นวนิยายลางปริศนา มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือยัง?

นี่เป็นเรื่องที่ผมอยากพูดถึงแบบละเอียดสักหน่อย เพราะประเด็นการแปลหนังสือจากภาษาไทยเป็นอังกฤษมักมีมุมซับซ้อนกว่าที่คนทั่วไปคิด จากมุมของคนที่ติดตามวงการหนังสือและแฟนงานเล็กๆ ผมยังไม่ได้เห็นฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการของ 'นิจนิรันดร์' ในช่วงเวลาที่ผมติดตาม (จนถึงกลางปี 2024) สิ่งที่มักเกิดกับผลงานที่เป็นที่รู้จักในวงจำกัดคือการรอคอยการซื้อสิทธิ์แปลจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ ถ้าหนังสือได้รับความนิยมสูงหรือมีธีมที่เข้ากับตลาดต่างประเทศ สำนักพิมพ์ที่มีเครือข่ายก็จะเข้าไปเจรจา ส่วนงานที่ยังไม่ถูกหยิบขึ้นมามักจะอยู่ในสถานะงานต้นฉบับที่รอการยอมรับทางการตลาด นั่นทำให้การเห็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการต้องใช้เวลาและเงื่อนไขหลายอย่างรวมกัน อีกมุมหนึ่งซึ่งผมพบว่ามีความอบอุ่นและสร้างสรรค์ คือชุมชนแฟนที่ทำงานแปลไม่เป็นทางการ บางครั้งมีคนแปลตัวอย่างหรือฉากสั้นๆ ลงบนบล็อกส่วนตัว ฟอรัม หรือกลุ่มโซเชียล ทำให้เรื่องราวข้ามกำแพงภาษาในแบบ grassroots ได้ แต่ต้องตระหนักว่าแปลแบบนี้มักขาดความต่อเนื่องและไม่ใช่เอกสารที่มีลิขสิทธิ์ชัดเจน ถ้าคุณอยากอ่านแบบเป็นทางการจริงๆ ทางเลือกที่ผมมองเห็นคือรอลุ้นการประกาศจากสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์ หรือติดตามงานแปลอย่างเป็นทางการของผลงานไทยอื่นๆ ที่เคยถูกแปลแล้ว เช่นกรณีผลงานบางเรื่องจากเอเชียตะวันออกที่เมื่อได้รับการแปลแล้วกลับกลายเป็นกระแสในตลาดโลก แต่สำหรับตอนนี้ความรู้สึกของผมคือยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการสำหรับ 'นิจนิรันดร์' — และนั่นก็ทำให้เรื่องนี้น่าติดตามต่อไป

แปลกใจเหมือนกันที่เห็นคนถามเรื่อง 'คนจะรวยช่วยไม่ได้' กันเยอะ ตอนนี้ที่ฉันตามอยู่ยังไม่เจอเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่เป็นการแปลอย่างเป็นทางการประกาศออกมา (เท่าที่เห็นถึงกลางปี 2024) ดังนั้นสิ่งที่คนส่วนใหญ่เจออาจเป็นฉบับแปลจากแฟน ๆ หรือการแปลแบบไม่เป็นทางการบนกลุ่มต่าง ๆ มากกว่า ฉันเองชอบสังเกตว่าเมื่อไหร่ก็ตามที่ผลงานท้องถิ่นเริ่มดัง มักจะมีสองเส้นทางเกิดขึ้น: หนึ่งคือการถูกเสนอซื้อลิขสิทธิ์ให้สำนักพิมพ์ต่างประเทศแปลอย่างเป็นทางการ สองคือชุมชนแฟนคลับทำแปลไม่เป็นทางการขึ้นมาให้คนอ่านก่อน เช่นกรณีของ 'Solo Leveling' ที่จากเว็บตูนกลายเป็นธุรกิจใหญ่เพราะมีการแปลหลายภาษาเข้าไปจับตลาด ฉะนั้นโอกาสของ 'คนจะรวยช่วยไม่ได้' ยังขึ้นอยู่กับความนิยมและความสนใจของสำนักพิมพ์ต่างประเทศ ถ้าใครอยากได้ฉบับภาษาอังกฤษจริง ๆ ผมแนะนำให้ติดตามเพจผู้แต่งหรือเพจสำนักพิมพ์ต้นทาง เพราะประกาศลิขสิทธิ์มักจะมาจากช่องทางนั้นก่อนเสมอ ส่วนความเห็นส่วนตัวคือ อยากเห็นมันได้รับการแปลอย่างเป็นทางการ เพราะคุณภาพการแปลและการให้เครดิตผู้สร้างจะดีกว่าแฟนแปลเยอะ

