CHAPTER 2 – Nakaw na Dangal

Mainit ang hangin nang umagang iyon, pero mas mainit ang tensyon sa loob ng bahay ng mga Cruz.

Sa isang lumang mesa, nakaupo si Tomas, nakatingin sa envelope ng pera na ninakaw niya mula sa mansion. Namumuo ang pawis sa noo niya, at sa gilid ng mga mata, bakas ang takot.

“’Yan na lang ang natira sa atin,” bulong ni Rosa habang pinagmamasdan siya. “Tomas, ibalik mo na ‘yan. Baka mapahamak pa tayo.”

“Tigil mo ‘yang drama mo,” iritadong sagot ni Tomas. “Wala akong ibang choice. Kung hindi ko mababayaran ‘yung mga pinagkakautangan ko, patay tayo.”

“Hindi mo dapat dinadaan sa ganyan! Ang ninakaw, kailangang isoli!”

“Anong gusto mong gawin ko, ha?” biglang sigaw ni Tomas, habang tinatapon sa mesa ang basong may laman pang gin. “Magpakamatay? Wala na nga akong trabaho! Wala tayong pera! Wala kang alam sa hirap!”

Tahimik lang si Rosa. Nakayuko. Ang bawat salitang lumalabas sa bibig ng asawa ay parang kutsilyong bumabaon sa puso niya.

Si Elena, na kanina pa nakikinig mula sa likod ng pinto, halos mapahikbi. Hindi niya kayang pumasok; natatakot siyang marinig ang sagutan pero hindi rin siya kayang tumalikod.

Sa loob-loob niya, bakit ganito? Bakit lagi na lang kami nasa ganitong sitwasyon?

Kinahapunan, habang tulog si Tomas, lumabas si Rosa para magpunta sa tindahan. Naiwan si Elena sa bahay, nag-aayos ng mga lumang gamit. Ngunit napansin niya, ilang piraso na ng gamit nila ang nawala — TV, lumang radyo, pati ref.

“Tay?” sigaw niya, habang binubuksan ang cabinet. “Nasaan po ‘yung mga gamit dito?”

Walang sumagot. Pero sa ilalim ng kama, nakita niya ang sako ng mga damit — at ang basag niyang alkansya.

Tumigil ang mundo ni Elena. Basag na ang alkansya na pinag-ipunan niya ng tatlong taon — pera mula sa mga sideline sa tindahan, mga barya galing sa pamamasura, at mga tip mula sa paglalaba sa kapitbahay.

Walang natira. Lahat kinuha.

“Hindi… hindi totoo ‘to…” bulong niya habang dinadampot ang mga baryang natira sa sahig.

Biglang bumukas ang pinto. Dumating si Tomas, amoy alak, pawis, at may hawak na sigarilyo.

“Ano’ng ginagawa mo d’yan?” tanong niya, malamig at makikita mong wala siyang paki alam.

“Tay, bakit? Bakit pati ipon ko kinuha n’yo?”

Umiiyak na si Elena, pero pinilit niyang maging matapang. “Para saan ‘to, Tay? Sugal na naman? Utang na naman?”

“’Wag mo akong turuan!” sigaw ni Tomas, at bago pa makaiwas si Elena, nasampal siya.

Tumahimik ang paligid. Ang tanging maririnig ay ang malakas na tibok ng puso ni Elena at ang paghingal ng ama.

“Hindi mo naiintindihan, anak,” sabi ni Tomas, nanginginig. “Ginagawa ko ‘to para mabuhay tayo. Wala kang alam!”

“Mabuhay? O tuluyan tayong masira?” sagot ni Elena, nangingilid ang luha. “Tay… tama na po. Please…”

Ngunit lumabas lang si Tomas, dala ang pera. Naiwan si Elena, nakaluhod sa sahig, umiiyak habang nakatingin sa alkansyang basag.

Lumipas ang ilang araw.

Sa maliit na bar sa gilid ng bayan, nagkakagulo. Si Tomas, pinapalibutan ng mga lalaki—ang mga loan shark na matagal nang humahabol sa kanya.

“Saan na ang bayad mo, Tomas?” tanong ng matabang lalaki na may malaking peklat sa pisngi.

“Bigyan n’yo pa ako ng isang linggo,” pakiusap ni Tomas. “Makakabayad ako, promise. May plano ako.”

“Plano?” tumawa ang lalaki. “Eh ‘yung plano mo nung nakaraang linggo, nasaan na?”

Isang suntok ang dumapo sa sikmura ni Tomas. Napayuko siya, halos mawalan ng hangin.

“Isa na lang, Tomas. Kapag hindi mo kami nabayaran, baka hindi ka na masisikatan ng araw!.”

Iniwan siyang duguan at sugatan. Habang naglalakad pauwi, ang isip niya’y naguguluhan. Wala nang pag-asa. Wala nang bukas.

At doon pumasok ang ideya — ang pinakamasahol na desisyong magpapabago ng lahat.

Kinagabihan, habang tulog si Elena, maririnig ang amoy ng gasolinang pumapasok sa hangin.

Nagising siya, sinundan ang amoy, at bumungad sa kanya ang tatay niyang may dalang posporo at galon ng gasolina.

“Tay?! Anong ginagawa n’yo?!”

