ใครเป็นผู้สร้างแม่มด การ์ตูนที่ได้รับความนิยมสูงสุด?

พูดถึงการ์ตูนรูปมดที่โด่งดังในเมืองไทย ต้องยกให้ผลงานของ 'พี่เบิร์ด' หรือ ธนาชัย ประดิษฐกุล นักวาดการ์ตูนมากฝีมือที่สร้างสรรค์ตัวละครมดลายเส้นน่ารักจนเป็นที่จดจำ 'มดคันไฟ' การ์ตูนสุดคลาสสิกของเขาปรากฏตัวครั้งแรกในนิตยสารเด็กช่วงปี 90 และยังถูกนำไปทำเป็นของเล่น สติ๊กเกอร์ รวมถึงสินค้าไลฟ์สไตล์มากมาย ความพิเศษของผลงานชิ้นนี้คือการออกแบบที่เรียบง่ายแต่เต็มไปด้วยอารมณ์ขัน ตัวละครมดของพี่เบิร์ดมีเอกลักษณ์ตรงการแสดงสีหน้าที่เกินจริง ชวนให้อมยิ้มทุกครั้งที่เห็น ปัจจุบันแม้จะผ่านมานานแต่ผลงานชิ้นนี้ยังถูกพูดถึงในแวดวงคนรักการ์ตูนไทยยุคเก่าเสมอ เพราะมันไม่ใช่แค่รูปวาด แต่เป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วมสมัยสำหรับหลายคน

ในวงการการ์ตูนไทยไม่มีผลงานชิ้นเดียวที่คนทั่วไปจะเรียกกันว่า 'ร.10 การ์ตูน' แล้วขึ้นมาเป็นชื่อเดียวที่ทุกคนรู้จักอย่างเป็นเอกฉันท์ จึงต้องเริ่มจากการจัดความหมายก่อนว่าสิ่งที่ถามหมายถึงอะไร เพราะคำว่า 'ร.10' อาจหมายถึงการ์ตูนที่มีตัวละครหรือเนื้อหาเกี่ยวกับรัชกาลที่ 10 หรืออาจหมายถึงชื่อลำดับหรือรหัสงานชิ้นหนึ่ง แต่โดยรวมแล้วผลงานที่เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ในไทยมักกระจายตัวอยู่หลายรูปแบบและสร้างโดยคนหลายกลุ่ม ทั้งนักวาดการ์ตูนการเมืองในหนังสือพิมพ์ นักวาดอิสระบนโซเชียลมีเดีย และสำนักพิมพ์ที่ทำงานแนวสารคดีหรือการ์ตูนการศึกษา ทำให้ไม่มีผู้สร้างคนเดียวที่โดดเด่นจนสามารถกล่าวได้ว่าเป็นผู้สร้าง 'ร.10 การ์ตูน' ที่ได้รับความนิยมสูงสุดในประเทศ มุมมองอีกด้านหนึ่งคือถามถึงความนิยมในเชิงสื่อสังคมออนไลน์กับสื่อกระแสหลัก ความนิยมบนโลกออนไลน์มักเกิดจากงานแฟนอาร์ตหรือมุกการ์ตูนสั้นที่แชร์ไวขึ้นกับกระแสข่าว ในขณะที่งานที่ตีพิมพ์เป็นเล่มหรือซีรีส์ยาวที่พูดถึงประวัติศาสตร์หรือบทบาทของพระมหากษัตริย์มักมาจากทีมงานสำนักพิมพ์และนักเขียนการ์ตูนที่มีประสบการณ์ การตีความต่างกันตามเกณฑ์ความนิยม — วัดจากยอดแชร์ ยอดขาย หรือความยอมรับทางวิชาการ — และแต่ละเกณฑ์ก็จะเลี้ยงดูผู้สร้างคนละกลุ่มไว้ ฉะนั้นถามหา "ผู้สร้าง" แบบเหมารวมจึงยาก