Mag-log inNapatalon ako sa gulat nang mag-ring ang telepono. Nakita ko sa screen na galing sa opisina ni Sir Javier ang linya. Kaagad ko naman iyong sinagot. "Y-Yes, sir?"
"Bring me the report, now." Hindi na ako nakasagot pa ng kaagad niya iyong binaba. "Shit..." mahina kong nasabi. Hindi ko pa tapos. Wala akong nagawa kung hindi ang tumayo at pumunta sa opisina niya. "Oh? Hindi ka pa uuwi?" tanong ni Mariz na dala na ang shoulder bag niya at mukhang handa nang umuwi. "Mag-o-overtime na lang siguro ako," malumanay kong sagot, ubos na ang lakas ko. Hindi na nakasagot si Mariz nang bumukas ang pinto ng opisina ni Sir Javier at niluwa niyon si Marco. Nakatingin lang siya sa akin at alam ko na ang ibig sabihin niyon— galit na naman ang demonyo. Kumaway na lang ako kay Mariz at saka pumasok sa opisina ni Sir Javier. Sumalubong sa akin ang mga mata niyang nagtatanong at para bang hinahanap kung saan ang report na hinihingi niya. "H-Hindi ko pa po tapos, s-sir..." Nakayuko lang dahil baka mawala na ako ng malay kapag sinalubong ko pa ang mga nakamamatay niyang tingin. "Mag-o-overtime na lang ako, sir, at iiwan sa mesa ninyo kapag natapos ko na po." Inaasahan ko nang sisigawan niya ako. Pero malamig lang ang boses niya nang magsalita siya. "At dahil hindi mo natapos sa binigay kong oras, wala kang matatanggap na overtime f*e." Mabuti na iyon kaysa ang masisante. "Leave." Hindi na ako nagsalita at kaagad na lumabas ng opisina niya. Wala na rin yata akong lakas magsalita pa. Isang malalim na hininga ang pinakawalan ko bago umupo muli sa harap ng laptop ko. Walong pages na lang. Tumunog ang cellphone ko at nakitang may mensahe si Randolph. "Nasaan ka na? See you later." Nag-reply ako. "Sorry, mahal, babawi ako bukas. Kailangan ko lang tapusin itong report. Mag-o-overtime ako." Wala na siyang reply. Pupuntahan ko na lang siya mamaya sa apartment niya. May susi naman ako kaya sosorpresahin ko na lang siya. Tinutok ko na ang atensyon sa ginagawa. Alas nwebe nang matapos ko iyon. Napasandal ako sa office chair ko. "Natapos din." Madilim ang opisina ni Sir Javier nang buksan ko ang pinto. Kaya binuksan ko ang ilaw at saka nilapag sa mesa niya ang revised monthly report. Nang may mapansin ako. "Surrogacy agreement, terms and conditions," mahina kong basa sa nakasulat sa isang folder. May ganoon ba kaming project? Surrogacy? Hindi ba pagbubuntis iyon? Hindi ko na inusisa pa at baka malaman pa ni Sir Javier na nakialam ako. Masaya akong naglalakad palabas ng El Zamora building. Pagod man pero ayos lang. Makikita ko naman si Randolph. Dumaan muna ako sa isang fast food at nag-order ng burger saka fried chicken. Doon na lang din ako matutulog, tutal may mga gamit naman ako roon. Magkarelasyon na kami noong college years pa namin. Sabay na nagtapos at sabay na bumuo ng mga pangarap. Nag-taxi na lang ako para hindi na ako mahirapan mag-abang ng jeep. Ilang minuto lang ay nasa harap na ako ng apartment ni Randolph. Pagkatapos ng kasal namin ay lilipat na rin ako rito. Pagkatapos ay sabay kaming mag-iipon para sa magiging bahay namin. Gamit ang susi na mayroon ako ay nabuksan ko ang pinto ng apartment ni Randolph. Tulog na kaya siya? Bukas kasi ang ilaw sa loob ng kwarto niya at nakaawang naman ang pinto. Nilapag ko ang dalang pagkain sa mesa na nasa kusina at masiglang dumungaw sa kwarto niya. Pero wala siya sa kama. Naririnig ko ang lagaslas ng tubig mula sa banyo. Napakunot ang noo ko. Naliligo siya sa ganitong oras? Ilalapag ko na sana ang bag ko sa kama nang may narinig akong ungol mula sa banyo. Para akong sinabuyan