จริงๆแล้วฉันติดตามวงการนิยายแปลและชุมชนคนอ่านออนไลน์อยู่พอสมควร จึงพอมีมุมมองตรงนี้ให้เล่า: ชื่อ 'ลวงร่างจิตหลอน' ถ้าเป็นชื่อนิยายต้นฉบับหรือชื่อละครเวอร์ชันไทย อาจจะไม่ค่อยชัดเจนเพราะงานแนวจิตวิทยาสยองขวัญหลายเรื่องมักถูกแปลชื่อใหม่เมื่อเข้ามาในตลาดไทย ฉันไม่เคยเห็นฉบับพิมพ์ภาษาไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ แต่ก็มีโอกาสที่ชื่อนี้จะเป็นชื่อที่แฟน ๆ ตั้งให้กับงานแปลบนเว็บบอร์ดหรือเว็บไซต์อ่านออนไลน์ซึ่งไม่ได้รับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ในเชิงประสบการณ์ ผมมักเห็นว่าหนังสือแนวนี้ถ้าจะถูกแปลในไทยจริง มักจะผ่านการคัดเลือกจากสำนักพิมพ์ที่รับงานแปลแนวทริลเลอร์หรือสยองขวัญ เช่นกรณีที่นิยายตะวันตกโด่งดังอย่าง 'The Silent Patient' ถูกแปลและทำงานตลาดพอสมควร แน่นอนว่าคุณภาพของการแปลและการจัดหน้าจะต่างกันมากระหว่างฉบับลิขสิทธิ์กับฉบับแฟนแปล ดังนั้นถ้าพบเจอเวอร์ชันที่ลงเป็นตอน ๆ บนเว็บ อ่านด้วยความระมัดระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการแปลด้วย สรุปสั้น ๆ ว่าตามที่ติดตามมาในตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณชัดเจนของฉบับแปลไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการ แต่ชื่ออาจซ้ำซ้อนกับงานอื่น ๆ ได้ ถ้าคิดจะตามอ่านลองเช็กเครดิตของผู้แปลและแหล่งที่เผยแพร่ก่อนจะดีกว่า — อย่างน้อยจะได้ประสบการณ์อ่านที่ไม่สะดุดและไม่ต้องเจอแปลไม่สมบูรณ์กลางคัน

ตรงๆ เลย ฉบับแปลภาษาอังกฤษของ 'ฝนตกครั้งนั้นฉันรักเธอ' ยังไม่มีการวางจำหน่ายอย่างเป็นทางการที่แพร่หลายจนเป็นที่รู้จัก แต่เรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีทางได้อ่านในภาษาอังกฤษเลยนะ ฉันรู้สึกว่าการแปลชื่อเรื่องไทยมักมีสองทางเลือกหลัก: หนึ่งคือแปลตรงตัวเพื่อรักษาอารมณ์ เช่น 'That Rainy Day I Loved You' สองคือปรับให้เข้ากับภาษาอังกฤษมากขึ้นเพื่อให้ฟังลื่น เช่น 'The Day It Rained, I Loved You' การเลือกแบบไหนขึ้นกับสำนักพิมพ์และทีมแปลว่าจะเน้นโทนโรแมนติกแบบนุ่มนวลหรือเน้นความกระชับที่ตลาดตะวันตกคุ้นเคย ฉันเคยเห็นงานโรแมนติกไทยบางเรื่องไม่ได้แปลชื่อตรงตัวเพราะอยากให้ผู้ซื้อเห็นคอนเซ็ปต์ได้ชัดทันที มีแนวทางที่เป็นไปได้สองทางถ้าคุณอยากติดตาม: รอฉบับแปลอย่างเป็นทางการที่อาจจะถูกลิขสิทธิ์ออกโดยสำนักพิมพ์ข้ามประเทศ หรือมองหาผลงานแฟนแปลที่แฟนๆ แปลขึ้นเพื่อแบ่งปันกัน อย่างไรก็ตามงานแฟนแปลมักมีคุณภาพและความสม่ำเสมอต่างกัน ฉันเองชอบอ่านตัวอย่างหรือบทแปลสั้นๆ ก่อน เพื่อดูว่าโทนภาษาเก็บความรู้สึกเดิมไว้หรือเปล่า ถ้าได้อ่านเต็มๆ แบบแปลดีๆ สักวันจะดีมาก แต่ถ้ายังไม่มี ฉันก็ยังยินดีเก็บชื่อเรื่องนี้ไว้ในลิสต์รออ่านของตัวเอง

