สำนักพิมพ์ใดแปลนิยายเป็นภาษาอาเซียนแล้ว

ฉันมักจะเห็นคำถามแบบนี้วนมาในวงคนอ่านนิยายบ่อย ๆ และจัดว่าเป็นเรื่องที่ทำให้คนอยากได้เป็นเล่มจริงจัง​​ ถ้าพูดแบบตรงไปตรงมา ณ ตอนนี้ไม่มีสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ ประกาศว่ากำลังนำ 'ธัญวลัย' ไปแปลเป็นฉบับเล่มอย่างเป็นทางการ เรื่องนี้จบแล้วและลงจบในแพลตฟอร์มออนไลน์โดยไม่ติดเหรียญ ทำให้ผู้อ่านทั่วไปที่ติดตามบนเว็บสามารถอ่านจบได้โดยไม่ต้องรอการออกเล่มหรือจ่ายเพิ่ม ซึ่งข้อดีคือคนอ่านเข้าถึงงานเต็มรูปแบบได้ทันที ข้อเสียคือการไม่มีลิขสิทธิ์ตีพิมพ์อย่างเป็นทางการก็แปลว่าอาจไม่มีฉบับเล่มที่ผ่านการตรวจแก้หรือจัดหน้าแบบมืออาชีพ​​ ในมุมของผู้ที่ติดตามแวดวงแปลนิยายจีน ส่วนใหญ่เรื่องที่จะได้เป็นเล่มมักเป็นงานที่มีฐานแฟนชัดเจนหรือผู้เขียน/เจ้าของลิขสิทธิ์อนุญาตอย่างเป็นทางการ หากมีข่าวประกาศเกี่ยวกับการแปลหรือการจับลิขสิทธิ์ สำนักพิมพ์มักจะประชาสัมพันธ์ผ่านหน้าเพจหรือช่องทางขายหนังสือออนไลน์ ดังนั้นคนอ่านที่อยากได้เล่มจริง ๆ ควรเฝ้าดูข่าวจากหน้าเว็บไซต์ต้นทางหรือประกาศของกลุ่มแปล แต่อย่างไรก็ตาม ณ เวลานี้ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไหนยืนยันว่าจะตีพิมพ์ 'ธัญวลัย' เป็นหนังสือเล่ม ฉันเลยแนะนำให้เพื่อนอ่านฉบับออนไลน์ไปก่อน และถ้าจะสนับสนุนจริงจังก็รอประกาศลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการหรือมองแบบสั่งทำเองจากผู้แปลที่ได้รับอนุญาต

มีสำนักพิมพ์ไทยหลายเจ้าใจกล้าเอานิยายบรรยากาศทะเลทรายจากต่างชาติมาแปลให้เราอ่านกันได้สะดวกมากขึ้น และผมมักเห็นงานแนวนี้อยู่ในแคตาล็อกของสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ เสมอ เช่น สำนักพิมพ์อมรินทร์ สำนักพิมพ์มติชน และสำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ ตัวอย่างที่ชัดเจนคือฉบับแปลไทยของ 'The Alchemist' ที่มีหลายสำนักพิมพ์นำเข้ามาทำตลาดในช่วงต่าง ๆ ทำให้ผู้อ่านมีหลายเวอร์ชันให้เลือก โดยในมุมผม การที่มีหลายสำนักพิมพ์แปลออกมาทำให้คนไทยได้สัมผัสมุมมองทะเลทรายของนักเขียนจากหลากหลายวัฒนธรรม ทั้งแนวปรัชญา เส้นทางการเดินทาง และภาพพจน์ทะเลทรายที่แตกต่างกัน ความหลากหลายยังสะท้อนที่รูปแบบปก การเรียบเรียงคำแปล และคำอธิบายปกหลัง ซึ่งแต่ละสำนักพิมพ์จะตีความบรรยากาศทะเลทรายไม่เหมือนกัน ในฐานะคนอ่าน ผมชอบสังเกตว่าบางสำนักพิมพ์เน้นการแปลแบบถ่ายทอดอารมณ์ ส่วนบางเจ้าจะเน้นความเที่ยงตรงของเนื้อหา ทำให้ถ้าคุณอยากได้เล่มที่เน้นบรรยากาศแปลกตา อาจมองหาฉบับของสำนักพิมพ์หนึ่ง แต่ถาต้องการฉบับอ้างอิง อีกรายก็อาจเหมาะกว่า สรุปคือ ถ้าชอบนิยายทะเลทราย ไทยมีตัวเลือกจากสำนักพิมพ์หลัก ๆ ให้พอจะสะสมและเปรียบเทียบกันได้อย่างสนุก