เพราะคนที่ทำงานด้านการ์ตูนเกี่ยวกับหัวข้อนี้มีทั้งนักวาดการ์ตูนการเมืองที่มีสไตล์เฉพาะ สำนักพิมพ์ที่ผลิตหนังสือการ์ตูนเชิงความรู้ และนักวาดอินดี้ที่ปล่อยงานในรูปแบบคอมมิคสั้นบนแพลตฟอร์มต่างๆ ในฐานะแฟนการ์ตูนที่ติดตามงานหลากหลายแนว ผมมองว่าเสน่ห์ของผลงานที่เกี่ยวกับตัวบุคคลสำคัญหรือประเด็นทางสังคมคือความหลากหลายของมุมมอง ถ้าความตั้งใจคืออยากรู้ว่าใครเป็นผู้สร้างงานเกี่ยวกับรัชกาลที่ 10 ที่คนพูดถึงมากที่สุด ลำดับแรกควรนิยามความหมายของคำว่า 'ได้รับความนิยม' ก่อน — ยอดแชร์ ยอดขาย หรืออิทธิพลทางความคิด — แล้วจึงมองหาผลงานตามแพลตฟอร์มนั้นๆ ในที่สุดผมชอบที่จะดูทั้งงานการ์ตูนการเมืองที่คมและงานคอมมิคสั้นที่อบอุ่น เพราะทั้งสองแบบเติมเต็มกันได้และทำให้เห็นภาพรวมของวงการที่ไม่ได้มีเพียงชื่อเดียวเป็นตัวแทนความนิยมทั้งหมด

แค่เห็นงานโดจินแม่มดดีๆ ผมมักจะใจฟูเหมือนเด็กได้ของเล่นใหม่ ผมเป็นคนชอบงานสีนุ่มๆ กับลายเส้นที่เน้นอารมณ์มากกว่ารายละเอียดเชิงเทคนิค เลยชอบติดตามวงที่นำโลกของ 'Little Witch Academia' มาปรับเป็นเรื่องสั้นหรือภาพซีนชีวิตประจำวันของแม่มดน้อย งานแบบนี้มักจะเจอคนที่เก่งในการเล่าโมเมนต์เล็กๆ ให้ดูอบอุ่นผ่านแสงและสี นักวาดวงอินดี้หลายคนใช้เทคนิคสีน้ำหรือโทนพาสเทล ซึ่งทำให้แม่มดไม่ดูมืดมนแต่กลับมีเสน่ห์แบบเด็กๆ ถ้าอยากเริ่มต้น สังเกตงานที่มีคาแรคเตอร์ชัด และมีการนำรายละเอียดเครื่องประดับแม่มดมาเล่น เช่น ไม้กายสิทธิ์ หมวก ปีก หรือผ้าคลุม เพราะนั่นมักบอกว่านักวาดคนนั้นเข้าใจธีมจริงๆ ผมชอบที่จะเก็บโซนที่มีสตอรี่สั้นๆ และภาพเดี่ยวที่สื่ออารมณ์ เพราะมันอ่านง่ายและเก็บไว้กลับมาดูได้บ่อยๆ

เคยสังเกตไหมว่าชื่อเรื่องเดียวกันสามารถหมายถึงงานที่ต่างกันได้หลายฉบับ เมื่อพูดถึง 'ทาสรักปีศาจ' ผมมักจะเจอคนพูดถึงเวอร์ชันที่ต่างกันไปตามแพลตฟอร์ม—บางคนหมายถึงนิยายไทยต้นฉบับบนเว็บ บางคนหมายถึงนิยายแปลจากจีนหรือเกาหลีที่คนเอามาตีความใหม่ ส่วนตัวฉันเคยตามอ่านหลายเวอร์ชันแล้วและสรุปได้ว่าไม่มีผู้เขียนคนเดียวที่ชัดเจนว่าครองตำแหน่ง "ได้รับความนิยมสูงสุด" ทั่วทั้งวงการ เพราะนิยามคำว่า "นิยมสูงสุด" ขึ้นกับมุมมอง: ยอดวิวบน 