MasukDumating ang araw ng pag-alis ng mag-inang Arguelles sa kanilang mansyon upang sunduin sa airport si Vanessa. At mukhang magtatagal pa sila sa Maynila dahil sa pag-aasikaso ni Doña Consuelo sa nalalapit na pag-iisang dibdib ni Claudio kay Vanessa. Isasabay na rin nila ang pag-aasikaso nila sa mga ari-arian nila doon. Kung gaano ka-excited ang Doñang kinikilalang panginoon ng Hacienda Avaristo na makita na niya ang kinikilala niyang future manugang, ay ganito rin ka-excited ang mga taong maiiwan dahil pansamantala silang makakaranas ng katahimikan at kapayapaan. Si Claudio naman, na sunud-sunuran, walang magawa kundi ang sumama at maging sunud-sunuran sa Ina dahil tulad ng mga tao sa Hacienda, maging siya na nag-iisang anak ng Hacienderang mapagmataas, ay nakagapos din ang mga palad at hindi magawang makaalpas.
Ilang oras bago ang kanilang pag-alis, tinipon ni Doña Consuelo ang kanyang mga tauhang nakatoka sa loob at labas ng mansyon upang kausapin at pagbilinan. Pinahilera na tila mga pulutong na miyembro ng militar. “Makinig kayong lahat mabuti.” matapang na wika ni Doña Consuelo, boses niya ng pautos na dumadagundong sa buong bulwagan. “Bibiyahe kami ng inyong Señorito Claudio papuntang Maynila upang sunduin ang aking future manugang na si Vanessa. Medyo matatagalan bago kami makabalik dito. Gusto ko pagbalik namin, maayos at malinis ang buong mansyon. Ayaw kong makakakita ako ng kahit konting alikabok, dahil kung hindi ipapangudngod ko sa mga mukha ninyo ang mga dumi dito mula loob hanggang sa labas ng mansyon.” Sa sinabing iyon ni Doña Consuelo, nagkatinginan sa isa’t-isa ang mga nakahilerang mga aliping kasambahay, isa na nga dun sina Amarra at Andeng. At umalis na nga ang mag-inang panginoon. Habang tanaw ng mga kasambahay na papalayo ng papalayo ang kotse, ay siya namang papalapit ng papalapit ang naghihintay na pansamantalang katahimikang ninanais ng lahat ng nandoon. Para bang mga presong tuwang-tuwa sa pagkakasibak ng kanilang malupit na warden. “Sana matagalan sila Doña Consuelo at Señorito Claudio sa Maynila. Sana magtagal sila sa Maynila ng pagkahaba-haba.” masayang sinabi ni Andeng habang abalang tumutulong sa pagluluto ng kanilang kakainin. “Naku, dahan-dahan ka ng pagsasalita mo dyan Andeng at baka may makarinig sa’yo, makarating pa kay Doña Consuelo yang sinasabi mo.” sabi ni Marites. Pumasok si Tiyang Rosa sa kusina para hanapin si Amarra. “Amarra, halika, may ipinagbilin sa akin si Doña Consuelo na kailangan mong asikasuhin.” “Ano po iyon Tiyang Rosa?” “Gusto ni Doña Consuelo, ikaw daw ang mag-alaga ng mga bulaklak niyang orchids at rosas.” “Ano po? Tiyang Rosa wala po akong alam sa pag-aalaga ng mga bulaklak.” “Problema mo na daw yun Amarra. Basta gusto ni Doña Consuelo, sa kanyang pagbabalik, wala ni isang bulaklak niya ang malalanta at mamamatay, kundi, humanda ka dahil hindi mo daw magugustuhan ang mangyayari sa’yo.” Nanlamig si Amarra, hindi makakilos at hindi makapag-isip kung paano niya malalampasan ang pagsubok na ito. Dito na nakompirma ni Amarra na talagang pinagdidiskitahan siya ni Doña Consuelo