เคยอ่านฉบับแปลของ 'Le Morte d'Arthur' หลายเล่มแล้วและชอบกระแทกความคิดกับผู้อ่านคนอื่นเสมอ เมื่อตัดสินใจเลือกสำนักพิมพ์สำหรับงานคลาสสิกชิ้นนี้ เรามองหาสิ่งที่เกินกว่าคำแปลที่ถูกต้อง — บทนำเชิงบริบท ข้ออธิบายเชิงประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับตำนานยุโรป รวมถึงบรรณาธิการที่ใส่ใจเรื่องภาษากลางและศัพท์โบราณ การที่สำนักพิมพ์ใส่หมายเหตุท้ายเล่มหรือเชื่อมโยงกับแหล่งอ้างอิงเดิม ช่วยให้การอ่านไม่กลายเป็นบทแปลที่แห้งและห่างเหิน ความพิเศษอีกอย่างที่เราให้คะแนนสูงคือการจัดหน้าและการเรียบเรียงคำแปลให้รักษาจังหวะของบทประพันธ์ต้นฉบับไว้ได้ บางฉบับทำได้ดีตรงที่ยังคงกลิ่นอายโบราณแต่ไม่ทำให้คนอ่านสมัยใหม่อ่านลำบาก ในทางกลับกันมีสำนักพิมพ์ที่เลือกทำฉบับเรียบเรียงใหม่เพื่อนำเสนอแก่ผู้อ่านทั่วไป ซึ่งเหมาะกับคนที่ต้องการความลื่นไหลมากกว่าเชิงวิชาการ สุดท้ายแล้ว เรามักเลือกฉบับที่มีคำนำโดยผู้เชี่ยวชาญและหมายเหตุประกอบ เพราะมันเติมเต็มความเข้าใจและทำให้ตำนานของกษัตริย์อาเธอร์มีชีวิตในบริบทสังคม เคล็ดลับเล็กๆ ของเรา: ให้ดูว่ามีการรักษาความต่อเนื่องของชื่อตัวละครและคำศัพท์สำคัญหรือไม่ เพราะสิ่งเล็กน้อยพวกนี้กำหนดคุณภาพของฉบับแปลได้ค่อนข้างเยอะ

รายชื่อที่โดดเด่นของสำนักพิมพ์นานมีบุคในความทรงจำของผมรวมถึงซีรีส์ภาพเล่าเรื่องสำหรับเด็กที่อ่านได้เรื่อยๆ จนติดใจตั้งแต่ยังเล็กจนโต ผมชอบที่สำนวนแปลของพวกเขาทำให้ตัวละครเหมือนพูดกับเด็กไทยได้ไม่ขัดเขิน ตัวอย่างชัดเจนคือ 'Geronimo Stilton' ที่แปลออกมาได้ตลกและกระฉับกระเฉง เหมาะกับการอ่านออกเสียงให้เด็กฟัง อีกชุดที่มีสไตล์ใกล้เคียงกันคือ 'Thea Stilton' ซึ่งเน้นตัวละครหญิงกลุ่มและเรื่องผจญภัยแนวกลุ่มเพื่อน อ่านแล้วสนุกแบบกลุ่มมาก การแปลสองชุดนี้สะท้อนทิศทางของนานมีบุคที่เน้นงานภาพ ผสมคำแบบเป็นมิตรกับผู้อ่านวัยเยาว์ เรื่องราวเรียบง่ายแต่การใช้คำไทยมีลูกเล่น ทำให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ที่อ่านร่วมกันรู้สึกเชื่อมต่อกับเนื้อหาได้ดี

