Mag-log inIisang Banig, Iisang Kulambo
Iisang banig. Iisang kulambo. At isang Anton Villarica na kasing lamig ng yelo pero pawis na pawis na ngayon. "Lolo, hindi po pwede. May guest room pa naman po diba? Doon na lang si Elise," sabi ni Anton, pilit na kalmado pero halata sa boses na kinakabahan. Si Lolo Ricardo, umupo ulit sa tumba-tumba niya at kumuha ng tabako. Hindi sinindihan, pinapaikot-ikot lang sa daliri. "Guest room? Wala nang guest room, apo. Ginawa ko nang bodega ng palay. Tsaka anong guest room? Asawa mo yang babae na yan. Kasal kayo. Sa harap ng altar ng bayan kayo kinasal kahapon diba sabi mo sa tawag? Tapos pagdating dito, hiwalay kayo ng tulog? Anong klaseng kasal yan? Kasal sa papel lang?" Kinabahan ako. Parang nahuli ni Lolo na peke ang kasal namin kahit wala pa kaming isang oras dito. "Ah... Lolo, ano po kasi... si Anton po kasi, malikot matulog..." singit ko, pilit na ngumiti. "Malikot? Naku, mas maganda nga yung malikot!" Tumawa si Lolo nang malakas. "Para mabilis ang galaw! Sige na, dalhin niyo na gamit niyo sa taas. Yung kwarto sa dulo, sa inyo yun. May bintana na kita ang palayan. Romantic yun pag gabi, maraming bituin." Walang nagawa si Anton. Kinuha niya yung maleta ko — isang lumang maleta na may sira na gulong — at yung maleta niyang Rimowa na mas mahal pa sa buong bahay namin sa Tondo. Umakyat kami sa hagdan na kahoy na lumalangitngit sa bawat hakbang. Yung bahay, amoy lumang kahoy at kape na bagong sangag. Pagbukas ng kwarto, totoo nga ang sinabi ni Lolo. Maliit lang. Mga 10 square meters lang siguro. Isang banig na pandan na bagong latag, may dalawang unan na may punda na bulaklakin, at isang kulambo na puti na may butas na maliit sa gilid. May maliit na bintana na walang aircon, walang electric fan. Pero pag sumilip ka, buong palayan ang makikita mo na ngayon ay kulay ginto dahil alas-sais na ng hapon at palubog na ang araw. At isang bombilya lang na dilaw ang ilaw sa gitna. "Matutulog tayo dito?" bulong ko. "This is a disaster," bulong ni Anton, hinawakan ang noo niya. "My Lolo did this on purpose. Alam niyang hindi ako sanay sa ganito. He wants to torture me." "Ako rin, hindi sanay. Sanay ako sa banig, pero hindi sanay na may katabi na CEO na naka-Rolex habang nasa banig." Binitawan ni Anton yung maleta niya. Umupo sa gilid ng banig. Sinubukan upuan. Lumubog. "Elise, listen. We need to set ground rules here. This room is small. We need to respect each other's space." "Opo, Sir... este, Anton." "First, yung banig, hahatiin natin sa gitna. Yung guhit ng banig, yun ang border. Bawal tumawid." "Sige po." "Second, yung kulambo, wag mong gagalawin nang malakas, may butas. Papasukin tayo ng lamok. Malalaki lamok dito, parang helicopter." "Noted po." "Third—" Hindi na niya natapos yung third niya kasi biglang bumukas yung p***o. Si Manang Pining, yung kasambahay ni Lolo na 60 years old na, may dalang dalawang baso ng kapeng barako at pandesal. "Naku, mag-asawa, kape muna! Galing pa yan sa tanim ni Lolo! Para mainitan kayo mamaya!" sabi ni Manang Pining, kinindatan pa ako. Mamaya? Anong mamaya? Pag-alis ni Manang Pining, tahimik ulit. Ininom ni Anton yung kape. Ako rin. Mapait. Matapang. Pero masarap. Parang yung may-ari ng hacienda. "Third," tuloy ni Anton. "Bawal mo akong hawakan habang tulog." "Bakit naman kita hahawakan?!" halos pasigaw kong sabi. "I don't know. Some women find me... irresistible when I'm sleeping." Natawa ako. Hindi ko napigilan. First time kong tumawa nang malakas sa harap niya. "Wow. Confident ka, Anton Villarica? Sa itsura mong parang laging may utang ang mundo sa'yo pag natutulog?" Tinitigan niya ako. Tapos, dahan-dahan, ngumiti siya. Hindi yung pilit. Yung totoo ulit. Yung nakita ko sa office. "You're the first person who laughed at that line. Usually, women agree." "Well, I'm not usually women. I'm Elise Reyes from Tondo. At sa Tondo, pag sinabi mong irresistible ka habang tulog, sasabihan ka naming bangungutin ka sana." Tumawa siya ulit. Mahina, pero totoo. At sa maliit na kwartong yun na may iisang banig at iisang kulambo, parang medyo nawala yung lamig sa pagitan namin. Gabi na. Alas-otso. Kumain kami sa baba kasama si Lolo. Pritong tilapia na huli sa palaisdaan, adobong manok na may gata, at kanin na bagong ani. Kamayan. Walang