เคยสงสัยกันไหมว่าชื่อเดียวกันอย่าง 'ลับลวงใจ' อาจหมายถึงหลายชิ้นงานและแต่ละชิ้นมีโชคชะตาเรื่องการแปลต่างกันไป ฉันมองเรื่องนี้เหมือนแฟนคนหนึ่งที่คอยสังเกตวงการหนังสือ: หากผลงานต้นฉบับเป็นงานไทยจริง ๆ โอกาสจะมีฉบับแปลเป็นภาษาต่างประเทศมักขึ้นอยู่กับความนิยมเชิงพาณิชย์และการขายลิขสิทธิ์ เพราะการแปลเป็นกระบวนการลงทุน ผู้จัดพิมพ์ต่างประเทศจะซื้อสิทธิ์เมื่องานนั้นมีฐานแฟนหรือมีศักยภาพในตลาดโลก แต่ก็มีงานไทยบางเรื่องที่ได้รับความสนใจจนถูกแปล แม้จะมีไม่มากเท่าเมื่อเทียบกับงานจากประเทศที่ส่งออกวรรณกรรมเชิงพาณิชย์จำนวนมากก็ตาม ในมุมมองของฉัน ฉบับหนังสือของ 'ลับลวงใจ' ต้องแยกแยะก่อนว่ากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน — บางครั้งชื่อนี้อาจเป็นนวนิยายไทย บางครั้งอาจเป็นชื่อที่แปลมาจากงานต่างประเทศหรือชื่อเรียกของละครที่ดัดแปลงจากนิยายอีกที ถ้าเป็นนิยายไทยที่ยังไม่เคยออกนอกประเทศ ส่วนใหญ่จะไม่มีฉบับแปลอย่างเป็นทางการ นอกจากจะมีข่าวการขายลิขสิทธิ์หรือมีการประกาศจากสำนักพิมพ์ แต่ถ้าเป็นงานที่มีต้นกำเนิดจากต่างประเทศแล้วถูกแปลเป็นไทยแล้วชื่อที่เห็นเป็น 'ลับลวงใจ' ก็อาจมีฉบับแปลกลับไปยังภาษาต้นฉบับหรือภาษาที่สามได้ ข้อสังเกตง่าย ๆ ของฉบับแปลคือข้อความบนปกหรือหน้าจดหมายเจ้าของลิขสิทธิ์จะระบุคำว่า 'แปลโดย' กับชื่อผู้แปล และหน้าปก/คำนำมักจะมีข้อมูลลิขสิทธิ์ระบุภาษาต้นฉบับและสำนักพิมพ์ต้นทาง สรุปสั้น ๆ ในเชิงความรู้สึกส่วนตัว: ถ้าคุณหมายถึงฉบับหนังสือของ 'ลับลวงใจ' ที่เป็นผลงานไทย โอกาสจะมีฉบับแปลอย่างเป็นทางการยังไม่สูงนัก เว้นแต่งานนั้นได้รับความนิยมถึงขั้นถูกซื้อสิทธิ์ แต่หากหมายถึงงานที่เป็นการแปลจากภาษาต่างประเทศชื่อเดียวกัน ก็อาจมีฉบับแปลในบางภาษา ทั้งนี้ขึ้นกับลักษณะของผลงานและการจัดการลิขสิทธิ์ ซึ่งเรื่องแบบนี้แอบมีความโรแมนติกนะ—เพราะการได้เห็นงานอ่านได้ในภาษาของคนต่างชาติแปลว่าเรื่องนั้นข้ามพรมแดนทางวัฒนธรรมแล้ว