“Tapos na tayo, Elena,” sabi ni Tomas, habang tumatawa ng mahina. “Wala nang matitira sa atin. Mas mabuti nang matapos na lahat.”

“Huwag po! Tay, huwag—!”

Pero huli na. Tumalsik ang posporo, at sa isang iglap, lumiyab ang apoy.

“Tay!!!”

Nangigigil sa takot si Elena habang tinutulak ang ama palabas, pero nahulog siya sa lupa sa lakas ng pagsabog. Umuusok ang paligid, at sa gitna ng apoy, halos di niya marinig ang sarili niyang sigaw.

Nang magising siya, nasa ospital na siya. Sunog ang ilang parte ng balat, pero ligtas.

Ang bahay nila — abo na lang.

Ang ama niya — tumakas. Walang nakakaalam kung nasaan.

Sa ospital, nakaupo si Rafael Vergara — ang matagal nang kaibigan ni Elena mula pagkabata, at ang karibal ni Lance sa negosyo.

“Raf…” mahina ang boses ni Elena. “Bakit ka nandito?”

“Nabalitaan ko ‘yung sunog,” sagot ni Rafael. “Hindi ko kayang hindi tumulong. Doon ka na muna sa amin, okay?”

Tahimik si Elena. Hindi niya alam kung paano tatanggapin ang kabutihan ng kaibigan, pero ramdam niyang may bigat sa mga mata nito — lihim na damdamin na pilit nitong tinatago.

“Salamat, Raf,” bulong niya. “Pero ‘wag kang mag-alala. Kaya ko ‘to.”

“Hindi mo kailangang kayanin mag-isa,” sagot ni Rafael. “Hindi ka nag-iisa, Elena.”

Sa likod ng mga salitang iyon, may lambing sa boses nito. Pero hindi alam ni Rafael — may paparating na unos na mas malala pa sa apoy.

Samantala, sa Monteverde Mansion, hawak ni Lance ang report mula sa kanyang head of security.

“Sir, confirmed. Yung husband ng kasambahay na si Rosa Cruz, siya ‘yung nasa CCTV. May record na rin sa pulis.”

Tumango si Lance, seryosong nakatingin sa dokumento.

“I see.”

“Gusto n’yo po bang ipahanap?”

“Hindi. Hindi na kailangan,” malamig niyang sagot. “Tell the police to handle it. Pero… tawagin si Rosa. Gusto ko siyang makausap.”

Kinabukasan, bago pa makaalis si Rosa patungong mansyon, pinuntahan muna niya ang anak sa ospital.

“Anak, aalis muna si Mama, ha?”

“Bakit po, Ma?” tanong ni Elena. “Hindi pa kayo nagpapahinga.”

“Kailangan ko harapin si Sir Lance. Sana maayos ko pa ‘to, anak.”

“Ma, huwag po muna—”

Ngunit ngumiti lang si Rosa, hinaplos ang buhok ni Elena, at umalis. Sa likod ng ngiti niya, may kaba.

Hindi niya alam kung makakabalik pa siya ng buhay mula sa kahihiyan at takot.

Habang papalapit siya sa Monteverde Mansion, nanginginig ang tuhod ni Rosa. Nasa gate pa lang siya, parang gustong umatras.

Ngunit kailangan niyang harapin ang katotohanan.

Sa loob ng opisina ni Lance, pinakita sa kanya ang CCTV footage.

Sa bawat segundo ng video, ramdam niya ang pagdurog ng puso niya.

“Sir… hindi ko po alam. Hindi ko po alam na ginawa niya ‘yan,” iyak niya habang lumuluhod. “Maawa po kayo sa amin.”

Tahimik lang si Lance. Matagal siyang nakatingin sa umiiyak na kasambahay bago siya nagsalita.

“You’ve been with us for ten years, Rosa,” sabi niya, malamig ang boses nito pero walang bahid ng pangamba sa mga nang yayri. “I trusted you.”

“Sir, ibabalik ko po ang lahat. Magtrabaho po ako kahit walang bayad, basta huwag n’yo pong ipapahuli ang asawa ko.”

Huminga nang malalim si Lance.

“Hindi ko siya ipapahuli. Pero may kapalit ‘to. Simula ngayon, hindi ka na pwedeng umalis dito hanggang mabayaran niyo ang lahat ng ninakaw. Naiintindihan mo?”

Tumango si Rosa, luhaan.

“Salamat po, Sir… salamat po…”

Ngunit paglabas niya ng mansyon, mahigpit ang dibdib niya. Sa isip niya, paano ko babayaran ang kasalanan ng isang taong unti-unti na akong pinapatay?

Sa gabing iyon, umulan nang malakas. Si Elena, nakaupo sa ospital, tahimik na umiiyak. Wala siyang alam na habang humahalik ang ulan sa bubong, nagsisimula nang umikot ang kapalaran — patungo sa kamay ng lalaking may hawak ng lahat.

At sa dilim ng gabing iyon, isang usok ng sigarilyo ang bumuga sa veranda ng Monteverde Mansion.

Nakatayo si Lance, malamig ang titig sa labas, habang nasa isip ang mga salitang paulit-ulit na bumabalik:

“The Cruz family owes me. And I always collect what’s mine.”