โจเซ่ กับเสือและหมู่ปลา มีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่

ข้าพเจ้าเป็นคนที่ค่อนข้างระมัดระวังเรื่องสิทธิ์และการตีพิมพ์ ดังนั้นเมื่อพูดถึงการมีฉบับแปลไทยของ 'โจเซ่ กับเสือและหมู่ปลา' จึงมองว่าถ้าผลงานนั้นไม่ปรากฏในรายการสำนักพิมพ์ใหญ่ ก็มีโอกาสสูงว่ายังไม่มีการแปลเชิงพาณิชย์

อีกด้านหนึ่ง งานบางประเภท—โดยเฉพาะนิทานหรือเรื่องสั้นที่มีความเฉพาะตัว—มักถูกตีพิมพ์ในรูปแบบรวมเล่มของนักแปลหรือรวมเล่มวารสาร ซึ่งทำให้การค้นพบฉบับแปลยากขึ้นแต่ไม่ได้หมายความว่าไม่มีเลย การเปรียบเทียบกับงานแปลคลาสสิกอย่าง 'The Old Man and the Sea' แสดงให้เห็นว่าผลงานที่ได้รับความนิยมย่อมมีช่องทางแปลที่ชัดเจนกว่า

สรุปแบบคิดเล่นๆ ก็คือ หากยังไม่เห็นฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ ต่อให้รู้สึกคาใจ มันก็ยังเป็นโอกาสที่ดีสำหรับคนรักหนังสือที่จะผลักดันหรือสนับสนุนให้มีการแปลเกิดขึ้นในอนาคต — ความอยากอ่านอาจกลายเป็นแรงผลักดันให้เรื่องนั้นได้เข้ามาอยู่บนชั้นหนังสือในบ้านเราได้เช่นกัน

พูดตามตรง เราเคยสงสัยเรื่องนี้เหมือนกันเพราะชื่อเรื่องดึงดูดและมีโทนแบบนิทานชาวละตินอเมริกาที่น่ารัก แต่ไม่ได้ยินข่าวคราวของฉบับแปลไทยที่เป็นทางการ

มุมมองแบบคนที่ชอบอ่านฟอรั่มแฟนๆ บอกเลยว่าในชุมชนออนไลน์มักมีคนแปลหรือสรุปเรื่องย่อเป็นภาษาไทยเพื่อแชร์ความประทับใจ แต่สิ่งเหล่านี้ไม่ถือเป็นฉบับแปลเชิงพาณิชย์และคุณภาพกับความถูกต้องจะขึ้นกับผู้แปล อีกประเด็นคือบางครั้งงานที่ไม่ได้เป็นที่รู้จักกว้างจะมีแต่ฉบับแปลที่อยู่ในรวมเล่มหรือแม็กกาซีนทางวรรณกรรม ทำให้ผู้คนทั่วไปไม่ค่อยเจอ

จากประสบการณ์การติดตามงานแปลจากละตินอเมริกา บางเล่มที่โด่งดังอย่าง 'One Hundred Years of Solitude' ถูกแปลอย่างเป็นทางการและเข้าถึงคนอ่านง่ายกว่า ขณะที่งานที่เล็กกว่าอาจต้องรอแรงสนับสนุนจากผู้อ่านหรือบรรณาธิการเพื่อให้มีฉบับแปลออกมา ถ้าคุณอยากลองสัมผัสเนื้อหาแบบเดียวกันโดยยังไม่มีฉบับแปล อาจจะลองตามหาเวอร์ชันภาษาอื่นที่แปลไว้แล้ว หรือลองหารีวิวเชิงสรุปที่เล่าบรรยากาศของเรื่องไว้ก็ช่วยได้ในการตัดสินใจว่าจะรอฉบับแปลหรืออ่านต้นฉบับก่อน

เราเป็นคนที่ชอบตามงานแปลจากหลากหลายภาษามาตลอด และเมื่อได้ยินชื่อ 'โจเซ่ กับเสือและหมู่ปลา' ครั้งแรกก็ตั้งคำถามว่า มีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่

จากมุมมองของคนอ่านที่ติดตามทั้งวรรณกรรมเด็กและนิทานร่วมสมัย แนะให้คิดไว้สองกรณี: บางเรื่องมีฉบับแปลไทยที่เป็นทางการและเผยแพร่โดยสำนักพิมพ์ แต่บางเรื่องก็จะถูกเก็บเป็นผลงานท้องถิ่นหรือรวมอยู่ในรวมเรื่องสั้นที่ไม่ได้ใช้ชื่อต้นฉบับเด่นชัด ดังนั้นถ้าหากไม่เห็นวางขายในชั้นหนังสือใหญ่หรือในรายชื่อสำนักพิมพ์ที่แปลงานจากต่างประเทศ เรื่องนั้นก็อาจจะยังไม่มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการ

โดยส่วนตัวมักเปรียบเทียบกรณีนี้กับผลงานต่างประเทศที่ได้รับการแปลและเผยแพร่อย่างกว้าง เช่น 'The Little Prince' ที่ผ่านการแปลหลากหลายภาษาและจัดตีพิมพ์อย่างเป็นทางการ ซึ่งทำให้ผู้อ่านไทยเข้าถึงได้ง่ายกว่า งานบางชิ้นที่เป็นของผู้เขียนไม่กว้างขวางถึงกับต้องรอการต่อรองลิขสิทธิ์หรือรอความสนใจจากสำนักพิมพ์ก่อนจะมีฉบับแปลออกมา

ท้ายที่สุดแล้ว ถ้าใครอยากอ่านแนวเรื่องนี้จริงๆ และไม่เจอฉบับแปล ก็ยังมีทางเลือกคืออ่านเวอร์ชันภาษาต้นฉบับหรือเวอร์ชันภาษาอื่นที่แปลออกมาแล้ว แต่ถ้ามองในมุมแฟนวรรณกรรม การได้เห็นงานที่ไม่ค่อยถูกแปลกลายเป็นแรงผลักดันให้สำนักพิมพ์สนใจนำเข้ามามากขึ้น ซึ่งเป็นเรื่องน่าติดตามอยู่ดี