สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล มีคลิปสัมภาษณ์ออนไลน์ที่ไหนบ้าง?

บ่อยครั้งที่คนจะโยงชื่อเขากับประเด็นสถาบันกษัตริย์และประวัติศาสตร์การเมืองไทย ผมเองติดตามบทสัมภาษณ์ของเขามานานพอสมควร แต่ข้อมูลที่ผมมีอัปเดตถึงเดือนมิถุนายน 2024 เท่านั้น ดังนั้นจะแน่ใจไม่ได้ว่าบทสัมภาษณ์ล่าสุดตรงกับช่วงเวลาไหนหลังจากนั้น โดยทั่วไปสิ่งที่มักปรากฏเป็นหัวข้อสัมภาษณ์ของเขาได้แก่การวิพากษ์เกี่ยวกับการตีความประวัติศาสตร์สถาบันกษัตริย์ การพูดถึงกฎหมายหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ และสถานการณ์การเมืองไทยร่วมสมัย ผมมักเห็นผลงานหรือคอมเมนต์ของเขาปรากฏในสำนักข่าวเช่น 'Prachatai' กับการสัมภาษณ์เชิงวิเคราะห์ และบางครั้งสื่อกระแสหลักอย่าง 'BBC Thai' หรือ 'The Standard' ก็เชิญให้พูดในมุมวิชาการ ถาต้องการยืนยันหัวข้อสัมภาษณ์ล่าสุด วิธีที่เร็วที่สุดคือเข้าไปดูที่หน้าโปรไฟล์ของเขาในสื่อสังคมออนไลน์หรือสำนักข่าวที่มักลงบทสัมภาษณ์ เช่น 'New Mandala' ซึ่งมักรวบรวมบทความเชิงประวัติศาสตร์และวิเคราะห์การเมือง ท้ายสุด แม้จะอยากรู้ข่าวสด ผมก็ยังชอบเก็บบริบทของสิ่งที่เขาพูดเพื่อเข้าใจว่าประเด็นนั้นมีรากเหง้ามาจากอะไร

เรื่องบัญชีโซเชียลของบุคคลสาธารณะในไทยมักจะซับซ้อนกว่าแค่มีหรือไม่มี และกรณีของชื่อที่ถามก็ไม่ต่างกันเลย。 เท่าที่ผมตามอ่านมาตลอด เห็นหลายครั้งที่มีเพจหรือบัญชีใช้ชื่อเดียวกันแต่ไม่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ — บางอันเป็นเพจแฟนคลับ บางอันอ้างตัวเป็นเจ้าของ แต่ไม่มีเครื่องหมายยืนยันจากแพลตฟอร์มเลย ซึ่งทำให้ยากต่อการบอกว่าอันไหน ‘เป็นทางการ’ จริง ๆ ดังนั้นถ้าคุณต้องการติดตามผลงานหรือความคิดเห็นของบุคคลนั้น ผมมักจะแนะนำให้มองหาลิงก์จากสำนักพิมพ์ สถาบันการศึกษา หรือบทความสัมภาษณ์ที่เชื่อถือได้ที่ชี้ไปยังบัญชีโซเชียลนั้น ๆ ความจริงอีกอย่างที่ผมเคยเจอคือ บางคนเลือกใช้การสื่อสารผ่านช่องทางแบบดั้งเดิมมากกว่าโซเชียล เช่น บทความในสื่อหลักหรือการออกอากาศวิทยุ จึงอาจไม่มีบัญชีเป็นทางการบนแพลตฟอร์มใหญ่ ๆ ถ้าคุณยังหาบัญชีที่ยืนยันไม่ได้ ก็สามารถติดตามผ่านแหล่งข่าวและสำนักพิมพ์ที่เกี่ยวข้องแทนได้อย่างปลอดภัย

