นิยาย ลวงร่างจิตหลอน มีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่

เคยสงสัยกันไหมว่าชื่อเดียวกันอย่าง 'ลับลวงใจ' อาจหมายถึงหลายชิ้นงานและแต่ละชิ้นมีโชคชะตาเรื่องการแปลต่างกันไป ฉันมองเรื่องนี้เหมือนแฟนคนหนึ่งที่คอยสังเกตวงการหนังสือ: หากผลงานต้นฉบับเป็นงานไทยจริง ๆ โอกาสจะมีฉบับแปลเป็นภาษาต่างประเทศมักขึ้นอยู่กับความนิยมเชิงพาณิชย์และการขายลิขสิทธิ์ เพราะการแปลเป็นกระบวนการลงทุน ผู้จัดพิมพ์ต่างประเทศจะซื้อสิทธิ์เมื่องานนั้นมีฐานแฟนหรือมีศักยภาพในตลาดโลก แต่ก็มีงานไทยบางเรื่องที่ได้รับความสนใจจนถูกแปล แม้จะมีไม่มากเท่าเมื่อเทียบกับงานจากประเทศที่ส่งออกวรรณกรรมเชิงพาณิชย์จำนวนมากก็ตาม ในมุมมองของฉัน ฉบับหนังสือของ 'ลับลวงใจ' ต้องแยกแยะก่อนว่ากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน — บางครั้งชื่อนี้อาจเป็นนวนิยายไทย บางครั้งอาจเป็นชื่อที่แปลมาจากงานต่างประเทศหรือชื่อเรียกของละครที่ดัดแปลงจากนิยายอีกที ถ้าเป็นนิยายไทยที่ยังไม่เคยออกนอกประเทศ ส่วนใหญ่จะไม่มีฉบับแปลอย่างเป็นทางการ นอกจากจะมีข่าวการขายลิขสิทธิ์หรือมีการประกาศจากสำนักพิมพ์ แต่ถ้าเป็นงานที่มีต้นกำเนิดจากต่างประเทศแล้วถูกแปลเป็นไทยแล้วชื่อที่เห็นเป็น 'ลับลวงใจ' ก็อาจมีฉบับแปลกลับไปยังภาษาต้นฉบับหรือภาษาที่สามได้ ข้อสังเกตง่าย ๆ ของฉบับแปลคือข้อความบนปกหรือหน้าจดหมายเจ้าของลิขสิทธิ์จะระบุคำว่า 'แปลโดย' กับชื่อผู้แปล และหน้าปก/คำนำมักจะมีข้อมูลลิขสิทธิ์ระบุภาษาต้นฉบับและสำนักพิมพ์ต้นทาง สรุปสั้น ๆ ในเชิงความรู้สึกส่วนตัว: ถ้าคุณหมายถึงฉบับหนังสือของ 'ลับลวงใจ' ที่เป็นผลงานไทย โอกาสจะมีฉบับแปลอย่างเป็นทางการยังไม่สูงนัก เว้นแต่งานนั้นได้รับความนิยมถึงขั้นถูกซื้อสิทธิ์ แต่หากหมายถึงงานที่เป็นการแปลจากภาษาต่างประเทศชื่อเดียวกัน ก็อาจมีฉบับแปลในบางภาษา ทั้งนี้ขึ้นกับลักษณะของผลงานและการจัดการลิขสิทธิ์ ซึ่งเรื่องแบบนี้แอบมีความโรแมนติกนะ—เพราะการได้เห็นงานอ่านได้ในภาษาของคนต่างชาติแปลว่าเรื่องนั้นข้ามพรมแดนทางวัฒนธรรมแล้ว

