เสี่ยวไป๋ มีฉบับนิยายภาษาไทยแปลโดยสำนักพิมพ์ใด?

ยิ่งสะสมหนังสือยิ่งรู้สึกว่าชื่อเรื่องบางอันมีความคลุมเครือต่อการออกฉบับภาษาไทยจริง ๆ ฉันเคยไล่เช็กคอลเล็กชันนิยายแปลที่บ้านแล้วพบว่าบางครั้งเล่มที่มีเลขมากอย่างเช่น 'โลกอันสมบูรณ์แบบ' เลข 204 มักไม่ใช่เล่มที่พิมพ์ออกมาจำหน่ายอย่างเป็นทางการในไทย แต่เป็นการอ้างเลขตอนหรือหมายเลขภายในฉบับแปลที่เผยแพร่ในอินเทอร์เน็ตมากกว่า สำนักพิมพ์ใหญ่ที่มียอดจำหน่ายในไทยมักจะระบุเล่มอย่างชัดเจนบนหน้าปกและในสต็อกร้านหนังสือ ความเป็นไปได้ที่เห็นบ่อยคือมีทั้งฉบับแปลที่เป็นงานแฟนแปลหรือการรวมเล่มจากเว็บอ่านออนไลน์ ซึ่งจะไม่มีรหัส ISBN หรือข้อมูลสำนักพิมพ์ชัดเจน ถ้าคุณกำลังมองหาข้อมูลเพื่อสะสมหรืออ้างอิง ผมแนะนำให้มองหาป้าย ISBN, หน้าเครดิตของเล่ม และประกาศลิขสิทธิ์บนหน้าปกเป็นหลัก — นั่นจะบอกชัดเลยว่าเล่มไหนพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ใดในไทย

มีคนถามเรื่องนี้บ่อยพอสมควร เลยอยากลงรายละเอียดให้ชัดขึ้นในมุมมองของคนที่ชอบตามฉบับแปลอยู่เรื่อยๆ เมื่อพูดถึงชื่อ 'เซี่ยวเหยียน' ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังหมายถึงชื่อนักแปล ชื่อตัวละคร หรือชื่อนิยายจริงๆ บ่อยครั้งที่คำจีนถูกทับศัพท์ต่างกัน ทำให้ชื่อไม่ตรงกันในแค็ตตาล็อกของร้านหนังสือไทย ผมเลยมักเริ่มจากการเทียบชื่อจีนต้นฉบับหรือชื่อภาษาอังกฤษควบคู่ไปด้วย เพราะนิยายจีนหลายเรื่องที่มีตัวละครชื่อคล้ายกันอาจไม่ได้วางขายภายใต้ชื่อนั้นในไทยเลย จากประสบการณ์ส่วนตัว ไม่เคยเจอฉบับพิมพ์ภาษาไทยที่ใช้ชื่อนามปากกา 'เซี่ยวเหยียน' เป็นชื่อเรื่องหลักบนปก แต่พบว่าตัวละครที่มีชื่อแบบเดียวกันมักจะปรากฏในฉบับแปลของนิยายจีนเรื่องใหญ่ที่ถูกตีพิมพ์แล้ว ในกรณีแบบนี้วิธีที่ผมใช้คือตามหาชื่อไทยของต้นฉบับหรือค้นหารายชื่อผู้แปลและสำนักพิมพ์ที่ได้รับลิขสิทธิ์แล้วตรวจเช็กว่ามีการตีพิมพ์ในไทยหรือไม่ ร้านหนังสือใหญ่ ๆ เช่น นายอินทร์, คิโนะคูนิยะสาขาไทย, หรือร้านออนไลน์อย่าง Shopee กับ Lazada มักเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการดูว่ามีเล่มไหนวางขายจริง นอกจากนี้งานหนังสือประจำปีก็มักมีประกาศหนังสือแปลชุดใหม่ที่บางครั้งอาจยังไม่คุ้นตา ถ้าต้องให้สรุปแบบใช้งานได้จริง ผมแนะนำให้เตรียมชื่อต้นฉบับเป็นภาษาจีนหรืออังกฤษไว้ แล้วค้นหาในเว็บร้านหนังสือหลักและกลุ่มแฟนคลับในเฟซบุ๊กที่มักอัปเดตรายการพิมพ์ไทยอยู่เสมอ เรื่องลิขสิทธิ์ในนิยายจีนแกว่งได้บ่อย และบางครั้งมีแค่อย่างเดียวคือฉบับแปลไม่เป็นทางการในเว็บอ่านฟรีซึ่งต่างจากหนังสือพิมพ์จริง ๆ อย่างไรก็ดี การได้ถือเล่มภาษาไทยในมือยังให้ความรู้สึกต่างออกไปมาก — ถ้าเจอฉบับแปลชื่อ 'เซี่ยวเหยียน' แบบเป็นเล่ม ผมคงอดตื่นเต้นไม่ได้เหมือนกัน