เรื่องการขายลิขสิทธิ์แปลไปต่างประเทศเป็นเรื่องที่เห็นกันได้ในวงการหนังสือ แต่อยู่ที่สำนักพิมพ์จะตัดสินใจเลือกเรื่องและช่วงเวลาอย่างไร ผมเคยติดตามข่าวสารของสำนักพิมพ์ไทยหลายแห่งมาสักพัก และเห็นว่าโดยทั่วไปแล้วสำนักพิมพ์ขนาดกลางถึงใหญ่ซึ่งมีแผนกลิขสิทธิ์มักจะพิจารณาขายสิทธิ์แปลเมื่อมีสัญญาณความสนใจจากต่างประเทศ เช่น คำเชิญไปงานหนังสือระหว่างประเทศหรือมีเอเยนต์ติดต่อเข้าไป สำหรับสำนักพิมพ์อักษรเองก็มีชื่อเสียงที่ดูแลงานแปลและหนังสือเยาวชนค่อนข้างมาก ฉะนั้นความเป็นไปได้ในการขายลิขสิทธิ์ก็มีสูงในกรณีที่นิยายเรื่องนั้นโดดเด่นหรือเข้ากับตลาดเป้าหมาย ถ้ามองจากมุมของนักอ่านที่ติดตามงานแปล ฉันเห็นว่าปัจจัยสำคัญคือความนิยมของผลงาน สถานะของผู้เขียน และความเหมาะสมกับรสนิยมของผู้อ่านต่างประเทศ บางครั้งเรื่องเล็ก ๆ แต่มีธีมสากลก็ถูกซื้อสิทธิ์ ในขณะที่บางเรื่องที่ขายดีในไทยอาจไม่ได้รับความสนใจจากสำนักพิมพ์ต่างชาติ เพราะประเด็นหรือภาษาที่แปลยาก ในภาพรวมแล้ว ถ้าคุณกำลังคิดจะเสนอเรื่องหรือสนใจจะซื้อลิขสิทธิ์ของอักษร วิธีที่ดีที่สุดคือเตรียมข้อมูลผลงานและช่องทางติดต่ออย่างเป็นทางการ แล้วรอดูจังหวะการประชาสัมพันธ์ของสำนักพิมพ์ด้วย

สมัยที่ 'Trese' เริ่มเรียกความสนใจจากวงการคอมิกส์ ผมจำได้ว่ามันไม่เหมือนการ์ตูนฟิลิปปินส์ทั่วไปที่เคยเห็น — โทนมืดๆ ผสมตำนานพื้นบ้านอย่าง 'aswang' และบทบู๊ที่คมกริบ ทำให้เรื่องนี้โดดเด่นในสายตาคนที่ชอบแนวสืบสวนแฟนตาซี ความแรงของงานชิ้นนี้ไม่ได้มาจากหน้ากระดาษเท่านั้น เมื่อซีรีส์อนิเมชั่นถูกลงสตรีมระดับโลก มันมีซับภาษาไทยทำให้คนไทยเข้าถึงง่ายขึ้น ความคมของบทและบรรยากาศเมืองที่ถูกเขียนแบบมีเอกลักษณ์ทำให้คนอ่านไทยหลายคนรู้สึกว่าเนื้อหามีความใกล้เคียงกับนิทานผีบ้านเรา จึงเป็นหนึ่งในผลงานอาเซียนที่พูดได้ว่าถูกแปลเป็นหลายภาษาและสร้างฐานแฟนในไทยได้ชัดเจน ในมุมมองของผม ความสำเร็จของ 'Trese' ไม่ได้วัดจากยอดขายอย่างเดียว แต่เป็นการที่มันเปิดประตูให้คนไทยมาสนใจผลงานภูมิภาคเดียวกันมากขึ้น ความเข้มข้นของตัวละคร หลายตอนที่มีฉากชวนขนลุก และการผสมผสานตำนานท้องถิ่นแบบไม่ยัดเยียด ทำให้ผมยังคงแนะนำเรื่องนี้ให้เพื่อนๆ เสมอ เวลานึกถึงการ์ตูนอาเซียนที่เข้าถึงคนไทยได้ดี เรื่องนี้ต้องติดอันดับแน่นอน

