Chapter 7

Kinabukasan, nagpasya si Maybel na puntahan ang kanyang ina.

Nasa maliit na bahay ni Maria ang lumang album ng kanilang pamilya. Habang nagkakape sila, napansin niyang paulit-ulit na tinitingnan ng kanyang ina ang isang litrato ni Hulyo.

“Ma,” sabi niya, “may itatanong ako.”

Tumingin si Maria.

“Bakit?”

“May alam ka ba tungkol sa mga huling araw ni Papa?”

Biglang naging seryoso ang mukha ng kanyang ina.

“Bakit mo naitanong iyan?”

“Dahil pakiramdam ko, may mga bagay kayong hindi sinasabi sa akin.”

Matagal na nanahimik si Maria bago tumingin sa lumang album.

“Maybel, hindi ko alam ang buong katotohanan tungkol sa pagkamatay ng papa mo.”

Napahigpit ang hawak ni Maybel sa tasa.

“Anong ibig mong sabihin?”

“May mga bagay na hindi nagtugma sa mga sinabi sa akin noon. May mga taong ayaw nang pag-usapan ang nangyari. At may ilang gamit ang papa mo na hindi ko kailanman naunawaan.”

“May kinalaman ba si Roberto?”

Hindi agad sumagot si Maria.

“Hindi ko alam kung ano ang alam niya,” sabi nito sa wakas. “Pero may mga bagay na maaaring mas matanda pa sa mga problema ninyo ngayon.”

“Ma, kailangan kong malaman ang totoo.”

Napabuntong-hininga si Maria. Binuksan nito ang isang drawer at inilabas ang isang lumang sobre.

“Natagpuan ko ito sa mga gamit ng papa mo. Hindi ko alam kung bakit niya itinago.”

Iniabot niya iyon kay Maybel.

Sa loob ay may isang kupas na litrato at isang maliit na susi.

Binaligtad ni Maybel ang larawan. May petsang nakasulat sa likod, ngunit hindi niya maintindihan kung bakit mahalaga iyon.

“May nakakaalam ba kung para saan ang susi?”

Umiling si Maria.

“Wala akong nakitang paliwanag.”

Tiningnan ni Maybel ang kanyang ina.

“Ma, sino ang huling taong nakakita kay Papa bago siya namatay?”

Napayuko si Maria.

“Hindi ko na matandaan ang lahat.”

“Pero may naaalala ka?”

Matagal bago sumagot ang kanyang ina.

“May mga gabing mas mabuting huwag mong balikan nang walang sapat na alam.”

Hindi natuwa si Maybel sa sagot. Ngunit bago pa siya makapagtanong muli, tumayo si Maria at hinawakan ang kanyang balikat.

“Mag-ingat ka, anak. Hindi lahat ng taong mukhang malapit sa iyo ay nagsasabi ng buong katotohanan.”

Pag-uwi ni Maybel, nadatnan niya si Roberto sa sala.

Nasa kamay nito ang isang lumang libro, ngunit nang makita siya, agad itong tumingin sa sobre na dala niya.

“May nangyari ba?”

Umupo si Maybel sa sofa.

“May mga bagay po akong gustong malaman tungkol kay Papa.”

Hindi agad sumagot si Roberto.

“May nakita ka ba?”

Inilabas niya ang litrato at inilapag sa mesa.

“Hindi ko po alam kung sino ang lalaking ito. Pero may kutob akong may kinalaman siya sa nakaraan ng pamilya namin.”

Tiningnan ni Roberto ang larawan. Sa loob ng ilang segundo, tila may nagbago sa kanyang ekspresyon. Ngunit mabilis din niya iyong naitago.

“Maybel, saan mo nakuha iyan?”

“Ibinigay po ni Mama.”

Matagal na nanahimik si Roberto. Hindi niya inamin na kilala niya ang lalaking nasa larawan. Hindi rin niya sinabi kung bakit tila may bigat sa kanyang mga mata habang tinitingnan iyon.

“May alam po ba kayo?” tanong ni Maybel.

Tumingin siya sa kanya.

“May mga bagay na hindi ko pa kayang ipaliwanag.”

Napailing si Maybel.

“Bakit palagi na lang ganoon? Paano ko malalaman kung sino ang pagkakatiwalaan ko kung walang gustong magsabi sa akin ng totoo?”

Hindi agad sumagot si Roberto. Sa halip, marahan nitong ibinalik ang litrato sa mesa.

“Hindi mo kailangang magtiwala agad sa akin.”

Masakit ang sagot na iyon, kahit hindi niya maintindihan kung bakit.

“Kung ganoon, sana huwag ninyo akong pigilang maghanap ng katotohanan.”

“Hindi kita pipigilan.”

“Promise?”

Tumingin si Roberto sa kanya.

“Promise.”

Sa unang pagkakataon nang araw na iyon, bahagyang gumaan ang pakiramdam ni Maybel.

Hindi niya alam kung bakit mahalaga sa kanya ang sagot nito. Hindi niya alam kung bakit tila mas masakit kapag si Roberto ang nagtatago ng isang bagay kaysa kapag ibang tao ang gumagawa nito.

Ngunit may isang bagay na hindi na niya maitatanggi. Nagsisimula na siyang magmalasakit sa lalaking iyon nang higit sa inaasahan niya.

At sa kabilang banda, alam din ni Roberto na hindi na lamang simpleng awa o pag-aalala ang nararamdaman niya para sa manugang.

Pareho silang may mga damdaming hindi pa kayang pangalanan. Pareho silang may mga hangganang alam nilang hindi dapat tawirin. At pareho silang may mga dahilan para lumayo. Ngunit habang mas madalas wala si June, mas nagiging mahirap para sa kanilang dalawa na magkunwaring walang nagbabago.

Nang gabing iyon, bumalik si Maybel sa kanyang kuwarto at inilapag ang sobre sa mesa.

Binuksan niya iyon muli. Sa ilalim ng litrato ay may isang piraso ng papel na hindi niya napansin kanina.

Dahan-dahan niya itong binuksan. Isang pangungusap lamang ang nakasulat.

Hindi siya nag-iisa noong gabing iyon.

Nanlamig ang kanyang mga daliri. Sino ang hindi nag-iisa? Ang kanyang ama ba? Sino ang kasama nito? At bakit kailangang itago ang isang bagay na nangyari maraming taon na ang nakalilipas?

Napatingin siya sa pintuan nang makarinig ng mahinang yabag sa hallway.

Hindi niya alam kung si Roberto iyon o si June.

Ngunit sa unang pagkakataon, naramdaman niyang ang misteryo ng pagkamatay ng kanyang ama at ang damdaming unti-unting nabubuo sa kanyang puso ay maaaring magtagpo sa isang katotohanang hindi niya kailanman inasahan.

Isang katotohanang maaaring sumira sa kanyang pamilya. At sa lalaking unti-unti niyang kinahuhulugan.