เราเคยสงสัยเรื่องนี้นานแล้ว เห็นชื่อ 'พระหยก' โผล่มาในวงสนทนาบ้างแต่ไม่บ่อยนัก จากมุมมองของคนชอบเก็บหนังสือ หากพูดถึงฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ ผมยังไม่เคยเห็นฉบับที่วางขายในร้านหนังสือหลักหรือสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ ที่ชัดเจนว่าชื่อเรื่องนั้นคือ 'พระหยก' จริง ๆ บางครั้งชื่อนิยายต่างประเทศถูกเปลี่ยนเป็นไทยเวลาออกวางแผง จึงมีโอกาสที่ผลงานบางชิ้นถูกแปลแต่ไปปรากฏภายใต้ชื่ออื่นหรือรวมอยู่ในเล่มรวมเล็ก ๆ ในแง่ของแฟน ๆ การที่ผลงานบางเรื่องไม่ค่อยมีฉบับแปลไทยก็มักจะทำให้เกิดชุมชนแปลสมัครเล่นหรือการแชร์ข้อมูลทางออนไลน์ แต่อย่างไรก็ตาม การถือครองฉบับแปลที่เป็นทางการกับฉบับแปลไม่เป็นทางการให้ความรู้สึกต่างกันมาก เรื่องนี้เลยทำให้ผมคอยสังเกตชื่อตีพิมพ์ใหม่ ๆ อยู่เสมอ หวังว่าสักวันหนึ่งถ้าเป็นผลงานที่มีคนสนใจมากพอ จะได้เห็นฉบับแปลที่เป็นทางการออกสู่ตลาดอย่างภูมิใจ

ชื่อเรื่อง 'ลางปริศนา' ดึงความสนใจฉันตั้งแต่แรกเห็นและคำถามเรื่องฉบับแปลภาษาอังกฤษก็กระโดดเข้ามาในหัวทันที จากที่ติดตามวงการแปลหนังสือไทยมานาน พูดตรงๆ ว่ายังไม่มีสัญญาณของฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการสำหรับ 'ลางปริศนา' ที่เป็นที่รู้จักในตลาดสากล แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นกับงานแนวลึกลับแบบนี้คือชุมชนแฟนๆ มักจะเริ่มแปลกันเองเป็นบทๆ ในฟอรัมหรือบล็อกเฉพาะกลุ่ม ซึ่งคุณอาจเจอบทแปลไม่เป็นทางการก่อนการแปลอย่างเป็นทางการเสมอ ความน่าสนใจของงานแนวนี้คือการตีความกับการแปล—บางครั้งการแปลไม่เป็นทางการก็บอกเล่าอารมณ์ได้ดีในระดับหนึ่ง แต่ถาต้องการความครบถ้วนและลิขสิทธิ์ถูกต้อง ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือรอฉบับแปลจากสำนักพิมพ์หรือจากผู้ได้รับลิขสิทธิ์ ซึ่งจะให้คุณภาพคงที่ มีคำนำ ข้อเสนอแนะจากบรรณาธิการ และคงเจตนาเดิมของผู้เขียนไว้ได้มากกว่า โดยรวม ถาหากตั้งใจอ่านภาษาอังกฤษจริงๆ เตรียมใจไว้ทั้งสองทาง—อ่านฉบับแปลไม่เป็นทางการถ้าพบ หรือรอฉบับแปลอย่างเป็นทางการที่จะมาพร้อมการันตีคุณภาพ ความลึกลับของเรื่องนี้ก็คงต้องรอการแปลที่ดีเพื่อให้คนต่างภาษาสัมผัสได้เต็มที่

เคยสงสัยไหมว่านิยาย 'โง่ ง ม' จะมีฉบับแปลไทยบ้างหรือเปล่า? ในฐานะแฟนที่ติดตามงานแปลจากหลายภาษามานาน ผมพอจะบอกได้ว่าสถานะของเรื่องนี้ในวงการแปลไทยค่อนข้างเป็นแบบเงียบๆ โดยทั่วไปยังไม่ปรากฏว่ามีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่หรือมีข้อมูลการจด ISBN จากสำนักพิมพ์ไทยที่ชัดเจน แต่ทางฝั่งชุมชนแฟนๆ มักมีการแปลไม่เป็นทางการหรือแปลแบบกลุ่มย่อยเผยแพร่ตอนสั้นๆ บนบอร์ดและบล็อกส่วนตัว ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องของการแปลแบบนี้แตกต่างกันมาก ถ้าลองนึกถึงกรณีงานแปลญี่ปุ่นหรือจีนหลายเรื่องที่เดินทางเข้ามาไทยจริงๆ จะเห็นรูปแบบซ้ำๆ กัน—ก่อนอื่นต้องมีการซื้อสิทธิ์จากเจ้าของผลงานและสำนักพิมพ์ไทยจะทำเล่มจริง มีหน้าปกและข้อมูล ISBN แต่สำหรับ 'โง่ ง ม' ที่เป็นผลงานนอกกระแสหรือมีฐานผู้อ่านดั้งเดิมไม่มาก โอกาสที่จะมีสำนักพิมพ์ใหญ่รับสิทธิ์มาทำเป็นฉบับทางการจึงน้อยกว่างานที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง นั่นจึงเป็นเหตุผลที่แฟนแปลหรือกลุ่มอาสามักเป็นช่องทางหลักที่ทำให้ผู้อ่านชาวไทยได้สัมผัสเนื้อหาโดยไม่ต้องรอการแปลอย่างเป็นทางการ สรุปสั้นๆ คือ ในมุมของผม ณ เวลาที่ติดตาม เรื่องนี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการแพร่หลาย แต่มีร่องรอยการแปลโดยแฟนคลับกระจายอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม คุณภาพและความครบถ้วนขึ้นกับแต่ละกลุ่มแปล ถ้าอยากได้ประสบการณ์อ่านที่สมบูรณ์จริงๆ ก็ต้องระวังเรื่องแปลหลุดๆ หรือตัดตอน ซึ่งก็เป็นธรรมดาของวงการแฟนแปล แต่การได้เห็นคนรักผลงานพากเพียรแปลให้คนอื่นอ่าน ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ชุมชนนี้อบอุ่นและน่าสนุกขึ้นไม่น้อย

