Sa Pagitan ng Pagdududa at Katotohanan

Kinabukasan, maaga pa lamang ay nasa aking opisina na ako, nakatitig sa makapal na talaan na nasa ibabaw ng aking mesa. Nasa harapan ko ang listahan ng lahat ng empleyadong nakatalaga sa proyektong iyon—mga pangalan, larawan, posisyon, at mga detalye ng kanilang buhay. Dahan-dahan kong binasa ang bawat pangalan hanggang sa tumigil ang aking mga mata sa isang pangalang matagal nang nakaukit sa aking puso, ang pangalang kahit saan man ako magpunta ay laging kasama ko: Elara F. Delos Santos.

Arkitekto. Iyan ang kanyang posisyon. Hindi ko inakala na sa larangang ito kami muling magtatagpo. Ang babaeng kilala ko noon na mahilig lamang gumuhit ng mga pangarap sa ilalim ng puno, ngayon ay gumuguhit na ng mga gusali at istruktura na nakatayo sa buong lungsod. Tinitigan ko ang kanyang litrato—simple lamang ang suot, nakatali ang kanyang buhok, at naroon pa rin ang parehong ngiting puno ng liwanag at kabutihan. Sa likod ng larawang iyon, nakasulat ang kanyang kasaysayan: lumaki sa simpleng pamilya, nag-aral nang mabuti, at naging matagumpay sa kanyang sariling paraan, malayo sa ingay at karangyaan ng mundong ginagalawan ko.

Mahigpit akong napahawak sa gilid ng mesa. “Ligtas siya,” bulong ko sa aking sarili, tila pinapakalma ang sarili kong kaba. “Namumuhay siya nang payapa, malayo sa mga gulo at utang na minana ko noon. Iyan lang ang mahalaga.”

Ngunit sa kabila nito, may kakaibang bigat na dumagan sa akin. Ang katotohanang nasa iisang kumpanya kami, na siya ay nagtatrabaho sa ilalim ng aking pamamahala, ay nagbigay sa akin ng pakiramdam na unti-unti na kaming hinahatak ng tadhana pabalik sa isa’t isa, kahit na gaano ko man pilitin na lumayo.

Hindi nagtagal, pumasok ang aking sekretarya, maingat at seryoso pa rin gaya ng dati.

“Ginoong Riego, nandito na po ang mga plano at disenyo para sa bagong gusali. Hinihintay po nila ang inyong pagsusuri at pag-apruba,” magalang niyang sabi habang inilalatag ang mga dokumento.

Tumayo ako at nagsimulang maglakad papunta sa malaking mesa kung saan nakalatag ang mga guhit. “Ipatawag mo ang arkitekto na namamahala dito. Gusto kong makausap siya nang personal. Ngayon din.”

Nakita ko ang bahagyang gulat sa kanyang mukha. Hindi naman karaniwan na ipinatawag ko ang mga simpleng empleyado, lalo na’t ako ang pangulo ng kumpanya. Ngunit wala akong pakialam. Kailangan ko siyang makita muli. Kailangan ko siyang makausap, kahit na sa paraang ito—bilang amo at empleyado, bilang estranghero at estranghero.

Ilang sandali pa, narinig ko ang mahinang katok sa pinto. Dahan-dahan itong bumukas, at pumasok siya.

Suot niya ang simpleng puting blusa at itim na palda, hawak ang isang folder na puno ng mga papel. Ang kanyang kilos ay mahinahon, ngunit nakikita ko ang panginginig sa kanyang mga kamay at ang kaba sa kanyang mga mata habang lumalapit siya sa akin. Nang magtama ang aming paningin, saglit siyang natigil. Nakita ko ulit ang pagkilala, ang pagdududa, at ang mga tanong na naglalaro sa kanyang isipan—mga tanong na matagal na niyang gustong itanong ngunit hindi magawa.

“Magandang umaga po, Ginoong Riego,” bati niya, yumuko nang bahagya, pilit na itinatago ang kanyang nararamdaman.

Hindi ako sumagot agad. Tinitigan ko siya nang maigi, hinahanap ang bawat bakas ng dating Elara na kilala ko. Ang mukha niya ay mas matanda na, mas hinog na, ngunit naroon pa rin ang lambing at dalisay na ganda na nakabihag sa akin noon. Ang boses niya… iyon pa rin ang boses na tumawag sa pangalan ko nang may pagmamahal sa ilalim ng puno ng akasya.

“Ang mga disenyong ito… ikaw ba ang gumawa?” tanong ko, malamig at walang emosyon pa rin ang tono, kahit na sa loob-loob ko ay nagkakagulo na ang lahat.

“Opo, Ginoo. Kasama po ako sa pangkat na gumawa nito,” sagot niya, itinaas nang kaunti ang kanyang mukha upang tumingin sa akin. “Mayroon po bang hindi ninyo nagustuhan?”

Lumapit ako nang kaunti, sapat upang marinig ko ang bawat paghinga niya. “Marami akong hindi nagustuhan. Kulang ito sa detalye, kulang sa puso. Para bang ginawa lamang ito dahil kailangan, at hindi dahil may ibig sabihin.”

Nakita ko ang sakit at pagkabigla sa kanyang mga mata. Alam kong sinasadya kong saktan siya. Alam kong malupit ang mga salita ko. Ngunit ito ang tanging paraan. Kung magiging mabait ako, kung magpapakita ako ng kahit katiting na kahinaan, matutuklasan niya ang katotohanan. At kapag nangyari iyon, mapapahamak siya.