nang malamig na tubig. Sobrang bilis na rin ng pagtibok na puso ko. Nasundan pa iyon nang malalakas na ungol. Hindi ko namalayang tumutulo na pala ang mga luha ko. "Ahh... Randolph! Sige pa!" Putang ina. Saka ko pa lang naisipang tingnan ang buong kwarto ni Randolph. Doon ko pa lang napansin ang isang bag na nasa paanan ng kama. Hindi na ako nagdalawang isip pa at marahas na binuksan ang pinto ng banyo. Nakatuwad ang babae habang bumabayo naman sa likuran niya si Randolph. Natigilan silang dalawa. Nang mapagtanto kung anong nangyayari ay kaagad na lumayo si Randolph sa babae. Hindi ko siya kilala pero nakikita ko siya sa building kung saan nagtatrabaho si Randolph. Kaagad na nagtakip ng tuwalya si Randolph habang nasa likuran niya pa rin ang babae. Para bang proud pang ibalandra ang hubad niyang katawan. "Mga hayop kayo..." gusto kong isigaw iyon pero bulong lang yata ang lumabas sa bibig ko. Pagod na ako mula pa kanina. Tapos ito pa. "Mahal, let me explain." Sinubukan ni Randolph na hawakan ang kamay ko pero awtomatiko kong nilayo ang sarili ko sa kanya. Hindi ko maatim na may iba siyang hinahawakan maliban sa akin. "Explain?" sarkastiko kong tanong. "No need to explain. I saw enough." "Nagkakamali ka—" "Buntis ako." Natigilan kaming dalawa ni Randolph. Siguro matatanggap ko pa kung isang gabi lang. Pero putang ina! Buntis! Hindi na ako nagsayang ng oras pa at lumabas sa kwartong iyon. Pakiramdam ko ay hindi ako makahinga habang nakatingin sa kanila. Gusto kong manumbat. Gusto kong magwala. Gusto kong sumigaw. Pero pagod na pagod na ako. "Sol, sandali—" Buong lakas ko siyang sinampal. "That was ten years of my life!" Pinilit kong pigilan ang mga luha ko pero ayaw nilang sumunod. Hilam na sa luha ang mukha ko. "P-Paano mo nagawa sa akin ito?" "Kasi nakakasawa na!" sigaw niya sa akin. Hindi ko alam kung saan ako nagulat. Sa pagsigaw niya ba o sa sinabi niya. Anong nakakasawa? "Gusto kong magkapamilya na pero ang tagal mong mabuntis!" Kanina lang ay nagso-sorry pa siya. Pero ito siya ngayon, sinusumbat ang isang bagay na alam niyang kahinaan ko bilang babae. "Hindi tayo pabata, Sol," dagdag niya pa. "Gusto kong magkaanak, pero sa loob ng sampung taon ay hindi man lang tayo nakabuo dahil sa deperensya mo!" Para akong sinampal sa panunumbat niyang iyon sa akin. "Babe..." Tawag ng babae mula sa kwarto. Putang ina lang talaga. Bakit parang kasalanan ko pa? Hindi ko naman ginusto maging ganito ako! Walang sabi-sabi ay tinalikuran ko sila pero bago pa ako lumabas ng apartmen niya ay nagsalita ako sa huling pagkakataon. "Go, bumuo ka ng sariling pamilya. Maghintay ka lang at isasampal ko sa mukha mo na kaya ko ring mabuntis." Pakiramdam ko ay naglalakad ako sa ere. Hindi ko nga alam kung paano pa ako nakauwi sa boarding house ko. At doon, napasalampak ako sa sahig at humagulhol. Nagtiis ako sa maliit na boarding house kahit pa kaya ko namang kumuha ng apartment. Pero tiniis ko iyon! Dahil nag-iipon kami para sa kasal namin! Dahan-dahan akong tumayo at kinuha mula sa drawer ang isang maliit na envelope. Laboratory test result ko iyon. Low fertility. Sa isang daang porsyento ay isang porsyento lang ang posibilidad na mabuntis ako. "But we can do IVF," iyon ang sabi ng doktor. "A fertility treatment where eggcells fertilized by sperm inside a laboratory. Will extract your eggcells and your partner's spermcell. Kapag successful na silang na-fertilized ay saka natin ituturok sa iyo. Maaari ka namang magdala ng sanggol dahil walang deperensya sa matris mo." At doon ay nakabuo ako ng desisyon.Tahimik ang sala matapos ang huling mga pinag-usapan. Hindi iyon ang katahimikan na walang laman—kundi iyong klase na parang may hinahandang sumabog. Parang bawat isa sa amin ay nasa gilid ng isang desisyon na hindi na puwedeng bawiin. Si Eli ang unang gumalaw.Dahan-dahan niyang ibinaba ang tasa ng kape sa mesa. Mahina lang ang tunog pero sapat para putulin ang daloy ng tahimik na pag-iisip ng lahat.