พล็อตลวงร่างจิตหลอนทำให้ฉันรู้สึกเหมือนกำลังเดินบนขอบเหวของความจริงและความทรงจำที่คอยสับเปลี่ยนกันไปมา ฉันมองว่าจุดเปลี่ยนสำคัญแรกมักเป็นเหตุการณ์กระตุ้น (inciting incident) ที่ทำให้ตัวเอกสงสัยในตัวเอง เช่น การตื่นขึ้นมาพบว่ามีรอยแผลที่ไม่ควรมี หรือคนใกล้ตัวทำตัวไม่เหมือนเดิม เหตุการณ์นี้ไม่จำเป็นต้องรุนแรงแต่ต้องพอจะทำให้โลกที่คุ้นเคยเริ่มสั่นคลอน ตัวอย่างชัดเจนใน 'Perfect Blue' ที่ฉากแรก ๆ ของการถูกตามเป็นชนวนให้ตัวเอกเริ่มตั้งคำถามว่าที่เห็นเป็นความจริงหรือภาพลวงตา ต่อมาจะเป็นช่วงการไต่ระดับความไม่แน่นอน (escalation) ซึ่งฉันมักชอบดูว่าผู้กำกับเล่นกับมุมกล้องและเสียงอย่างไร บ่อยครั้งจะมีสัญญาณเล็ก ๆ ที่วนกลับมาเป็นธีม เช่นภาพสะท้อนในกระจกหรือเสียงกระซิบ ทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนถูกล่อลวงไปพร้อมกับตัวเอก ความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม ตัวตนคู่ขนาน หรือลืมความทรงจำสลับกันคือก้อนแข็งที่ผลักพล็อตขึ้นสู่จุดสุดยอด นึกถึง 'Black Swan' ที่ฉากกระจกและการแยกตัวตนทำหน้าที่เป็นจุดตัดของเรื่อง ที่สุดแล้วต้องมีการเปิดเผยหรือการยอมรับ (revelation/acceptance) ซึ่งฉันคิดว่าสำคัญที่สุด เพราะมันกำหนดว่าผู้ชมจะรู้สึกกับจุดจบแบบใด: เปิดเผยความจริงแบบช็อก ยอมรับชะตากรรม หรือล้มเหลวและจมลงไปกับอาการหลอน การปิดเรื่องที่สร้างความขมขื่นและไม่สบายใจ เช่นฉากที่ตัวละครตระหนักว่าสิ่งที่เห็นทั้งหมดอาจถูกสร้างขึ้นหรือถูกควบคุมจากภายนอก ทำให้พล็อตลวงร่างจิตหลอนคงความทรงจำในหัวผู้ชมไปนาน ฉันมักออกจากโรงด้วยความคิดวนเวียนและภาพบางภาพติดตาไปอีกหลายวัน