dahil siya na mismo ang naghahanap ng paraan kung paano siya masisilo. At sa kadahilanan kung bakit? hindi niya lubos matanto o maisip. Nagtungo agad si Amarra sa hardin. Hindi siya agad kumilos, dahil hindi naman niya alam ang kanyang gagawin. Nakikipagtitigan sa mga bulaklak na nasa harap. “Gusto ko man kayong alagaan, paano? sanay lang ako sa pagtatanim at pag-aani ng tubo. O Diyos ko. Ano ba tong pagsubok na ito na binigay niyo sa akin?” Napabuntong hininga si Amarra nang biglang may tinig siyang narinig mula sa kanyang likuran. “Huwag kang matakot. Nararamdaman ka nila.” Agad na nilingon ni Amarra ang nagsalita at tumambad sa kanyang anyo ng isang bente-dos anyos na lalake, gwapo, moreno, matipuno ang katawan, alam mong batak at sanay sa trabaho. “I… ikaw pala?” tanong ni Amarra “kanina ka pa dyan?” “Hindi naman. Kararating ko lang. Nga pala, ako si Julio, apo ni Arcadio yung matagal nang hardinero dito. Pasensya ka na at sa tinagal mo na dito, ngayon lang tayo nagkita at nagkausap, dami kasing gawain na pinagagawa sa akin si Doña Consuelo. “A, ganun ba? Siya nga pala, ako si…” tila nahihiyang pagkasabi kay Julio. “Amarra… alam ko na ang ngalan mo. Sinabi sa akin ni Aling Marites.” “A… Si Aling Marites talaga. Wala nang maitatago sa kanya?” Napangiti sila sa isa’t isa sa sinabing iyon ni Amarra, ngunit napalitan muli ng pagkabahala nang muling mapatingin sa malawak na hardin na nagpapaalala ng kanyang imposibleng misyon. Agad itong napansin ni Julio kaya naman, agad niyang pinawi ang pangamba ng dalaga. “Huwag kang mag-alala, tuturuan kitang mangalaga at magtanim ng mga bulaklak dito sa hardin ni Doña Consuelo.” “Talaga? tuturuan mo ako?” “Oo naman, basta ikaw.” tugon ng binata sa sinabi ng dalaga. Sa puntong iyon, nabuo ang pagkakaibigan sa pagitan ni Amarra at ni Julio. Agad nilang nakapalagayan ng loob ang isa’t-isa. Kung makakapagsalita lamang ang puso ng isa’t-isa, tila may kung anong spark ang agad namagitan sa kanilang dalawa. Ang spark na di pa nila nararanasan na nagdudulot ng kakaibang ligaya at ngiti. Dumaan ang mga araw, natuto si Amarra sa gabay at turo sa kanya ni Julio. Lalong napahanga si Julio sa mabilis na pagkatuto ni Amarra. Napahanga ang binata sa dedikasyon at pusong pinamalas ni Amarra sa ibinigay sa kanyang responsibilidad. Sa puntong iyon, tila mas naging malapit si Julio kay Amarra. Isang pakiramdam na mas lalo pang nagpaudyok sa binata na mukhang si Amarra na ang babaeng matagal nang hinahanap ng kanyang puso. Salamat sa mga halaman bukod sa pagkatuto ni Amarra sa mga pangangalaga sa mga bulaklak, natutunan din niya ang isang bagay na hindi pa niya lubos na nararanasan, ang makaramdam ng kakaibang damdaming di pa niya nararanasan. Isang pakiramdam na nagpapatibok ng puso tuwing kasama si Julio. Natuto siyang magtanim ng pag-ibig sa kanyang puso para sa isang lalakeng tulad ni Julio. Di alam ni Amarra na ganun din ang nararamdaman ng binata sa kanya. Tila ba nagkakaisa ang kanilang puso sa nararamdaman. Sabay na tumitibok ito. Iisang ritmo kapag kapwa kumakabog at tila sumisigaw ng tunay at dalisay