'Wattpad' อาจต่างจากการพูดถึงบนทวิตเตอร์หรือการมีแฟโคฟเวอร์บนแกลเลอรีแฟนอาร์ต ในฐานะคนที่ติดตามทั้งคอมเมนต์และการแชร์ ฉันให้ความสำคัญกับสิ่งที่แฟนๆ สร้างขึ้นรอบๆ เรื่องมากกว่าตัวตัวเลขดิบ ๆ บางเวอร์ชันของ 'ทาสรักปีศาจ' ได้รับความสนใจมากเพราะมีฉากซึ้ง ๆ ที่ถูกตัดต่อเป็นคลิปสั้นและกระจายเกลื่อนบนโซเชียล ส่วนอีกเวอร์ชันหนึ่งอาจมีฐานแฟนคลับเหนียวแน่นแต่ไม่ค่อยถูกพูดถึงนอกชุมชน การจะบอกชื่อผู้เขียนคนเดียวแบบเด็ดขาดจึงทำได้ยาก แต่ถาต้องมองแบบองค์รวม จะเห็นว่ายอดนิยมจะแบ่งเป็นกลุ่มย่อยตามแพลตฟอร์มมากกว่าเป็นแชมป์เดียว ซึ่งนั่นก็ทำให้เรื่องนี้น่าสนุกที่จะติดตามต่อไป

ในฐานะคนที่โตมากับมังงะและติดตามซีรีส์ยาว ๆ มาตั้งแต่วัยรุ่น ผมยืนยันเลยว่าเมื่อพูดถึงผู้แต่งมังงะที่ได้รับความนิยมสูงสุดในเชิงสากล ชื่อของ เออิจิโระ โอดะ (Eiichiro Oda) มักจะโผล่ขึ้นมาเป็นอันดับต้น ๆ ในใจคนรักการ์ตูนหลายรุ่น เพราะผลงานของเขาอย่าง 'One Piece' ไม่ใช่แค่ซีรีส์ที่ขายดีเท่านั้น แต่มันกลายเป็นวัฒนธรรมร่วมสมัยที่ข้ามพรมแดนได้อย่างน่าทึ่ง สังเกตจากยอดเล่มที่ทะลุหลักร้อยล้าน ความยาวการตีพิมพ์ที่ต่อเนื่องมานาน และรูปแบบการเล่าเรื่องที่ดึงคนทั้งครอบครัวเข้ามาได้ตั้งแต่เด็กจนถึงผู้ใหญ่ วิธีการเล่าเรื่องของโอดะคือสิ่งที่ทำให้ผมรู้สึกประทับใจที่สุด เขาสร้างโลกที่กว้างใหญ่ แต่ยังถ่ายทอดอารมณ์ของตัวละครได้อย่างลึกซึ้ง การผูกปมเล็ก ๆ ให้กลับมามีความหมายในช่วงเวลาที่คาดไม่ถึงเป็นทักษะที่ทำให้ผู้อ่านรู้สึกว่าทุกหน้า ทุกตอนมีน้ำหนัก นอกจากนั้นดีไซน์ตัวละครที่ชัดเจน ฉากต่อสู้ที่ครีเอทีฟ และการคงไว้ซึ่งโทนที่ผสมทั้งคอเมดีและละครหนัก ๆ ทำให้ซีรีส์เข้าถึงคนได้หลากหลายวัย ผมเองยังจำตอนที่อ่านแล้วหัวเราะแล้วก็ตามด้วยฉากซึ้งจนถึงน้ำตา — นั่นคือพลังของการเล่าเรื่องที่ยิ่งใหญ่ ถ้ามองในเชิงอิทธิพลทางวัฒนธรรม โอดะช่วยขยายแนวคิดของมังงะญี่ปุ่นให้เป็นปรากฏการณ์ระดับโลก ทั้งอนิเมะ งานแฟนเมด เกม และสินค้าที่เกี่ยวข้องส่งผลให้ยุคของมังงะสมัยใหม่เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน นี่ไม่ใช่แค่ความสำเร็จเชิงการค้า แต่คือการสร้างพื้นที่ที่คนจากภูมิหลังต่าง ๆ มาพบกันผ่านเรื่องราวของการผจญภัยและมิตรภาพ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผมมองว่าเขาเป็นหนึ่งในผู้แต่งมังงะที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในยุคของเราและยังคงมีค่าที่จะพูดถึงต่อไป