เรื่องนี้เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ฉันมักจะคุยกับเพื่อนที่ชอบนิยายสืบสวนไทยอยู่บ่อย ๆ ฉันอ่านงานชื่อ 'สืบคดีปริศนาหมอยาตํารับโคมแดง' และตามข้อมูลจนถึงกลางปี 2024 ยังไม่พบฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ออกวางตลาดแบบเป็นทางการ นั่นไม่ได้หมายความว่าไม่มีคนแปลบ้าง แต่ส่วนใหญ่จะเป็นงานแปลไม่เป็นทางการหรือสรุปเนื้อหาในบล็อกและฟอรัมเท่านั้น การแปลนิยายภาษาท้องถิ่นให้เป็นภาษาต่างประเทศมักเจอปัญหาเรื่องสิทธิ์ การลงทุน และตลาดที่จำกัด ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่งานระดับท้องถิ่นบางเรื่องถูกมองข้ามโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ ความรู้สึกส่วนตัวคือถ้าอยากให้เรื่องนี้มีเวอร์ชันอังกฤษจริง ๆ จะต้องมีคนผลักดันจากสองฝั่ง: ผู้ถือสิทธิ์ในไทยและผู้อ่านต่างชาติที่พร้อมจ่ายเพื่อผลงานแปล เหมือนกรณีของ 'The Name of the Rose' ที่ต้องอาศัยการผลักดันจากสำนักพิมพ์ใหญ่และกระแสความนิยมระดับนานาชาติ ถึงจะมีการแปลที่มีคุณภาพ สำหรับตอนนี้ ฉันคิดว่าคนที่สนใจต้องพึ่งแหล่งชุมชนแฟนคลับหรือรอประกาศจากสำนักพิมพ์ในอนาคต

วันนี้ขอเล่าแบบตรงไปตรงมาหน่อยว่าเรื่องการแปลเป็นภาษาอังกฤษของนิยาย 'เงา รัก' นั้นยังไม่มีสัญญาณของฉบับแปลอย่างเป็นทางการที่แพร่หลายทั่วโลกในตอนนี้ ในมุมของคนที่ติดตามฉากวรรณกรรมไทยใกล้ชิด เห็นแนวโน้มว่างานหลายเรื่องยังคงรอการซื้อสิทธิ์จากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ และมักใช้เวลานานกว่าจะกลายเป็นฉบับแปลจริงจัง บางครั้งนักอ่านต่างประเทศจะได้เจอแค่รีทอร์คหรือแฟนแปลที่โพสต์เป็นตอน ๆ บนฟอรัมหรือบล็อก อ่านแล้วพอเข้าใจพล็อตและโทน แต่คุณภาพงานยังไม่เทียบเท่าการแปลมืออาชีพ การเปรียบเทียบกับงานแปลของงานต่างชาติอย่าง 'The Shadow of the Wind' ทำให้เห็นว่าการเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติต้องมีทั้งตัวแทนนักเขียนที่แข็งแรงและการผลักดันจากสำนักพิมพ์ใหญ่ หากใครอยากติดตามแนะนำให้สังเกตประกาศจากสำนักพิมพ์ต้นฉบับหรือเพจของนักเขียน เพราะนั่นมักเป็นช่องทางที่จะแจ้งข่าวการแปลอย่างเป็นทางการ ไว้ยังไงก็จะเฝ้ารอข่าวดีไปพร้อมกัน