ฉันเพิ่งอ่านบทสัมภาษณ์ล่าสุดของสมศักดิ์เจียมที่ลงในเว็บข่าว 'The Standard' และรู้สึกว่ามุมมองในนั้นคมมากกว่าที่คิด เนื้อหาสัมภาษณ์เป็นแบบยาว มีทั้งประเด็นส่วนตัวกับงาน และการกล่าวถึงเหตุการณ์ที่สะเทือนใจในวงการ สไตล์การเล่าของเขาเป็นแบบตรงไปตรงมา ไม่ลีลามาก ทำให้บทความของ 'The Standard' อ่านแล้วรู้สึกเหมือนได้ฟังคนพูดด้วยตัวเอง มากกว่าการอ่านข่าวสั้น ๆ ฉันชอบมุมหนึ่งที่เขาพูดถึงการจัดการความคิดเมื่อต้องเผชิญกับคำวิจารณ์ หนักแน่นแต่เป็นมิตร ตอนจบบทสัมภาษณ์มีแทรกคลิปสั้น ๆ และลิงก์ไปยังโพสต์ที่เกี่ยวข้อง ทำให้สามารถตามดูประเด็นต่อได้ เราเลยได้เห็นการตอบคำถามทั้งเชิงการงานและเชิงส่วนตัวในพาร์ตเดียวกัน ซึ่งทำให้บทความนี้ค่อนข้างครบถ้วน เป็นเหตุผลที่ฉันอยากเก็บไว้เป็นอ้างอิงเวลาอยากทบทวนมุมมองของเขาทั้งหมด

เราเห็นว่างานวิชาการของสมศักดิ์ที่โดดเด่นที่สุดมักเป็นงานที่กล้าที่จะตั้งคำถามกับเรื่องเล่าประวัติศาสตร์แบบเป็นทางการและเปิดพื้นที่ให้สังคมอภิปรายเรื่องอำนาจกับตัวตนของชาติจริงจัง งานเหล่านี้ไม่ใช่แค่การตีพิมพ์เชิงวิชาการเท่านั้น แต่เป็นบทความที่เชื่อมโลกวิชาการกับประชาชนได้อย่างลื่นไหล โดยมักมีสองลักษณะร่วมกัน: การใช้แหล่งข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์อย่างรอบคอบ และการอ่านปรากฏการณ์ปัจจุบันผ่านกรอบทฤษฎีที่ชัดเจน ในความคิดของเรา บทความที่มีน้ำหนักมักจับประเด็นรัฐและประชาธิปไตย การตีความสัญลักษณ์ทางการเมือง และการท้าทายโครงเรื่องที่ถูกยอมรับว่าเป็น 'ความจริง' การเขียนแบบนี้ทำให้ผู้อ่านทั่วไปเข้าใจความซับซ้อนของสถาบันได้โดยไม่ต้องหลบอยู่หลังศัพท์เทคนิค และยังช่วยขยายขอบเขตของวิชาประวัติศาสตร์ให้ร่วมสมัยมากขึ้น อีกเหตุผลที่ทำให้ผลงานของเขาเด่นคือการผสมผสานข้อมูลจากเอกสารเก่า ภาพจำ และบทสนทนาในวงสังคมเข้าด้วยกัน ทำให้บทความมีมิติทั้งเชิงเหตุผลและเชิงการรับรู้ โดยสรุป งานที่โดดเด่นของสมศักดิ์สำหรับเราไม่จำเป็นต้องเป็นบทความที่ยาวที่สุดหรือได้รับการอ้างอิงมากที่สุด แต่มักเป็นงานที่ปลุกให้คนอ่านคิดใหม่ เปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับเรื่องเล่าที่เราถูกสอนมา และทำให้วงสนทนาสาธารณะเข้มข้นขึ้นไปพร้อมกัน

แว่วข่าวจากคนที่ติดตามวงการท้องถิ่นมาว่าบทสัมภาษณ์ล่าสุดของสม ศักดิ์ เจียมยังไม่ได้กระจายออกสู่สาธารณะอย่างชัดเจน ในมุมมองของผม การที่ชื่อของคนหนึ่งจะไม่โผล่ในสื่อออนไลน์ทันทีหลังมีการสัมภาษณ์มักแปลว่าเนื้อหาอาจอยู่ในสื่อออฟไลน์หรือในแพลตฟอร์มที่ต้องสมัครสมาชิก เช่น หนังสือพิมพ์ท้องถิ่นฉบับพิมพ์หรือวารสารเฉพาะกลุ่ม ผมเองเคยเจอบทสัมภาษณ์ที่จัดพิมพ์แบบจำกัดจำนวนหรือเผยแพร่เป็นเอกสิทธิ์ของสำนักข่าวรายหนึ่ง ซึ่งทำให้คนภายนอกตามไม่เจออย่างง่าย ๆ จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมมักเริ่มจากการสังเกตสัญญาณเล็ก ๆ เช่น ลิงก์สั้น ๆ ในโพสต์ของคนในแวดวงหรือการพูดอ้างอิงในรายการวิทยุท้องถิ่น หากบทสัมภาษณ์นั้นเป็นงานเชิงลึก มันมักจะอยู่กับสื่อที่เน้นผู้อ่านเฉพาะกลุ่มมากกว่าจะกระจายแบบไวรัล สรุปสั้น ๆ ว่าถ้าอยากตามให้ตั้งใจดูที่สื่อท้องถิ่นหรือคอลัมน์พิเศษของนิตยสารที่เกี่ยวข้อง เพราะโอกาสที่งานแบบนี้จะโผล่ในที่เหล่านั้นสูงกว่าการค้นในโซเชียลโดยตรง