ชื่อ 'กวน เสี่ยวถง' มักจะทำให้คนสับสนระหว่างคนดังที่เป็นนักแสดงกับงานเขียนที่อาจมีชื่อละม้ายกันอยู่บ่อยครั้ง ฉันเป็นคนที่ติดตามซีรี่ส์จีนและวงการบันเทิงมานาน เลยสังเกตว่าชื่อ 'กวน เสี่ยวถง' (พิมพ์เป็นภาษาจีนว่า 关晓彤) ที่คุ้นกันมากที่สุดคือชื่อของนักแสดงหญิงรุ่นใหม่คนหนึ่ง ไม่ใช่นักเขียนที่มีผลงานนิยายหรือหนังสือโดดเด่นซึ่งถูกแปลเป็นไทยอย่างเป็นทางการ ดังนั้นถ้าคำถามหมายถึงหนังสือแปลไทยจากงานเขียนของคนที่ใช้ชื่อนี้โดยตรง ก็แทบไม่มีหลักฐานของฉบับแปลไทยที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่ในไทย ในมุมของคนอ่าน ผมคิดว่าเหตุผลน่าจะมาจากชนิดของผลงานและความนิยมข้ามภาษา—งานเขียนจากจีนที่ถูกแปลเป็นไทยมักเป็นนิยายคลาสสิก วรรณกรรมร่วมสมัยที่มีชื่อเสียงข้ามประเทศ หรือผลงานจากนักเขียนที่เนื้อหาเข้ากับตลาดไทยโดยตรง ส่วนคนดังที่เป็นนักแสดงอาจมีรูปเล่มเช่น photobook หรืออัตชีวประวัติ แต่แนวนี้มักจะไม่ถูกแปลเป็นไทยถ้าไม่มีฐานแฟนที่ใหญ่พอ สรุปแบบเป็นมิตร: ถาต้องการฉบับแปลไทยจริง ๆ ให้มองหาชื่ออื่นที่อาจทับศัพท์คล้ายกันหรือมองหาฉบับภาษาจีน/อังกฤษที่นำเข้า เพราะฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการของ 'กวน เสี่ยวถง' แทบไม่มีให้เห็นในตลาดบ้านเรา ซึ่งทำให้ทางเลือกที่เป็นไปได้คือฉบับภาษาต้นฉบับหรือแปลภาษาอื่นแทน