“Patawad po… gagawin ko po ulit. Aayusin ko po ang lahat,” mahina niyang sabi, at narinig ko ang bahagyang pagbasag ng kanyang boses. Gusto kong hawakan siya, gusto kong sabihing patawad, pero nanatili akong matigas.

“Gawin mo. At huwag mong hayaang maulit ito. Sa kumpanyang ito, hindi ko tinatanggap ang pangkaraniwan. At lalong hindi ko tinatanggap ang mga taong walang ibinibigay na buo nilang galing.”

Tumango siya, nagpipigil ng luha. “Opo… naiintindihan ko po.”

Habang nagpapaliwanag siya ng ilang bahagi ng disenyo, napansin ko ang isang maliit na peklat sa kanyang kamay—sa gilid ng hinlalaki. Isang peklat na nakuha niya noon noong bata pa kami, habang tinutulungan niya akong gumawa ng maliit na kahoy na upuan. Noon, umiiyak siya dahil sa sakit, at nangako ako sa kanya na mula noon, hinding-hindi ko na hahayaang masaktan siya.

Ngayon, narito ako… at ako mismo ang nagiging dahilan ng kanyang sakit.

Sa gitna ng kanyang paliwanag, bigla siyang huminto. Tinitigan niya ako nang diretso sa mga mata—hindi na bilang isang empleyado, kundi bilang isang babaeng naghahanap ng sagot.

“Puwede po ba akong magtanong, Ginoong Riego?” mahina ngunit matapang niyang sabi.

Napahinto rin ako. Alam kong ito na ang sandali. Ang sandaling matagal ko nang kinatatakutan.

“Ano iyon?” tanong ko, pinapanatili ang aking tikas.

“Ang pangalan ninyo… Kaelian… pamilyar po ito sa akin. At ang inyong mukha… ang inyong mga mata…” huminto siya, tila nag-iisip kung dapat ba niyang ituloy o hindi. “Mayroon po ba kayong kapatid? O kamag-anak na nakatira dati sa lumang bayan, malapit sa paaralan ng San Jose?”

Ang bawat salita niya ay parang kutsilyong tumutusok sa aking puso. Alam kong naghahanap siya ng butas. Alam kong pinagtatagpi-tagpi niya na ang lahat ng palaisipan. Kung sasagot ako nang diretsahan, matutuklasan niya ang lahat. Kung magsisinungaling ako, mananatili siyang ligtas… ngunit mananatili rin akong isang sinungaling sa kanyang paningin.

Wala akong sagot agad. Lumayo ako nang kaunti at tumingin sa bintana, iniiwasan ang kanyang tingin.

“Wala,” malamig kong sagot. “Wala akong kamag-anak sa lugar na iyon. At hindi ko alam kung ano ang pinagsasabi mo. Maraming nagkakapareho ng pangalan at mukha sa mundong ito. Huwag mong gawing malaking bagay ang walang halagang bagay.”

“Pero… sigurado po ba kayo?” pagpupumilit pa niya. “Dahil sa tuwing tumitingin kayo sa akin… parang may iba kayong ibig sabihin. Parang… kilala ninyo ako.”

Lumapit ako ulit sa kanya, sa pagkakataong ito ay mas malapit pa kaysa dati. Tinitigan ko siya nang matalim, pilit na itinatago ang panginginig ng aking loob.

“Ikaw ay isa lamang empleyado ko, Binibining Delos Santos. Walang espesyal. Walang kilala. Ang tingin ko sa’yo ay katulad ng tingin ko sa iba—isang tao na binabayaran ko upang gawin ang trabaho nang maayos. Huwag mong isipin na mayroon kang espesyal na lugar sa buhay ko, dahil wala.”

Nakita ko ang pagbagsak ng kanyang balikat. Nakita ko ang pagkawala ng pag-asa sa kanyang mga mata. Masakit, napakasakit para sa akin na sabihin ang mga salitang iyon, lalo na’t alam kong kabaligtaran nito ang katotohanan. Siya lang ang mayroon ng lahat ng pwesto sa buhay ko. Siya lang ang dahilan kung bakit ako narito.

“Pasensya na po… hindi ko po sinasadya,” bulong niya, at sa pagkakataong ito, hindi na niya napigilan ang luhang pumatak sa kanyang pisngi. “Maaari na po ba akong umalis?”

Tumango ako nang walang imik.

Lumakad siya palabas ng pinto, mabigat ang bawat hakbang, habang ako ay naiwan na nakatayo doon, tila naparalisa sa sakit na dulot ng sarili kong mga salita. Nang mawala na siya sa paningin ko, dahan-dahan akong sumandal sa pader at hinawakan ang aking dibdib. Parang hinihika ako sa bigat ng nararamdaman ko.

Alam kong hindi siya kumbinsido. Alam kong sa kabila ng aking pagtanggi, lalo lamang lumakas ang kanyang hinala. Ang aking pagtanggi, ang aking lamig, at ang mga tanong na iniwan ko… lahat ito ay nagsisilbing pahiwatig sa katotohanang pilit kong tinatago.

Sa labas ng opisina, habang nakatanaw ako sa kanya na naglalakad palayo sa pasilyo, napagtanto ko ang isang bagay:

Ang pagtatago ko ay hindi na sapat. Ang pader na itinayo ko ay hindi na kayang pigilan ang katotohanang matagal nang nais lumabas. Ang muling pagtatagpo namin ay hindi lamang pagkakataon… ito ay simula ng wakas ng lahat ng lihim ko. At sa susunod na magkita kami, alam kong hindi na ako makakaila pa.

Ang laro ay nagiging mas mapanganib. At ang puso ko… unti-unti nang tumitibok pabalik sa kanya, anuman ang aking gawin.