ฉันมองสมศักดิ์ เจียมธีรสกุลเป็นนักประวัติศาสตร์ที่กล้าตั้งคำถามกับเรื่องที่คนในสังคมไทยมักไม่กล้าพูดถึง โดยเฉพาะเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองสมัยใหม่กับสถาบันกษัตริย์และการเปลี่ยนผ่านทางการปกครอง ภาพรวมสั้น ๆ ของเส้นทางศึกษาและอาชีพ คือเขาเริ่มจากการเรียนประวัติศาสตร์ในประเทศไทยก่อนจะขยายการศึกษาสู่ต่างประเทศในระดับบัณฑิตศึกษาซึ่งทำให้มุมมองทางวิชาการของเขาได้รับอิทธิพลจากแนวคิดทางประวัติศาสตร์ตะวันตก หลังจากนั้นเขาทำงานเป็นอาจารย์และนักวิจัย มุ่งศึกษาเหตุการณ์สำคัญในครอบครองสมัยใหม่ของไทย เช่น การปฏิวัติ 2475 และการเมืองภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ผลงานของเขามักเน้นการวิเคราะห์เชิงโครงสร้างอำนาจและการตีความเอกสารต้นฉบับ เส้นทางอาชีพยังมีช่วงที่เขากลายเป็นบุคคลสาธารณะที่มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ ทำให้ต้องเผชิญกับแรงกดดันทางการเมืองและท้ายที่สุดย้ายไปดำเนินชีวิตและทำงานวิชาการนอกประเทศ แต่กระนั้นงานเขียนและบทความของเขายังคงถูกอ้างอิงในวงวิชาการและการถกเถียงสาธารณะอย่างต่อเนื่อง

นี่เป็นภาพรวมที่ฉันสรุปจากการติดตามงานเขียนของสมศักดิ์มานาน: เขามีผลงานครอบคลุมทั้งบทความวิชาการ หนังสือรวมเล่ม บทความวิจารณ์ และคอลัมน์ที่พูดถึงประวัติศาสตร์การเมืองไทย สังคมไทย และบทบาทของสถาบันต่างๆ ในยุคสมัยใหม่ ฉันมักจะเห็นงานของเขาแบ่งเป็นสองแบบหลัก — งานเชิงวิชาการที่อ้างอิงแหล่งข้อมูลหนาแน่น เหมาะกับคนที่อยากลงลึก และงานสำหรับสาธารณะที่เขียนให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่ายขึ้น เมื่ออ่านผลงานเหล่านั้นบ่อยๆ ฉันรู้สึกว่ามีความต่อเนื่องในธีมเรื่องการวิเคราะห์รัฐประหาร ราชวงศ์ การเมืองแห่งความทรงจำ และการสร้างชาติ งานบางชิ้นจะใช้ภาษาทางประวัติศาสตร์เข้มข้น ส่วนบางชิ้นจะเปลี่ยนเป็นน้ำเสียงที่ตรงไปตรงมา เหมาะกับการถกเถียงในวงสังคมออนไลน์หรือเสวนาสาธารณะ ผลงานของเขาจึงเหมาะทั้งกับคนที่อยากได้กรอบทฤษฎีและคนที่อยากเริ่มต้นทำความเข้าใจประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของไทย สรุปง่ายๆ ว่าถ้าจะเริ่มอ่าน ให้มองหาบทความสั้นๆ สำหรับความเข้าใจเร็วตามด้วยงานวิชาการเพื่อเติมรายละเอียด ฉันชอบที่งานของเขาทำให้ประเด็นที่ซับซ้อนดูมีโครงสร้างและเชื่อมโยงกับปัจจุบันได้ดี เป็นมุมมองที่กระตุ้นให้คิดต่อมากกว่าแค่รับข้อมูลเฉยๆ