na pag-ibig. Para sa binata, ito na ang senyales na talagang may pagtingin na siya kay Amarra. Umpisa nang pakawalan ang masidhi at makulay na pag-ibig na sigaw ng kanyang tumitibok na puso.Nagising si Amarra sa malamig na dampi ng hangin sa kanyang pisngi.Hindi niya alam kung gaano katagal siyang nakatulog sa loob ng maliit na kuweba. Ang huli niyang alaala ay ang pag-iyak habang yakap ang sarili, pagod na pagod mula sa pagtakas sa gitna ng ulan. Ang kanyang katawan ay mabigat pa rin, puno ng kirot at pasa.Sinubukan niyang bumangon, ngunit agad siyang napangiwi sa sakit ng kanyang tuhod at balakang. Ramdam niya ang mga sugat sa kanyang palad at paa—mga bakas ng gabing halos kumitil sa kanya.“Anak…” bulong niya habang hinahaplos ang kanyang tiyan. “Kapit lang tayo.”Ngunit bago pa siya tuluyang makatayo, may narinig siyang yabag sa labas ng kuweba.Napatigil siya. Nanlamig ang kanyang dugo. Bumalik sa kanya ang takot—baka natunton na siya ng mga tauhan ni Claudio. Mabilis siyang umurong patungo sa sulok ng kuweba, pilit kinakalma ang sarili. Ngunit ang yabag ay hindi mabigat o marahas. Bagkus, mabagal. Maingat. Isang anino ang lumitaw sa bungad ng kuweba.Isang matand
Unang bumagsak ang patak ng ulan sa kanyang pisngi na parang babala. Hindi pa man tuluyang nakakalayo si Amarra sa lumang kubo ng kanyang ina ay narinig na niya ang mas malinaw na sigaw ng mga tauhan ni Claudio. Ang mga yabag ay papalapit. Ang mga boses ay nagiging mas marahas.“Hanapin ninyo siya sa likod!”“Hindi siya makakalayo!”Humigpit ang hawak niya sa laylayan ng kanyang damit habang pilit binibilisan ang paglakad patungo sa masukal na bahagi ng kagubatan. Hindi pa siya maaaring tumakbo nang todo. Kailangan niyang mag-ingat. Kailangan niyang protektahan ang batang dinadala niya.Ngunit nang muling marinig ang pagkabali ng mga sanga sa likod niya—isang malinaw na senyales na malapit na ang humahabol—napilitan siyang tumakbo. Lumakas ang ulan. Sa loob lamang ng ilang minuto, ang mahinang ambon ay naging buhos na parang ibinuhos ng langit ang lahat ng galit nito sa mundo. Nabasa ang kanyang buhok, dumikit sa kanyang mukha. Ang kanyang damit ay kumapit sa kanyang katawan, mabigat
Mabigat ang bawat hakbang ni Amarra habang tinatahak niya ang daang pabalik sa kanyang dating tahanan—ang maliit at halos gumuguhong kubo. Ilang buwan na rin mula nang huli siyang tumira roon. Ilang taon ng sakit, pag-aapi, at pagtitiis ang nakalipas. Ngunit gaano man kalayo ang marating ng tao, may mga lugar talagang bumabalik at bumabalik sa kanya—lalo na kung doon nagsimula ang lahat ng sugat.Tahimik ang paligid. Ang mga puno ay tila nakayuko sa bigat ng hangin. Ang bubong ng kubo ay mas luma na, ang dingding ay may bitak, at ang pinto ay bahagyang nakabukas na parang naghihintay. Huminga nang malalim si Amarra bago tuluyang pumasok. Sa loob ay may amoy ng gamot at lumang kahoy. At sa sulok ng silid—nakahiga sa lumang kama na yari sa kawayan—ang babaeng minsang naging bangungot ng kanyang kabataan. Ang kanyang ina. Payat. Halos buto’t balat. Ang dating matalim na mga mata ay lumubog na. Ang balat ay nanilaw at tila manipis na lamang na kumakapit sa mga buto. Ang malakas at matapan
