการอ่านนิทานสยองขวัญที่ถูกพันด้วยบทสนทนาส่วนตัว: วอลตันเล่าให้เราฟังถึงการพบกับวิคเตอร์ แฟรงเกนสไตน์ ผู้ชายที่มีความหลงใหลในวิทยาศาสตร์จนผลักดันตัวเองให้ข้ามขอบเขตทางศีลธรรม วิคเตอร์ยังคงเป็นผู้บรรยายหลักของเหตุการณ์ส่วนใหญ่—เขาเล่าว่าตนเองสร้างสิ่งมีชีวิตขึ้นมา ทิ้งมันไปโดยไม่รับผิดชอบ และความเหงาและความโกรธของสิ่งมีชีวิตนั้นนำไปสู่โศกนาฏกรรม

เนื้อเรื่องพาเราเดินผ่านโศกนาฏกรรมของครอบครัว การตายของคนใกล้ชิด การพิพากษาที่ไม่ยุติธรรม และการล้างแค้นที่กลายเป็นวงจรไม่มีที่สิ้นสุด วอลตันกลับกลายเป็นกระจกที่สะท้อนความหม่นของวิคเตอร์ และการจบลงของนิยายก็ให้ความรู้สึกแบบบทลงโทษทางศีลธรรมมากกว่าการเฉลยปริศนาเท่านั้น

มีหลายแนวทางในการหาเวอร์ชันของ 'แฟรงเกนสไตน์' บน Netflix หรือ Prime ขึ้นอยู่กับว่าชอบแบบดั้งเดิมหรือแบบตีความใหม่ ฉันชอบเริ่มจากเวอร์ชันที่คนพูดถึงบ่อยๆ เพราะมันสะดวกต่อการหาและมักมีคำอธิบายที่ชัดเจนบนหน้ารายการ

เมื่อมองที่ Prime Video พบว่า 'Mary Shelley's Frankenstein' (1994) มักจะปรากฏในหมวดหนังคลาสสิกหรือหนังดราม่าประวัติศาสตร์ โดยเวอร์ชันนี้เน้นความใกล้เคียงกับต้นฉบับทางวรรณกรรม มีฉากที่ค่อนข้างยาวและบทพูดที่ให้ความรู้สึกว่าตามนิยายมากกว่า นอกจากนั้นยังเคยเห็น 'Victor Frankenstein' (2015) โผล่บน Prime ในรูปแบบเช่า/ซื้อ ซึ่งเป็นการตีความใหม่ที่เน้นพล็อตแอ็กชันและคาแรกเตอร์ของนักวิทยาศาสตร์มากกว่าความสยองขวัญแบบคลาสสิก

Netflix บางภูมิภาคเคยนำเสนอหนังแนวสยองขวัญสมัยใหม่ที่หยิบแรงบันดาลใจจากตำนานนี้ไปใช้ ถ้าชอบหนังที่บู๊กว่าและมีคอนเซ็ปต์แฟนตาซี-แอ็กชัน อาจจะเห็นผลงานแนวเดียวที่ถูกจัดเป็นหนังบล็อกบัสเตอร์เช่าหรือเป็นส่วนของคอลเล็กชันแฟนตาซี เหมาะกับคนที่อยากดูภาพใหญ่และความเร็วของพล็อตมากกว่าการตั้งคำถามเชิงศีลธรรมเหมือนต้นฉบับ บอกเลยว่าถ้าต้องการเวอร์ชันที่ใกล้เคียงงานเขียน ควรเริ่มจาก 'Mary Shelley's Frankenstein' แต่ถ้าอยากดูหนังตีความใหม่ ๆ ลองมอง 'Victor Frankenstein' เป็นตัวเลือกที่สนุกไม่เบา

ส่วนตัวแล้วผมมองว่าเวอร์ชันปี 1994 'Mary Shelley's Frankenstein' เข้าใกล้นิยายต้นฉบับของแมรี เชลลีย์มากที่สุด ทั้งในแง่ของเนื้อหาและโทนความเป็นดราม่า

หนังเวอร์ชันนี้พยายามนำฉากสำคัญจากต้นฉบับมาถ่ายทอดอย่างตรงไปตรงมา เช่นการเรียนรู้ภาษาและวรรณกรรมของสิ่งมีชีวิต การอ้างอิงถึงงานอย่าง 'Paradise Lost' และการเน้นความเศร้าโศกของผู้สร้างที่ตามมาด้วยผลลัพธ์โหดร้าย ฉากที่สิ่งมีชีวิตพูดด้วยถ้อยคำมีเหตุผลหรือการเผชิญหน้าทางปรัชญาระหว่างวิคเตอร์กับสิ่งมีชีวิตให้ความรู้สึกใกล้เคียงกับต้นฉบับมากกว่าภาพยนตร์คลาสสิกยุคก่อนหน้า

แม้จะซื่อสัตย์ต่อโครงเรื่องในหลายส่วน แต่หนังยังปรับรายละเอียดให้เหมาะกับภาพยนตร์ เช่นการย่นช่วงเวลาและเพิ่มฉากที่เน้นอารมณ์เพื่อให้ผู้ชมเข้าใจแรงกระตุ้นของตัวละครได้เร็วขึ้น พฤติกรรมของวิคเตอร์ในหนังมีท่าทีละครมากขึ้นเมื่อเทียบกับบทบาทเชิงบันทึกในนิยาย และการถ่ายทอดภาพมีความเป็นละครเวทีสูงสุด ซึ่งทำให้บางจังหวะรู้สึกเว่อร์ แต่ก็แลกมาด้วยการรักษาประเด็นหลักของต้นฉบับเอาไว้ได้ค่อนข้างครบ

โดยรวมแล้วถ้าต้องการเห็นองค์ประกอบสำคัญของนิยาย—บทสนทนาที่มีนัยยะทางปรัชญา การเรียนรู้ของสิ่งมีชีวิต และความทรมานของผู้สร้าง—เวอร์ชันปี 1994 เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เหลือเพียงการยอมรับว่าหนังต้องย่อและตีความบางอย่างเพื่อให้เข้ากับภาษาภาพยนตร์เท่านั้น