ลองเริ่มจากแหล่งที่เจ้าตัวมักจะใช้สื่อสารกับคนอ่านโดยตรงก่อนเลย ฉันมักจะเปิดหน้าหลังปกและคำนำของหนังสือที่เขาเขียนก่อนเสมอ เพราะมักมีคำอธิบายหรือบันทึกเล็กๆ น้อยๆ ที่มาจากผู้แต่งเอง และบางครั้งสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์งานของเขาจะเก็บลิงก์บทสัมภาษณ์สั้น ๆ ไว้ในหน้าข่าวหรือเพจของสำนักพิมพ์ด้วย ในยุคนี้ผู้แต่งหลายคนยังมีบล็อกส่วนตัวหรือหน้าข่าวสารบนเว็บไซต์ซึ่งเป็นแหล่งแรกที่ฉันจะหาอ่านงานพูดถึงการเขียนของเขา เมื่ออยากได้บรรยากาศการเล่าเรื่องแบบเป็นกันเอง ฉันจะไล่ดูโพสต์เก่า ๆ ในบล็อกหรือหน้าข่าวของสำนักพิมพ์ เพราะมักมีบทสัมภาษณ์ฉบับย่อหรือ Q&A ที่พูดถึงแรงบันดาลใจ เทคนิคการเขียน และกระบวนการสร้างตัวละคร ทั้งนี้การเช็กหน้าข่าวของสำนักพิมพ์ที่พิมพ์งานของเขาเป็นวิธีตรงไปตรงมาที่สุดในการหาแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

ฉันชอบวิธีที่สมศักดิ์เจียมพูดถึงแรงบันดาลใจของเขา—มันไม่ใช่บทพูดสำเร็จรูปแต่เหมือนการคุยกับเพื่อนที่เล่าเรื่องหนังสือเล่มหนึ่งที่เปลี่ยนชีวิต การสัมภาษณ์ครั้งนั้นเขาเล่าเรื่องฉากเล็กๆ ใน 'Mushishi' ที่ทำให้เขาหยุดคิดว่ามนุษย์กับธรรมชาติเชื่อมกันอย่างไร เขาพูดถึงการสังเกตสิ่งเล็กๆ รอบตัว เช่น แสงที่ส่องผ่านใบไม้ หรือเสียงฝนที่เปลี่ยนอารมณ์ตัวละคร ซึ่งทำให้ผลงานของเขามีมิติที่ละเมียดและไม่ผูกมัดกับพล็อตเพียงอย่างเดียว ผมชอบที่เขายอมรับว่าแรงบันดาลใจมาจากความไม่สมบูรณ์ ไม่ใช่ความสมบูรณ์แบบ—ความไม่แน่นอนบางอย่างเป็นเชื้อไฟให้คิดต่อ และนั่นคือเหตุผลที่งานของเขาอ่านแล้วรู้สึกสดใหม่ตลอดเวลา

ลองเริ่มจากเล่มที่ให้มุมมองกว้าง ๆ ก่อน เช่นหนังสือที่พูดถึงการสร้างชาติและการรับรู้พื้นที่ของสยาม เพราะจะช่วยให้เข้าใจเบื้องหลังความคิดทางประวัติศาสตร์ที่สมศักดิ์มักพูดถึงได้ง่ายขึ้น ฉันแนะนำให้เปิดด้วย 'Siam Mapped' ของ ทองชัย วินิชกุล เล่มนี้อ่านง่ายสำหรับคนเริ่มต้นและเต็มไปด้วยภาพรวมแนวคิดเรื่องชาติ การกำหนดพรมแดน และการมองโลกแบบรัฐสมัยใหม่ มันไม่ใช่แค่เล่าเหตุการณ์ แต่พาเราเห็นว่าผู้คนในอดีตถูกจัดวางบนแผนที่ทางอำนาจอย่างไร หลังจากนั้นค่อยตามด้วยคอลเล็กชันบทความหรือคอลัมน์ของสมศักดิ์เอง เพราะเขามีสไตล์การอธิบายที่กระชับและเชื่อมอดีตกับปัจจุบันได้ดี ฉันมักเห็นว่าการอ่านภาพรวมจากงานวิชาการตามด้วยบทความสั้น ๆ จะช่วยให้เรื่องที่ดูลึกซึ้งไม่กลายเป็นเรื่องน่าเบื่อ เหมือนเอาแผนที่มาวางก่อน แล้วตามด้วยสเก็ตช์ความคิดที่ชัดเจนและทันเหตุการณ์