ตั้งแต่เห็นปกแรกของ 'โอ อา นา' วางอยู่บนชั้นหนังสือ ฉันก็รู้ว่าฉบับภาษาไทยถูกจัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์บงกช — ชื่อที่คุ้นเคยสำหรับคนชอบมังงะแนวรักโรแมนซ์และชีวิตประจำวัน ฉันซื้อเล่มนั้นเพราะชอบงานเส้นที่ละเอียดและโทนเรื่องที่ดูอบอุ่น การแปลภาษาไทยอ่านลื่นและยังรักษาอารมณ์ต้นฉบับได้ดี เล่มฟอร์แมตเป็นกระดาษกึ่งมันกึ่งด้าน ให้ความรู้สึกเหมือนเก็บสะสมได้ดีเหมือนมังงะวางแผงทั่วไปที่เจอในร้านใหญ่ๆ การมีโลโก้สำนักพิมพ์บงกชที่ปกด้านหลังยืนยันว่าเป็นลิขสิทธิ์ไทยอย่างเป็นทางการ ถ้าใครกำลังมองหาฉบับภาษาไทยของ 'โอ อา นา' ลองเช็กร้านหนังสือหรือร้านออนไลน์ที่ขายมังงะลิขสิทธิ์ของบงกชได้เลย เพราะฉบับพิมพ์ของพวกเขามักจะมีคุณภาพและจัดหน้ามาน่าอ่าน เป็นความรู้สึกส่วนตัวที่ชอบดูว่ามังงะที่รักถูกแปลและเรียบเรียงมาอย่างไรในภาษาไทย

มีหลายช่องทางที่ฉันมักจะใช้เป็นจุดเริ่มต้นเมื่ออยากรู้ว่าผลงานแปลไทยของนักเขียนคนใดคนหนึ่งมีวางจำหน่ายหรือไม่ ความจริงแล้วร้านหนังสือเครือใหญ่ ๆ ในไทยมักเป็นแหล่งหลักที่พบเล่มแปลอย่างเป็นทางการ — อย่างเช่นร้านเครือใหญ่ที่มีสาขาหลายแห่งและระบบสั่งซื้อออนไลน์ ฉันเองมักจะเช็กชั้นนิยายแปลหรือชั้นไลท์โนเวลในร้านเหล่านั้นเพราะถ้ามีลิขสิทธิ์ถูกต้องจะขึ้นชัดเจนทั้งปกและข้อมูลสำนักพิมพ์ อีกทางที่ไม่ควรมองข้ามคือหน้าร้านออนไลน์ของสำนักพิมพ์โดยตรง กับร้านออนไลน์เฉพาะทางที่ขายอีบุ๊ก เพราะบางครั้งสำนักพิมพ์เล็กจะประกาศออกมาเฉพาะที่ช่องทางของตัวเองก่อนจะไปถึงร้านใหญ่ ๆ ซึ่งการตามข่าวจากหน้าเพจหรือแคตตาล็อกของสำนักพิมพ์ทำให้เห็นชัดว่าผลงานใดแปลแล้วและซื้อได้หรือยัง ฉันมักจะเจอเล่มที่ชอบในแบบนี้บ่อย ๆ และรู้สึกดีเมื่อพบเวอร์ชันแปลที่จัดพิมพ์อย่างเป็นทางการ

เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางนิยายจีนที่แฟนๆ ชื่นชอบยังไม่มีฉบับพิมพ์ภาษาไทยอย่างเป็นทางการ? เรื่อง 'ตํานานเทพกู้จักรวาล' อยู่ในกลุ่มนั้น — ณ จุดที่ฉันตามติดมัน มันยังไม่ได้ถูกลิขสิทธิ์แปลและวางขายโดยสำนักพิมพ์ภาษาไทยที่ชัดเจน แต่แฟนชุมชนไทยกลับไม่ทิ้งกัน มีการแปลแบบแฟนซับและโพสต์ตอนแปลบนบอร์ดอ่านนิยายออนไลน์ ทำให้ผู้อ่านที่อยากติดตามไม่ต้องรอนาน การเปรียบเทียบช่วยให้เห็นภาพได้ง่ายขึ้น: เมื่อนึกถึงกรณีของ 'One Piece' ที่มีการแปลอย่างเป็นทางการและการจัดจำหน่ายที่ชัดเจน ความแตกต่างของการเข้าถึงและคุณภาพงานแปลจะเห็นได้ชัดกว่าในงานที่ยังไม่มีลิขสิทธิ์ ฉันเองชอบอ่านเวอร์ชันแฟนแปลเพราะความรวดเร็วและความหลงใหลจากคนแปล แต่มักกังวลเรื่องความแม่นยำและความต่อเนื่องของเนื้อหาเมื่อเทียบกับงานแปลมืออาชีพ ในทางปฏิบัติ หากใครอยากสนับสนุนผลงานให้เกิดฉบับลิขสิทธิ์จริง ควรติดตามข่าวการประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือชุมชนแปลที่เป็นที่รู้จัก เพราะการมีลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการเท่ากับคุณภาพการแปลและความยั่งยืนของผลงานที่เราอยากเห็น แต่จบด้วยความรู้สึกส่วนตัวว่าการอ่านแฟนแปลในช่วงรอคอยก็ให้อรรถรสแบบแฟนคลับที่ตื่นเต้นไม่แพ้กัน