“Kung ganoon,” sabi niya. Mababa ang boses. Kontrolado. Pero malinaw na nagsimula na siya. “Hindi na ito usapan lang.”Tumango si Leon sa tabi ko. Hindi siya nagsalita pero alam kong pareho kami ng iniisip. Hindi na kami nagpaplano. Kikilos na kami.“Let’s stop pretending na may luxury pa tayo para maghintay,” dagdag ni Eli. “Kapag kumilos ka laban kay Amanda, hindi ka na makakabalik sa dati. At ang pinakaunang pagkakamali ng karamihan ay ang magmadali nang walang sapat na impormasyon.”Bahagya akong sumandal sa upuan. Nakatingin lang sa kanya.“Then give us the right starting point,”
Tahimik ang sala.Hindi iyon ang tipo ng katahimikan na nakakailang—kundi iyong klase na puno ng bigat. Parang bawat tao sa loob ng silid ay may iniisip na hindi pa sinasabi, may mga tanong na hindi pa itinatanong, at may mga sagot na hindi pa handang ilabas.Nakaupo ako sa isang sofa na nakaharap kay Eli. Katabi ko si Leon. Sa kabilang gilid naman, tahimik lang na nakaupo si Ariana, hawak ang tasa ng kape pero hindi umiinom.Pinagmamasdan lang niya kami. Hindi siya nakikialam. Hindi nagsasalita. Pero ramdam ko ang presensya niya. Hindi siya simpleng tagapakinig lang. Para siyang nag-oobserba. Parang may sarili siyang pag-aanalisa sa lahat ng nangyayari.Sa harap namin, si Eli.Tahimik siyang nakatingin sa amin habang dahan-dahang iniikot ang tasa ng kape sa kamay niya. Hindi siya nagsasalita agad. Parang hinahayaan niyang bumaba muna ang emosyon sa loob niya.Hindi na siya katulad kanina na may bahid pa ng gulat. May emosyon.Ngayon ay wala na.Nasa harap namin ang strategist at ramd
Pagbukas pa lang ng pinto ay agad kong naramdaman ang bigat ng presensya sa loob ng bahay. Hindi ito tulad ng ibang bahay na napasukan ko na— walang ingay ng telebisyon, walang halong kaguluhan ng pangkaraniwang pamumuhay. Tahimik.Parang bawat bagay ay nasa tamang lugar, hindi dahil sa kaayusan kundi dahil sa disiplina.Isang babae ang bumungad sa amin.“Ate?” bahagyang tawag niya, pero agad din niyang binawi nang mapansin si Leon.“Kuya Leon,” sabi niya, bahagyang ngumiti.Si Ariana.Hindi ko siya makakalimutan.Siya rin ang babaeng nakita ko noon sa Cebu. Hindi nagbago ang aura niya—kalmado, pero may lalim. Parang may sariling mundo sa loob ng isip niya na hindi basta-basta binubuksan.Saglit na nagtama ang mga mata namin. At sa sandaling iyon, may kung anong pamilyar na dumaan sa pagitan namin.Parang may alam siya. Hindi ko iyon pinansin.“Nasaan si Tito?” tanong ni Leon.“Sa study,” sagot niya. “Pero—”Hindi niya natapos. Dahil sa sandaling iyon ay may isa pang boses ang narinig
Tahimik pa rin ang café matapos ang lahat.Hindi na iyon ang parehong katahimikan kanina—hindi na iyon ang tensyon ng dalawang taong nagtataguan ng lihim. Ito na ang katahimikan ng dalawang taong parehong may alam at parehong pumili na hindi na umatras.Nakatingin pa rin si Leon sa akin.Hindi na ganoon katalim ang tingin niya tulad kanina, pero hindi rin iyon naging magaan. Mas naging malinaw at mas buo. Mas totoo.“Ipapakilala kita kay Tito Eli,” sabi niya sa wakas.Bahagya akong napakunot ng noo. Hindi dahil hindi ko inaasahan—kundi dahil sa bilis ng susunod niyang hakbang.“At alam kong matutuwa siya kapag nalaman niyang buhay ka.”Nanatili akong tahimik. Hindi ko agad sinagot.Hindi dahil sa ayaw ko, kundi dahil kailangan kong iproseso ang bigat ng pangalang iyon.Eli.Ang taong matagal nang nasa gilid ng kuwento namin—pero ngayon ay unti-unti nang pumapasok sa sentro ng lahat. Ang taong tumulong sa nanay ko at sa akin noong bata pa lang ako, noong mga panahong hindi pa ako napad