หลายคนมักใช้คำว่า 'โดจิน fast' ในความหมายไม่เหมือนกัน เลยทำให้คำตอบต้องอธิบายจากมุมกว้างหน่อย—ฉันมองเรื่องนี้ทั้งจากประวัติวงการและตัวอย่างที่ชัดเจน ถ้าหมายถึงครีเอเตอร์หรือวงที่เติบโตจากงานโดจินจนเป็นที่รู้จักกว้างๆ ตัวอย่างคลาสสิกที่ชอบหยิบมาเล่าเสมอคือวงอย่าง 'Team Shanghai Alice' ซึ่งเป็นผลงานของ ZUN เจ้าของจักรวาลเพลงและเกมที่รู้จักกันในชื่อ 'Touhou' การเติบโตของ ZUN น่าสนใจตรงที่เริ่มจากเกมเล็กๆ ในงานคอมิเกะ แล้วได้รับแรงขับจากชุมชนแฟนที่สร้างเพลง รีมิกซ์ และแฟนอาร์ตจนกลายเป็นวัฒนธรรมย่อยที่ยิ่งใหญ่ อีกตัวอย่างที่มักถูกพูดถึงคือ 'TYPE-MOON' ซึ่งเริ่มต้นเป็นวงโดจินก่อนจะกลายเป็นค่ายที่มีผลงานอย่าง 'Tsukihime' และต่อมาเป็นงานระดับเมนสตรีม จุดร่วมของพวกนี้คือคุณภาพผลงาน ความต่อเนื่อง และการทิ้ง “จุดให้แฟนต่อยอด” ไม่ว่าจะเป็นตัวละคร เรื่องราว หรือธีมที่คนอยากทำต่อ นอกจากชื่อใหญ่แล้ว คนสร้างโดจินที่ได้รับความนิยมมักใช้ช่องทางเดียวกัน: งานคอมิเกะ/งานโดจินโชว์เคสต่างๆ, แพลตฟอร์มอย่าง 'DLsite' และพื้นที่แชร์อาร์ตอย่าง Pixiv เป็นเวทีให้ผลงานแพร่ กระแสความนิยมมาจากคุณภาพที่จับต้องได้และการที่ชุมชนช่วยส่งต่อให้กลายเป็นมีม คนทำโดจินบางคนโฟกัสที่เกมอินดี้ บางคนเน้นมิวสิคคอลแล็บ บางคนทำมังงะแฟนซับพอร์ตให้กันและกัน—นี่แหละเสน่ห์ของวงการที่ทำให้ชื่อบางชื่อกลายเป็นที่พูดถึงอย่างรวดเร็วและยั่งยืน ความรู้สึกส่วนตัวคือชอบดูว่าผลงานเล็กๆ จะเติบโตแบบออร์แกนิกได้ยังไง บางครั้งสิ่งที่คนเรียกว่า 'โดจิน fast' อาจเป็นแค่ผลงานที่คลิกกับคนเร็วและโดนต่อยอดเยอะจนกระโดดจากวงแคบเข้าสู่สาธารณะนี่แหละ มุมนี้ทำให้ติดตามวงการโดจินสนุกอยู่เสมอ