นี่แหละคือแหล่งที่ฉันมักแวะเมื่ออยากหาเล่มแปลไทยที่หายาก และถ้าพูดถึง 'ล้วงเล่ห์ลวงรัก' ฉบับภาษาไทยก็มีช่องทางหลักๆ ที่น่าสนใจมากกว่าหนึ่งทาง ร้านหนังสือเครือใหญ่ในไทยมักเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี: ลองเช็กหน้าเว็บของ SE-ED และร้านนายอินทร์ เพราะทั้งสองแห่งรับสั่งหนังสือจากสำนักพิมพ์และมีระบบแจ้งเตือนเมื่อของเข้า หากอยากได้เล่มจริง Kinokuniya กับ B2S ก็เป็นตัวเลือกที่น่าเข้าไปดูสต็อกหน้าร้านตัวจริง โดยเฉพาะสาขาใหญ่ๆ ในห้าง ซึ่งบางครั้งพนักงานสามารถช่วยตามเล่มให้ได้ สำหรับคนที่ไม่ซีเรียสเรื่องรูปแบบกระดาษ แพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง MEB หรือ Ookbee มักมีนิยายแปลหรือเล่มที่สำนักพิมพ์เปิดขายดิจิทัลไว้ ถ้าเล่มนี้มีลิขสิทธิ์ไทยจริงๆ มักจะปรากฏบนแพลตฟอร์มเหล่านี้ด้วย และอย่าลืมมองหาในตลาดออนไลน์อย่าง Shopee หรือ Lazada เพราะผู้ขายบางรายนำหนังสือใหม่หรือมือสองมาลงขาย บางครั้งราคาดีกว่า สุดท้ายช่องทางเล็กๆ แต่ทรงพลังคือกลุ่มคนรักหนังสือในโซเชียล มีทั้งกลุ่มซื้อ-ขาย-แลกเปลี่ยนและเพจของสำนักพิมพ์ที่ประกาศวางแผงหรือพิมพ์ครั้งใหม่ การติดตามหน้าเพจของสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์จะช่วยให้รู้ข่าวการพิมพ์ใหม่ หรือถ้าอยากได้แบบด่วน การสั่งจองกับร้านที่รับจองล่วงหน้าก็เป็นทางออกที่เรียบง่ายและหง่าสบายกว่าที่คิด

ชื่อ 'เดือนเกี้ยวเดือน' ดึงความสนใจเราได้ทันที เพราะชื่อแบบนี้ในวงการนิยายมักจะมีหลายเวอร์ชันทั้งต้นฉบับภาษาไทยและนิยายแปลจากจีนหรือไต้หวันที่คนเอามาตั้งชื่อให้ใกล้เคียงกัน การเผชิญกับความสับสนแบบนี้เลยทำให้ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน: ถ้าเวอร์ชันที่คุณเห็นเป็นผลงานที่เขียนโดยคนไทย แปลว่าไม่มีความจำเป็นต้องมีฉบับแปลภาษาไทยอีกชั้นหนึ่ง แต่ถ้าเป็นนิยายต้นฉบับภาษาจีนหรือภาษาต่างประเทศอื่น ก็มีโอกาสที่แฟนๆ จะมีฉบับแปลทั้งแบบไม่เป็นทางการและแบบได้รับลิขสิทธิ์แล้วตีพิมพ์ในไทย คนอ่านอย่างเราจะสังเกตได้จากรูปเล่ม ข้อมูลสำนักพิมพ์ และคำนำในหนังสือ หากมีคำว่า 'แปลโดย' หรือมีชื่อสำนักพิมพ์ภาษาไทยติดอยู่ ก็แปลว่าเป็นฉบับแปลที่ออกขายอย่างเป็นทางการ ส่วนถ้าเจอแค่ไฟล์ PDF หรือบทแปลลงเว็บบล็อกกับฟอรัม บ่อยครั้งจะเป็นแฟนแปลซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องอาจต่างกันไป ตัวอย่างเช่นงานจีนบางเรื่องอย่าง 'Mo Dao Zu Shi' เคยผ่านทั้งแฟนแปลและฉบับลิขสิทธิ์ ทำให้เห็นภาพว่าขึ้นกับความนิยมและการเจรจาลิขสิทธิ์ ถ้าตั้งใจอยากได้ฉบับภาษาไทยแบบอ่านสบาย เรามักจะเลือกฉบับที่แปลอย่างเป็นทางการเพราะรักษาความหมายและเรียงร้อยฉากได้ดีกว่า