Hindi natapos sa pagpapaalis ang galit ni Claudio. Sa loob ng kanyang silid, mag-isa siyang nakaupo habang ang sugat sa kanyang labi ay bahagyang namamaga pa mula sa suntok ni Julio. Ngunit mas masakit kaysa sa tama sa mukha ang tama sa kanyang pride. Isang hamak na hardinero ang naglakas-loob na tumayo laban sa kanya—sa harap ng kanyang ina, ng kanyang magiging asawa, at ng buong Hacienda. At mas masakit pa roon—pinili ni Amarra na banggitin ang kanyang pangalan. Pinili niyang ipahiya siya.“Hindi maaaring manatiling buhay ang mga lihim,” malamig niyang bulong sa sarili.Lumapit siya sa mesa kunuha ang kanyang cellphone at tinawag ang dalawa niyang pinagkakatiwalaang tauhan—mga lalaking sanay sa tahimik na utos at maruruming gawain.“Hanapin ninyo sila,” mahinahon ngunit mabigat ang kanyang tinig. “Ayokong makarating pa sa bayan ang mga kasinungalingang iyon.”“Paano po kung lumaban?” tanong ng isa.Saglit na natahimik si Claudio.“Huwag pakasiguro. Tawagan mo ang mga ibang tauhan, b
Nagmistulang hukuman ang bulwagan ng Hacienda Avaristo kinabukasan. Mabigat ang hangin, puno ng bulungan ng mga kasambahay at mga katiwala na lihim na nagmamasid sa kung ano ang kahihinatnan ng iskandalong bumalot sa pamilya Arguelles. Nakatayo sa gitna si Amarra—maputla, nakayuko, ngunit hindi na nanginginig. Sa kabila ng mga matang mapanghusga, may kakaibang tibay na sa kanyang tindig. Sa kanyang sinapupunan ay may buhay, at iyon ang tanging lakas na kanyang pinanghahawakan. Sa mataas na silya, nakaupo si Doña Consuelo—mukhang marmol ang mukha, malamig, walang bahid ng awa.“Wala kang lugar sa Hacienda na ito,” mariing wika ng Doña. “Hindi ako magpapalaki ng batang bunga ng kahihiyan.”“Hindi po ito kahihiyan,” mahina ngunit malinaw na sagot ni Amarra. “Ito po ay bata.”“Bastardo!” singit ni Vanessa, na tila sabik makitang durugin ang dalaga.Saglit na tumingin si Claudio kay Amarra. Hindi na siya makatingin nang diretso. May gumuguhit na tensyon sa kanyang panga—isang lihim na siya
Maagang nagising ang Hacienda Avaristo sa tunog ng mga kaluskos at utos ng mga panginoon. Ngunit sa loob ng lumang kusina, may isang katahimikan na tila mas mabigat kaysa sa karaniwang umaga. Si Amarra, maputla at nanghihina, ay pilit na naggugulay habang umiikot ang kanyang paningin. Ilang araw na siyang nahihilo, madalas sumasakit ang tiyan, at may kakaibang kirot na hindi niya maipaliwanag—isang lihim na unti-unting sumisibol sa kanyang sinapupunan.“Amarra, ano’ng nangyayari sa’yo?” tanong ni Tyang Rosa nang makita siyang mapaupo at kumapit sa mesa.“Ayos lang po ako,” mahinang sagot niya, kahit ang pawis ay namumuo sa kanyang noo.Ngunit hindi lingid sa mata ng mga tao sa Hacienda ang kanyang pagbabago. Ang dating masigla at tahimik na dalaga ay naging lalong tahimik, at ang kanyang katawan ay tila may tinatagong hiwaga.Isang umaga, habang naglilinis siya sa may hardin, bigla siyang napaupo sa lupa dahil sa matinding hilo. Nakita iyon ni Vanessa, na noo’y naglalakad habang may h