บนชั้นหนังสือและในหน้าฟีดของฉัน คำตอบเรื่องงานแปลของ 'เสี่ยวอู่' มักจะไม่ชัดเจนเพราะชื่อที่ใช้กันเยอะและการเรียกขานต่างกันไปทั่วโลกนักเขียนจีนบางคนใช้พินอินเดียวกันแต่เป็นคนละคน ผลที่ตามมาคือแทบจะไม่มีรายชื่อหนังสือของ 'เสี่ยวอู่' ที่แปลเป็นไทยแบบเป็นทางการให้ชัดเจนเจอได้บ้างเป็นกรณีเฉพาะ เช่นบางตอนหรือบางเล่มถูกสำนักพิมพ์อิสระหยิบมาแปลเป็นชุดเล็กๆ แต่ไม่ได้วางขายในเครือใหญ่ ๆ ทำให้ค้นหาในร้านหนังสือใหญ่แล้วไม่เจอ ฉันเลยมักจะแยกเป็นสองเส้นทางเสมอ ทางหนึ่งคืองานแปลอย่างเป็นทางการของสำนักพิมพ์ไทยซึ่งน้อยมากสำหรับชื่อนี้ อีกทางคือแปลโดยกลุ่มนักแปลอิสระที่กระจายกันตามบล็อกหรือกลุ่มเฟซบุ๊ก ข้อดีของงานทางการคือมี ISBN และข้อมูลผู้แปลชัดเจน ข้อดีของงานแฟนแปลคือมักแปลเร็วและเข้าถึงง่าย แต่คุณภาพอาจไม่สม่ำเสมอสุดท้าย ถ้าอยากรู้แบบตัดสินใจได้เลย ให้ลองไล่เช็กหน้าปกจริง ๆ หรือสอบถามร้านหนังสือเฉพาะทางที่เน้นนิยายแปล แล้วจะรู้ว่ามีเล่มไหนที่วางขายอยู่บ้าง — นี่คือแนวทางที่ฉันใช้เวลาเจอชื่อที่คลุมเครือแบบนี้

มีครั้งหนึ่งที่ฉันเจอหนังสือปกหนานุ่มเล่มหนึ่งในชั้นหนังสือเก่าแล้วต้องหยิบขึ้นมาดู ซึ่งนั่นคือฉบับแปลไทยของ 'ร่มกาสาวพัสตร์' ที่พิมพ์โดยสำนักพิมพ์มติชน ฉบับนี้มีการจัดหน้าที่เรียบร้อย ข้อความอ่านลื่นและมีคำนำสั้นๆ อธิบายบริบทของเรื่องไว้ให้พอเข้าใจ ซึ่งทำให้การอ่านบทแปลเก่าๆ รู้สึกสดขึ้นในความทรงจำ ถึงแม้ว่าจะเป็นฉบับแปล แต่สำนวนยังคงรักษาบางความคลาสสิกของต้นฉบับไว้ได้ดี และฉันชอบที่สำนักพิมพ์ใส่หมายเหตุเล็กๆ ช่วยให้ติดตามคอนเซปต์โบราณบางอย่างได้ง่ายขึ้น การรู้ว่ามีฉบับภาษาไทยโดยสำนักพิมพ์มติชนทำให้การหาเล่มนี้จากร้านหนังสือทั่วไปหรือร้านมือสองไม่ใช่เรื่องยากเกินไป และถ้าอยากเก็บสะสม ฉบับพิมพ์ครั้งแรกมักมีความรู้สึกพิเศษเป็นของตัวเอง เหมือนจับความหลังของเรื่องนั้นคืนมา