ปี 2024 มีการ์ตูนแม่มดออกมาให้เลือกดูหลายเรื่อง แต่ถ้าจะให้เลือกเรื่องที่โดดเด่นที่สุด คงหนีไม่พ้น 'Witch’s Journey' ที่ผสมผสานระหว่างโลกเวทมนตร์กับชีวิตประจำวันได้อย่างลงตัว ตัวเอกของเรื่องคือสาวน้อยที่ค้นพบพลังแม่มดในตัวเองโดยบังเอิญ แล้วต้องเรียนรู้ที่จะใช้มันในโลกสมัยใหม่ที่เต็มไปด้วยเทคโนโลยี เรื่องนี้มีทั้งความตลกเบาสมองและช่วงเวลาสะเทือนใจที่ทำให้เราเห็นพัฒนาการของตัวละครอย่างชัดเจน อีกเรื่องที่ควรจับตามองคือ 'The Last Sorceress' ซึ่งเป็นแนวแฟนตasyมืดกว่าหน่อย แต่อัดแน่นไปด้วยการต่อสู้และพล็อต twist น่าตื่นเต้น โลกbuildingในเรื่องนี้ทำได้ยอดเยี่ยม โดยเฉพาะระบบเวทมนตร์ที่มีกฎเกณฑ์ชัดเจนและตรรกะน่าเชื่อถือ แฟนการ์ตูนที่ชอบความลึกลับและแอ็กชันจะต้องถูกใจแน่นอน

ตำนาน 'แม่นาค' เป็นเรื่องเล่าพื้นบ้านที่แพร่หลายในสังคมไทยมานาน จึงไม่มีผู้เขียนหรือ 'ผู้สร้าง' เพียงคนเดียวที่ถือว่าเป็นเจ้าของต้นฉบับ แต่ในฐานะแฟนที่ติดตามผลงานหลายรูปแบบ ฉันมองว่าแต่ละเวอร์ชันคือการตีความใหม่ของชุมชนที่แตกต่างกัน: บางคนทำเป็นหนัง บางคนทำเป็นละครเวที บางคนทำเป็นการ์ตูนสั้นหรือการ์ตูนสำหรับเด็ก ในด้านการผลิต ความจริงคือค่ายหรือทีมที่ทำงานต่างกันไปตามแต่ละเวอร์ชันที่ออกมา ฉันเคยดูเวอร์ชันภาพยนตร์ที่คนพูดถึงกันมากคือ 'Nang Nak' ซึ่งกำกับโดย Nonzee Nimibutr — นั่นเป็นตัวอย่างของผลงานที่มีผู้กำกับและทีมผลิตชัดเจน แต่ก็ยังมีการดัดแปลงเล็กๆ น้อยๆ โดยสตูดิโออิสระ โรงละครท้องถิ่น หรือรายการโทรทัศน์ที่นำเรื่องไปร้อยเรียงใหม่อีกมาก สรุปแบบไม่ได้หาข้อมูลเชิงเทคนิคนะ แต่จากมุมมองคนดู การบอกว่าใครเป็นผู้สร้างหรือผู้ผลิตของ 'การ์ตูนแม่นาค' จึงต้องระบุเวอร์ชันที่ชัดเจนก่อน เพราะต้นตอเป็นนิทานปากต่อปาก ส่วนเวอร์ชันการ์ตูนหรือภาพยนตร์แต่ละชิ้นจะมีเครดิตผู้ผลิตที่ต่างกันไปตามทีมงานและสตูดิโอของผลงานนั้นๆ — นี่เป็นเสน่ห์หนึ่งของเรื่องราวนี้ที่ทำให้มันถูกเล่าใหม่ได้ไม่รู้จบ

พอพูดถึงคำว่า 'เจดีย์' ในบริบทของการ์ตูน ความคิดแรกที่ผมมีคือเรื่องของการสะกดและการแปลชื่อ—มันมักจะทำให้ชื่อนั้นสลับกับคำว่า 'เจได' (Jedi) ที่หลายคนคุ้นเคยจากจักรวาล 'Star Wars' ดังนั้นถ้ามองจากมุมนี้ ผมเลยมองไปที่ผู้สร้างและนักออกแบบต้นแบบที่มีอิทธิพลต่อรูปโฉมของเจไดในงานภาพเคลื่อนไหวและภาพยนตร์ George Lucas เป็นคนวางกรอบและคอนเซปต์ของเจไดไว้ในระดับกว้างสุด