kutsara. Si Anton, naka-kamayan din. Yung CEO na nakita kong kumakain ng steak na may kutsilyo at tinidor na ginto sa BGC, ngayon nagkakamay ng kanin na may tilapia. Si Lolo, panay kwento tungkol kay Anton nung bata pa. Kung paano siya umiiyak pag nadudumihan ang sapatos niya. Kung paano siya naligaw sa palayan at umiiyak nang 3 oras kasi takot sa kalabaw. "Elise, apo, alam mo ba, itong apo kong ito, first time niyang ngumiti nang matagal simula nang dumating ka. Tatlong taon na siyang hindi ngumiti ng ganyan simula nung nawala si—" "Lolo, tama na po," putol ni Anton, pero mahinahon. Tahimik si Lolo. Tumingin sa akin na parang nagsasabing, mamaya ikukwento ko sa'yo. Pagkatapos kumain, umakyat na kami sa kwarto. Patay na ang ilaw sa buong hacienda. Solar lang kasi gamit dito at mahina ang battery pag gabi. Yung bombilya sa kwarto namin, yun na lang ang ilaw. Tapos namatay din dahil brownout. Wala nang kuryente. "Brownout," sabi ni Anton. "Wala pong kuryente?" tanong ko. "Welcome to Batangas, Mrs. Villarica." Madilim. Tanging ilaw ng buwan at bituin galing sa bintana ang nagbibigay liwanag. At yung flashlight ng cellphone ni Anton na mahina na ang battery — 15% na lang. "Tabi tayo sa banig," sabi niya. "Yung kulambo, ibaba mo na." Nahiga kami. Magkalayo. May isang dangkal na pagitan. Yung guhit ng banig, nasa gitna namin na parang Great Wall of China. Tahimik. Naririnig ko lang yung kuliglig sa labas at yung hinga ni Anton na mabagal. "Elise?" tawag niya. "Opo?" "Thank you. For today. For not making it awkward in front of Lolo." "Wala po yun. Trabaho ko po ito eh. Pekeng asawa." Tahimik ulit. "Anton?" "Hmm?" "Yung fiancée mo po... mahal na mahal mo po siya no?" Hindi siya sumagot agad. Mga isang minuto na katahimikan. "Yes. Her name was Sofia. She died in a car accident three years ago. Papunta siya sa engagement party namin. Ako ang dapat kasama niya sa kotse na yun pero na-late ako sa meeting. So she went alone." Naramdaman ko yung bigat sa boses niya. "Sorry," bulong ko. "It's okay. Good night, Elise." "Good night, Anton." Pumikit ako. Pero hindi ako makatulog. Mainit. Walang electric fan. At yung katabi ko, CEO na hindi ko kilala pero parang gusto kong kilalanin. Maya-maya, naramdaman kong gumalaw siya. Akala ko lalabag siya sa border. Pero hindi. Kinuha niya yung pamaypay na kawayan na nasa tabi ng banig at pinaypayan ako nang dahan-dahan habang akala niya tulog na ako. Hindi ako gumalaw. Hindi ako nagsalita. Pero yung puso ko, biglang tumibok nang mabilis. Bawal mainlove sa CEO. Rule #1. Pero paano kung yung CEO, nagpapaypay sa'yo habang tulog ka sa gitna ng brownout sa Batangas?Ang Klinika Na Walang PilaIsang taon ang nakalipas mula nang maitayo ang unang silid-aralan na anim by limang metro na yari sa kawayan sa gitna ng dating palayan na may pangalawang poso.Walang bagong titulo na pinamigay. Walang bagong parol na isinabit. Walang bagong watawat na itinayo. Tahimik ang buong walong libong ektarya.Si Lola Ising, labing-walo noon, labing-siyam na ngayon, nasa ikalawang taon na ng kolehiyo sa kursong Edukasyon. Hindi na siya ang tagabantay ng listahan ng kandila o watawat. Isa na siyang ganap na guro ng dalawang daang bata na dati ay may hawak na pala, ngayon ay may hawak na lapis na mongol at notebook na may punit na pahina. Ang eskwelahan niya na maliit ay may karugtong na ngayon na isa pang silid, gawa rin sa kawayan, donasyon ng mga magulang na marunong nang magbasa dahil sa kanya.Si Kambal na Ising at Ricardo, dalawampu't-apat dati, dalawampu't-lima na ngayon. Si Ising, nasa Batangas, nagtuturo ng pananahi ng puting uniporme para sa mga bata. Si Ric
Ang Paaralan Sa Gitna Ng BukidIsang taon ang nakalipas mula nang maitirik ang walong libong kandila na may mitsa sa labing-isang poso at sa pitumpung libong metro na daan at sa pitong libong ilog.Tahimik na ang bukid.Si Lola Ising, labing-pito noon, labing-walo ngayon, kolehiyo na sa kursong Edukasyon sa Los Baños. Hindi na niya hawak ang talaan ng parol o watawat o kandila. Ang hawak niya ngayon ay isang lumang aklat ng alpabeto, punit na ang pabalat, at isang kahon ng chalk na puti na binili niya mula sa sariling ipon na baon.Si Kambal na Ising at Ricardo, dalawampu't-tatlo dati, dalawampu't-apat na ngayon, tapos na sa pag-aaral. Si Ising ay nagtuturo na ng wikang Filipino sa Tondo, sa ilalim ng bubong ng Building 3. Si Ricardo ay nasa Quezon, nagtuturo ng pagkukumpuni ng makina ng patubig. Pareho silang pagod, pero masaya.Si Andrea, limampu't-isa, CEO pa rin ng labing-isang poso na may tig-sampung gripo at ng walong libong ektarya na libre. Pero ngayong umaga, wala siyang dala