หลายคนอาจสงสัยว่า 'บ่วงบรรจถรณ์' มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือยัง — คำตอบสั้น ๆ ก็คือ ณ เวลาที่ฉันติดตามเรื่องนี้ยังไม่พบฉบับแปลภาษาอังกฤษแบบเป็นทางการที่วางจำหน่ายทั่วไป แต่ก็มีมุมมองและรายละเอียดที่น่าสนใจรอบ ๆ ประเด็นนี้มากกว่าที่คิด ตรง ๆ เลย ฉันเห็นการแปลแบบแฟนเมดหรือสรุปเนื้อหาเป็นภาษาอังกฤษในฟอรัมและบล็อกบางแห่ง ซึ่งมักเป็นการแปลตอน สรุปย่อ หรือแฟนอาร์ตที่แปลบทสนทนา แต่สิ่งพวกนี้ไม่ใช่การตีพิมพ์ลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ดังนั้นคุณภาพและความต่อเนื่องจึงขึ้นกับผู้แปลด้วย อะไรที่เป็นลิขสิทธิ์จริงจัง—เช่น เล่มที่มีสำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อสิทธิ์และแปล — มักต้องใช้เวลาและการเจรจาลิขสิทธิ์ระหว่างผู้แต่ง/สำนักพิมพ์ไทยกับสำนักพิมพ์ต่างชาติ ในมุมของคนที่ติดตามงานแปลจากไทยเป็นอังกฤษ มันมักเกิดกับผลงานที่มีความสนใจระดับสากลหรือได้รับรางวัล ทำให้สำนักพิมพ์ต่างชาติเห็นศักยภาพในการแปล เช่น กรณีของงานวรรณกรรมบางเรื่องที่ถูกแปลเป็นอังกฤษและแพร่หลาย ส่วนงานที่เป็นนิยายเฉพาะกลุ่มหรือแฟนตาซีเชิงท้องถิ่นมาก ๆ มักรอนานกว่าเยอะ ฉันคิดว่าโอกาสของ 'บ่วงบรรจถรณ์' ขึ้นอยู่กับปัจจัยพวกนี้: ความนิยมภายในประเทศ การผลักดันจากสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์ และการมีตัวแทนหรือนักแปลที่สนใจจะผลักดันงานนี้ไปสู่ตลาดต่างประเทศ สรุปแบบไม่เป็นทางการ: ยังไม่มีฉบับแปลอังกฤษแบบเป็นทางการที่ชัดเจน แต่โลกออนไลน์มีการแปลที่แฟน ๆ ทำขึ้นและบทสรุปเป็นภาษาอังกฤษให้เห็นแนวเรื่องได้พอสมควร ฉันก็เฝ้ารอข่าวดีอยู่เหมือนกัน — ถ้าวันหนึ่งมีประกาศลิขสิทธิ์หรือแปลเป็นเล่มจริง ๆ คงตื่นเต้นไม่น้อย

โดยรวมแล้วยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษของ 'นิยายพิษรัก' ที่เป็นที่รู้จักในวงกว้างและมีการประกาศอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ เท่าที่ติดตามแนวทางการนำผลงานจากภาษาไทยไปสู่ตลาดต่างประเทศ มักจะต้องผ่านการเจรจาซื้อสิทธิ์และการแปลที่มีคุณภาพก่อนจะวางขายแบบเป็นเล่มหรืออีบุ๊ก ฉันจึงมองว่าเรื่องนี้ยังอยู่ในสถานะที่ต้องรอดูว่าผู้เขียนหรือสำนักพิมพ์จะส่งออกสิทธิ์หรือไม่ ในมุมของผู้อ่านที่ติดตามงานแปลจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แล้ว บางครั้งงานที่ไม่ค่อยมีชื่อเสียงในประเทศต้นทางอาจยังไม่มีฉบับแปล แต่กลับได้รับการคัดเลือกเมื่อมีปัจจัยหนุน เช่น กระแสโซเชียลหรือการดัดแปลงเป็นซีรีส์ ตัวอย่างที่เห็นชัดคือกรณีของ 'Pachinko' ที่งานจากเกาหลีได้รับการแปลและกลายเป็นปรากฏการณ์ในต่างประเทศได้ ฉันมองว่าโอกาสของ 'นิยายพิษรัก' ก็ขึ้นกับความนิยมและการผลักดันจากทั้งชุมชนผู้อ่านและสำนักพิมพ์ ท้ายที่สุดฉันหวังว่าจะมีข่าวดีในอนาคต เพราะงานนิยายที่มีเอกลักษณ์แบบไทยถ้าได้แปลอย่างตั้งใจ จะช่วยให้ผู้อ่านต่างชาติเข้าใจสีสันและมุมมองวัฒนธรรมได้มากขึ้น การได้เห็นผลงานของคนไทยถูกแปลและได้รับการยอมรับเป็นความภูมิใจแบบหนึ่ง ซึ่งคอยเชียร์เงียบ ๆ อยู่ตรงนี้