บอกตามตรงว่าเรื่องฉบับแปลไทยของ 'นิยายพิชิตชื่นบาน' เป็นเรื่องที่แฟนๆ ถกเถียงกันพอสมควร ระหว่างการติดตามต้นฉบับกับการรอฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมเคยเห็นการคุยในกลุ่มแฟนคลับว่ามีคนแปลกันเองเป็นตอน ๆ ในเว็บบอร์ดหรือในบล็อกส่วนตัว แต่จนถึงตอนนี้ยังไม่เจอประกาศจากสำนักพิมพ์ไทยรายใหญ่ที่ยืนยันการตีพิมพ์ฉบับแปลเป็นทางการ โดยส่วนตัวผมมองว่าทำไมเรื่องบางเรื่องถึงไม่ถูกแปลอย่างเป็นทางการก็เพราะปัจจัยหลายอย่าง ทั้งความคาดหวังทางการตลาด ลิขสิทธิ์จากต้นทาง และการประเมินว่าผู้อ่านกลุ่มเป้าหมายมีขนาดพอจะคุ้มค่าการลงทุนหรือไม่ เหมือนกับงานบางชิ้นที่เราคุ้นกันดีเช่น 'Harry Potter' ที่มีการแปลและโปรโมตอย่างกว้างขวาง ส่วนนิยายแนวเฉพาะทางหรือจากนักเขียนนอกกระแสมักจะมีเพียงแฟนแปลจนกว่าจะมีสัญญาจากสำนักพิมพ์ ถ้าใครอยากอ่านจริง ๆ ก็ยังพอพบการแปลที่แฟน ๆ ทำไว้ในอินเทอร์เน็ต แต่ข้อควรระวังคือคุณภาพและความครบถ้วนจะต่างจากฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมหวังว่าในอนาคตถ้ามีกระแสผู้อ่านเพิ่มขึ้นหรือมีผู้จัดหาลิขสิทธิ์เรื่องนี้เข้ามา เราอาจได้เห็นฉบับที่จัดพิมพ์อย่างเป็นมืออาชีพมากกว่าในตอนนี้

หนึ่งในนิยายไทยที่ยังทำให้ใจฉันสั่นได้ทุกครั้งที่คิดถึงคือนิยายเรื่อง 'บ้านหน้าวัด' — เล่มที่ใช้บรรยากาศบ้านเก่า ใกล้วัด และเสียงประสานจากการทำบุญเช้าเย็นเป็นผืนผ้าเสียงให้เหตุการณ์เหนือธรรมชาติดูเป็นเรื่องใกล้ตัวมากขึ้น โทนการเล่าไม่พยายามทำให้ผีเป็นศัตรูเพียงอย่างเดียว แต่นำเสนอเป็นเศษความทรงจำที่ยังคงเดินได้ ผู้เขียนเลือกใส่รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ของชีวิตประจำวัน เช่น กลิ่นธูปที่ติดค้างในผ้าม่าน หรือรอยเท้าบนพื้นดินที่หายไปเมื่อเช้าซ้ำอีกครั้ง ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนกำลังดูเรื่องราวผ่านแว่นขยายของความสูญเสีย ไม่ใช่แค่การตกใจในฉากหนึ่งฉาก แต่เป็นความทุกข์ที่ค่อย ๆ ซึมผ่านตัวละครจนผู้อ่านรู้สึกร่วมไปด้วย ฉากหนึ่งที่ยังติดตาคือเวลาแม่ลูกคุยกับศพในห้องเล็ก ๆ แสงเทียนสลัว ๆ กับคำพูดที่เต็มไปด้วยสิ่งที่ไม่ได้พูดออกมา — มันทำให้ฉันสะเทือนใจโดยไม่ต้องมีเสียงกรีดร้องใด ๆ ความเศร้าและความละอายที่ถูกฝังอยู่ในครอบครัวถูกถ่ายทอดผ่านทางบทสนทนาแผ่ว ๆ และภาพความทรงจำซ้อนทับกับความเป็นจริงจนไม่แน่ใจว่าใครกำลังกอดใครอยู่จริง ๆ นี่ไม่ใช่แค่ผีหลอก แต่เป็นเรื่องของวิญญาณที่จับโยงกับความผูกพันและการไม่อาจปล่อยมือได้ หลังอ่านจบ ฉันยังนึกถึงฉากที่คนในเรื่องต้องเผชิญการจากไปอย่างเรียบง่ายหนังสือเล่มนี้สอนให้รู้ว่าความหลอนที่สะเทือนใจที่สุดมักมาพร้อมกับความรักหรือความเสียใจที่ไม่ถูกกล่าวออกมา มันอยู่ในรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้หัวใจหนักแน่นขึ้น และนั่นแหละที่ทำให้ภาพความตายและผีใน 'บ้านหน้าวัด' ยังคงวนอยู่ในหัวฉันนานหลังหน้าสุดท้ายถูกปิดลง