Ang Walong Libong Kandila Na PulaIsang taon ang lumipas pagkatapos maitayo yung 7,000 watawat na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may 2 metro na kahoy na pula na hawakan na 1 metro kada watawat na nakatayo sa isang daan na pula na 60,000 metro at sa 6,000 ilog at sa labing-isang poso.Si Lola Ising na 16 dati, 17 years old na ngayon at Grade 12 na sa school sa Building 11 na 11 floors at graduating na next month na siya na may hawak ng listahan ng 8,000 kandila na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may 10 inches na kandila na pula na may mitsa na pula.Si Kambal na Ising at Ricardo na 22 dati, 23 years old na at graduate na ng college na may kursong Agriculture at Business at Law at Education at may masteral na sa UP Los Baños at BGC at sila na may hawak ng 7,000 watawat na pula na may 2 metro na kahoy at may dagdag na 8,000 kandila na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may 10 inches na kandila n
Ang Pitong Libong Watawat Na PulaIsang taon ang lumipas pagkatapos isulat yung 6,000 aklat na pula na may bato na pula sa cover na may tatak na I - R 1970 na may 100 pages kada aklat na may kwento ng poso na may gripo na pula na 600,000 pages na total na isinulat ng 6,000 bata sa 50,000 metro na daan na pula.Si Lola Ising na 15 dati, 16 years old na ngayon at Grade 11 na sa school sa Building 11 na 11 floors na siya na may hawak ng listahan ng 7,000 watawat na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may 2 metro na kahoy na pula na hawakan na may 7,000 watawat na pula na 1 metro kada watawat.Si Kambal na Ising at Ricardo na 21 dati, 22 years old na at fourth year college na at graduate na next month na may kursong Agriculture at Business at Law at Education at sila na may hawak ng 6,000 aklat na pula na may 100 pages at may dagdag na 7,000 watawat na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may 2 metro na kahoy na pula na hawakan.Si A
Ang Anim Na Libong Aklat Na PulaIsang taon ang lumipas pagkatapos maisabit yung 5,000 parol na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may ilaw na pula na solar na 10 watts kada parol na 50,000 watts na total sa isang daan na pula na 40,000 metro at sa 4,000 ilog na pula at sa labing-isang poso na may 110 gripo na pula.Si Lola Ising na 14 dati, 15 years old na ngayon at Grade 10 na sa school sa Building 11 na 11 floors na siya na may hawak ng listahan ng 6,000 aklat na pula na may bato na pula sa cover na may tatak na I - R 1970 na may 100 pages kada aklat na may kwento ng poso na may gripo na pula.Si Kambal na Ising at Ricardo na 20 dati, 21 years old na at third year college na sa UP Los Baños at BGC at Tondo na may kursong Agriculture at Business at Law at sila na may hawak ng 5,000 parol na pula na may ilaw na pula at may dagdag na 6,000 aklat na pula na may bato na pula sa cover na may tatak na I - R 1970 na 600,000 pages na total na aklat na pula.Si A
Ang Limang Libong Parol Na PulaIsang taon ang lumipas pagkatapos malatag yung isang daan na pula na 40,000 metro na 10 metro lapad na may pulang bato sa gilid na may tatak na I - R 1970 na 400,000 square meters na total na daan na pula na dumugtong sa 4,000 ilog na pula na maliit at 4,000 bangka na pula na maliit at labing-isang poso na may 110 gripo na pula.Si Lola Ising na 13 dati, 14 years old na ngayon at Grade 9 na sa school sa Building 11 na 11 floors na siya na may hawak ng listahan ng 5,000 parol na pula na may bato na pula sa gitna na may tatak na I - R 1970 na may ilaw na pula na solar na may wire na pula.Si Kambal na Ising at Ricardo na 19 dati, 20 years old na at second year college na sa UP Los Baños at BGC na may kursong Agriculture at Business at sila na may hawak ng isang daan na pula na 40,000 metro na may dagdag na 5,000 parol na pula na may ilaw na pula na solar na 10 watts kada parol na 50,000 watts na total na ilaw na pula na may tatak na I - R 1970.Si Andrea