ฉันชอบนึกถึงชื่อ 'เสี่ยวไป๋' ในฐานะคำเรียกติดปากที่มักปรากฏในนิยายจีนร่วมสมัยและงานแปลต่าง ๆ มากกว่าจะเป็นชื่อตัวละครจากเรื่องเดียวเสมอไป หลายครั้งที่คนไทยเห็นคำว่า 'เสี่ยวไป๋' ก็จะนึกว่ามันคือชื่อเฉพาะ แต่จริง ๆ แล้ว '小白' เป็นคำที่แปลตรงตัวว่า 'ตัวเล็กสีขาว' หรือเป็นชื่อเล่นที่ใช้เรียกตัวละครน่ารัก ๆ หรือสัตว์เลี้ยงในเรื่องราวต่าง ๆ ตัวอย่างที่คนมักสับสนได้ง่ายคือตัวเอกชื่อไป๋อะไรสักอย่าง เช่นตัวละครไป๋เซียวชุนของนิยายจีนแปลชื่อ 'A Will Eternal' ซึ่งชื่อใกล้เคียงกันจนทำให้หลายคนคิดว่า 'เสี่ยวไป๋' ต้องมาจากเรื่องเดียวกัน ในเชิงแฟน ผมมองว่าการเรียกตัวละครว่า 'เสี่ยวไป๋' เป็นเหมือนป้ายคำรักหรือป้ายคำชวนให้ห่วงใยมากกว่าจะเป็นการระบุแหล่งกำเนิดของตัวละครเพียงแค่คำเดียว ซึ่งก็เป็นเหตุผลว่าทำไมคำนี้ถึงเจอบ่อย ๆ ในวงการนิยายนักอ่านไทยที่สนุกกับการเดา ยิ่งถ้าเจอบริบทเป็นตัวเล็ก ๆ ขาว ๆ หรือสัตว์เลี้ยง ก็มักจะถูกตีความเป็น 'เสี่ยวไป๋' ไปเลย — แต่ถ้าต้องบอกเป็นเรื่องเดียวชัด ๆ ก็คงต้องตรวจดูบริบทในต้นฉบับก่อน

ชื่อ 'ทาส ปีศาจ' ทำให้ผมเคยงงมากพอสมควร เพราะมันเป็นชื่อที่คนอาจใช้แปลตรงตัวกับงานหลายชิ้น ซึ่งผลคือไม่มีคำตอบเดียวที่ชัดเจนเหมาะกับทุกกรณี ผมเลยจะพูดแบบตรง ๆ ว่า ถ้าต้องระบุสำนักพิมพ์ให้แน่นอน ต้องมีข้อมูลเสริมอย่างชื่อผู้แต่งหรือภาพปก แต่ในฐานะแฟนที่เดินดูชั้นหนังสือบ่อย ๆ ผมเห็นว่าชื่อไทยแบบนี้มักปรากฏทั้งในฉบับทางการและฉบับแฟนแปล แตกต่างกันตามสำนักพิมพ์และช่องทางจำหน่าย การมองหาตัวเลข ISBN หรือข้อความข้างหลังปกมักช่วยยืนยันความเป็นทางการได้เร็ว สรุปความคิดแบบแฟนคนนึง: 'ทาส ปีศาจ' เป็นชื่อน่าสนใจแต่คลุมเครือ ถ้าเจอปกที่มีข้อมูลผู้แต่งหรือสำนักพิมพ์ติดไว้ จะพาเราไปตอบได้ตรง ๆ มากขึ้น จบด้วยความอยากเห็นปกสวย ๆ ของเล่มนั้นเท่านั้นแหละ