Tahimik ang café.Hindi ko alam kung ilang segundo ang lumipas matapos kong itanong ang tanong na iyon. Pero pakiramdam ko ay parang oras ang lumipas sa bigat ng katahimikan sa pagitan namin.Nakatingin pa rin si Leon sa akin. Diretso sa mga mata ko. Walang pag-iwas. Walang pagkurap. Parang sinusubukan niyang basahin ang bawat bahagi ng mukha ko. Para bang hinahanap niya kung may bakas ba ng kasinungalingan sa mga sinabi ko.Pero wala. Dahil wala akong itinago.Hindi na.Sa sandaling ito, ang lahat ay nakalatag na sa mesa. At ang tanging kulang na lang ay ang sagot niya.Sa tenga ko ay narinig ko ang mahinang boses ni Atlas. “He’s thinking.”Hindi ako sumagot. Hindi ako gumalaw. Hindi ko rin inalis ang tingin ko kay Leon. Hindi ko kayang ipakita ang kahit anong kahinaan sa sandaling ito. Dahil kung may isang maling galaw lang ako ay maaaring mabasag ang manipis na linya na nagdudugtong sa amin ngayon.At kapag nangyari iyon ay wala na akong babalikan.Ilang segundo pa ang lumipas.Pag
“I am...” Huminto ako. Hindi dahil nag-aalinlangan ako. Kundi dahil alam kong sa sandaling matapos kong sabihin ang susunod kong mga salita ay wala nang babalikan at wala ng atrasan. Wala nang pagtatago. Wala nang kontrol sa kung paano niya ako titingnan pagkatapos nito.Tahimik ang café.Hindi naman literal—may mga mahihinang ingay ng kubyertos, may mga usapan sa malayo—pero sa pagitan naming dalawa, parang naglaho ang lahat ng iyon. Parang kami lang ang nasa loob ng mundong ito.Nakatingin si Leon sa akin nang diretso sa mga mata ko. Mukhang hindi na nga kumukurap. Naghihintay sa kung anong susunod kong sasabihin.At ramdam ko na handa siyang pakinggan ang kahit anong sasabihin ko—pero hindi ko pa alam kung handa siyang tanggapin iyon.Huminga ako nang malalim.“I’m not just a secretary,” sabi ko sa wakas.Bahagyang gumalaw ang ekspresyon niya. Hindi pa galit. Hindi pa duda. Pero naroon na ang alertness.“Then what are you?” tanong niya.Mababa ang boses niya. Kontrolado iyon pero r
Nakatayo si Javier sa paanan ng kama ni Janine. Nakatingin siya sa bata, hindi bilang isang El Zamora, hindi bilang lalaking binalot ng mga lihim at kasalanan, kundi bilang isang ama na ngayon lang tuluyang humarap sa katotohanan.“Nandito rin ako,” muling nagsalita si Javier, mas malinaw ang boses
Nakatayo si Javier sa gilid ng kama. Hindi niya hinahawakan ang bata. Hindi niya magawang hawakan. Parang natatakot siyang kapag ginawa niya iyon, tuluyan nang guguho ang kontrol na pilit niyang binubuo mula nang pumasok siya sa silid.Ako ang unang bumaling sa kanya.“Kung may sasabihin ka,” mahin
Tahimik ang ikapitong gabi sa ospital—hindi iyong katahimikang payapa, kundi iyong katahimikang puno ng paghihintay na tila ba may hinihintay na masamang balita anumang oras.Isang linggo na mula nang manatili si Janine sa parehong silid. Isang linggo ng walang patid na pag-asa at unti-unting pagka
Tahimik ang silid matapos tuluyang makatulog si Janine.Hindi iyon ang ordinaryong tulog na basta dumarating kapag pagod ang katawan. Ito ang uri ng tulog na kailangang bantayan—ang bawat paghinga ay binibilang, ang bawat paggalaw ay sinusundan ng mata, na para bang anumang biglang pagbabago ay maa