ก้าวแรกที่อยากพูดคือ สำนักพิมพ์ที่จริงจังกับการแปลวรรณกรรมไทยมักเป็นสำนักพิมพ์ขนาดเล็กหรือสำนักพิมพ์เฉพาะทางที่ลงทุนเรื่องลิขสิทธิ์และนักแปลอย่างจริงจัง เราเคยตามดูงานแปลจากภาษาไทยมาพอสมควร และถ้าพูดถึงคุณภาพแล้ว 'Silkworm Books' มักถูกพูดถึงบ่อยเพราะให้ความสำคัญกับตัวแปลและการตรวจทานเชิงวรรณกรรม แม้ผลงานจาก 'เด็กดี' จะเป็นงานเชิงออนไลน์และแนวตลาดเยอะ การที่สำนักพิมพ์แบบนี้รับมาทำงานอย่างเป็นทางการจะช่วยให้ภาษาอังกฤษออกมามีโทนและจังหวะที่ดีขึ้น ในขณะเดียวกันก็มีแนวทางอิสระที่น่าสนใจคือการตีพิมพ์ด้วยตัวเองบนแพลตฟอร์มอย่าง Kindle (self-publishing) แต่นั่นต้องระวังเรื่องการตรวจแก้ภาษาและสิทธิ์ลิขสิทธิ์ด้วย การเลือกว่าใครแปลดีสำหรับผมแล้วไม่ได้ขึ้นแค่ชื่อสำนักพิมพ์ แต่ดูที่เครดิตนักแปล การมีบรรณาธิการภาษาอังกฤษ ตรวจคำ และคำนึงถึงวัฒนธรรมเป้าหมายด้วย ถ้าอยากได้งานแปลจาก 'เด็กดี' ที่จริงจัง ให้มองหาฉบับที่มีเครดิตแปลชัดเจน มีหมายเลข ISBN และมีรีวิวเชิงวิชาการหรือรีวิวจากบล็อกหนังสือที่ไว้ใจได้ — แบบนี้ช่วยให้มั่นใจว่าคุณภาพจะไม่หยดลงกลางทาง

หน้าปกหนังสือมักบอกทุกอย่าง เลยเป็นที่แรกที่ฉันจะแกะความสงสัยเรื่องสำนักพิมพ์ของนิยาย 'จากนี้ไปจนนิรันดร์' เมื่ออยากรู้จริง ๆ ฉันมองหาบาร์โค้ดหรือเลข ISBN ที่หลังปก เพราะมีข้อมูลสำนักพิมพ์และปีพิมพ์ชัดเจน การมีเลข ISBN ยังช่วยให้ค้นหาที่ร้านหนังสือออนไลน์อย่าง SE-ED, Naiin หรือ Kinokuniya ได้ตรงขึ้นด้วย ฉันมักจับคู่เลขนั้นกับหน้ารายการหนังสือในเว็บร้านเพื่อยืนยันว่าพิมพ์โดยใคร บางครั้งการอ่านคำนำหรือหน้าที่พิมพ์ในเล่มก็ให้เบาะแส เช่นชื่อนักแปล ทีมตรวจทาน และตราสำนักพิมพ์ ซึ่งต่างจากแค่เห็นชื่อเรื่องบนปก การได้เห็นโลโก้บนสันหนังสือทำให้ฉันสบายใจว่าข้อมูลไม่คลาดเคลื่อน และนั่นก็ช่วยให้ตัดสินใจซื้อได้มากขึ้น