แต่สิ่งที่ทำให้หน้าตาและความรู้สึกของพวกเขาจากกระดาษกลายเป็นภาพที่เราจำได้ชัดเจนคือผลงานคอนเซปต์อาร์ตของ Ralph McQuarrie ในยุคแรกๆ งานของ McQuarrie เติมเต็มโลกของ 'Star Wars' ด้วยแสง เงา และสไตลิชที่ทำให้ตัวละครดูมีมิติ เมื่อถึงยุคของแอนิเมชัน ผู้กำกับสายแอนิเมชันก็มีบทบาทนำในการตีความเจไดให้เป็นภาพเคลื่อนไหวน่าสนใจ ตัวอย่างเช่นซีรีส์แอนิเมชันสไตล์เฉพาะตัวที่เคยทำให้ผมตื่นเต้นมากคือผลงานของผู้สร้างที่นำความคิดแบบมินิมัลมาใช้และการแบ่งแสงเงาที่ชัดเจน ทำให้ฉากการต่อสู้ของเจไดมีจังหวะและพลังต่างจากภาพยนตร์ การมองในเชิงศิลปะแบบนี้ทำให้ผมซาบซึ้งว่าชื่อเดียวกันอาจมีต้นกำเนิดหรือ 'นักวาดต้นฉบับ' หลายคนขึ้นอยู่กับว่าเรากำลังพูดถึงเวอร์ชันไหน—ต้นแบบคอนเซปต์อาร์ต, นักออกแบบคอสตูม, หรือทีมอิลลัสเตรชันสำหรับแอนิเมชัน บางครั้งงานที่คนทั่วไปเรียกว่าเป็นผลงานเดียวกันจริงๆ แล้วเกิดขึ้นจากความร่วมมือของคนหลายคนซึ่งแต่ละคนเติมเสน่ห์เข้าไปคนละแบบ สรุปคือถ้าคำถามหมายถึงเจไดจาก 'Star Wars' ผมจะยกเครดิตให้ George Lucas ในการสร้างคอนเซปต์กว้าง และ McQuarrie ในแง่คอนเซปต์อาร์ตที่เป็นรูปธรรม แต่ถ้าหมายถึงผลงานการ์ตูนไทยชื่อเดียวกัน ก็อาจมีนักวาดอิสระที่ไม่ค่อยมีชื่อเสียงระดับสากลเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจของวงการการ์ตูนมากๆ เพราะมันสะท้อนการตีความชื่อและสัญลักษณ์ที่ต่างกันออกไป

ยกให้ตอนจบของ 'Little Witch Academia' เป็นตอนที่ต้องดู เพราะมันรวมทุกอย่างที่ทำให้ซีรีส์นี้มีเสน่ห์: พลังมิตรภาพ ความฝันบ้าบอ และความเป็นเด็กที่ไม่ยอมแพ้ ในบทสุดท้ายฉากต่อสู้และการลองผิดลองถูกของตัวละครถูกถ่ายทอดด้วยภาพเคลื่อนไหวที่ฉันรู้สึกว่าสดใสและมีพลังอย่างแท้จริง ฉากที่แอคโกะยืนหน้ากระแสลมและตะโกนออกมานั้นไม่ใช่แค่โชว์พลัง แต่เป็นการประกาศตัวตนของคนที่ไม่ยอมให้ความกลัวมาขวางทางความฝัน นอกจากนี้ความอบอุ่นจากตัวละครสมทบที่เคยดูตลกกลับมีน้ำหนักทางอารมณ์มากขึ้น ตัวบทสรุปความสัมพันธ์ของทุกคนทำให้ฉันยิ้มทั้งที่ตาแอบแฉะอยู่เล็กน้อย ถ้าต้องการตอนที่เหมาะสำหรับการชวนเพื่อนมาดูเป็นครั้งแรก ตอนนี้ตอบโจทย์ทั้งความตื่นเต้นและความสุขแบบกลมกล่อมได้ดี