Chapter 7

Hindi narinig ni Lira nang buo ang ibinubulong ni Elias habang papasok sila sa gate. "Ano 'yang binubulong mo?"

Nawala ang dilim sa mukha ni Elias, at ngumiti siya nang magaan. "Wala. Naisip ko lang na ang bilis ng kasal natin noon, tapos ang dami mong tiniis pagkatapos. Hintayin mo lang, babawi ako. Ipapaayos ko ang isang kasal na pagseselosan ng buong mundo."

Ngumiti si Lira, 'yung ngiting matagal na niyang hindi ipinapakita. "Sige, aasahan ko 'yan."

Natigilan si Elias. Dati, siguradong tatawanan lang siya nito at aasarin. Ngayon, naniniwala ito sa kanya. Parang may maliit na p***o na bumukas sa pagitan nilang dalawa, at uminit ang dibdib niya sa isiping iyon.

Pero umirap si Aling Trinidad na nauuna sa kanila. "Kung may oras kang magyabang, maghanap ka na lang ng trabaho. Huwag kang gagawa ng ikakahiya ni Lira."

"Opo!" malakas na sagot ni Elias.

Napalingon si Aling Trinidad. Noon, kapag sinasabi niya iyon, yuyuko lang ang manugang at tatahimik. Bakit biglang lumakas ang loob nito? Napailing na lang siya. Bakit pa nga ba siya umaasa sa taong ito?

Hindi nagtagal, nakarating sila sa bahay ng mga Buenacosa.

Maliit na kumpanya lang ang pamilya Buenacosa sa Infanta. Hindi ito umaabot sa pangalawang antas, at wala pang limampung milyon ang halaga. Mula nang mamatay ang matandang pinuno, si Donya Remedios na ang namamahala sa pamilya. Matigas ang ulo niya, kaya walang nangangahas sumuway.

May dalawang anak si Donya Remedios, sina Armando at Ernesto. Si Armando ang panganay at ama ni Lira, at si Ernesto ang bunso. Naaksidente si Armando noong bata pa siya at hindi na nakalakad, kaya unti-unti siyang kinalimutan ng pamilya. Mabait siya at mahiyain, kaya madalas siyang apihin ni Ernesto, na gustong mapalayas ang pamilya ng kuya niya para hindi na makasali sa hatian ng mana. Paborito ni Donya Remedios si Ernesto, kaya naiwang mag-isa si Armando, at ang anak niyang si Lira ang tumanggap ng pang-aapi ng buong angkan.

Ngayong araw, may handaan para sa engagement ni Karen. Maraming bisitang inimbitahan si Donya Remedios, at nakahilera sa harap ng bahay ang mga magagarang kotse. Espesyal daw kasi ang nobyo ni Karen, isang opisyal sa militar.

Sa likod-bahay, nakayuko lang si Armando habang pinapagalitan ni Donya Remedios. "Hindi mo mapaamo ang anak mo, hindi mo mapasunod ang asawa mo, pati ba naman 'yang walang silbi mong manugang, hindi mo mapigilan? Hirap na hirap na ang negosyo natin, at kapag wala tayong masasandalan, babagsak tayo. Sana kay Gael na lang tayo sumandal. Pero dahil sa anak mo, sa asawa mo, at sa manugang mong walang kuwenta, nasira ang lahat. Buti na lang at hindi tayo hinahabol ng mga Montenegro. Kung hindi, tapos na tayo!"

Nanginginig ang kamay niya sa galit. Kanina lang, nakatanggap ng abiso ang pamilya mula sa mga Montenegro. Dahil hindi pumayag si Lira sa kasal, kinansela na nila ang lahat, pati ang kasunduan sa negosyo. Hindi iyon nakapagtataka. Isang babaeng may anak at may asawa, paulit-ulit na tumanggi sa señorito. Natural lang na nainsulto ang mga Montenegro. Hindi pa alam ng mga Buenacosa na bumagsak na ang Montenegro Group, kaya kay Armando at sa pamilya niya ibinubunton ang lahat.

Pagdating nina Lira, pinalaro muna niya si Tala kasama ang ilang bata sa harapang bakuran. Ayaw niyang marinig ng anak niya ang mangyayari sa loob.

Matalim ang tingin ni Donya Remedios kay Lira. "Lira, nagmamagandang-loob na ako sa 'yo. Kahit ayaw mo kay Gael, pinalaki ka ng pamilyang ito sa loob ng maraming taon. Ano'ng mawawala sa 'yo kung susuklian mo ang utang na loob?"

Natigilan si Lira. Hindi niya inakalang iyon ang sasabihin ng lola niya. Gusto na niyang sumagot, pero hinawakan siya ni Aling Trinidad sa kamay at tiningnan nang makahulugan. Naintindihan niya. May malaki pa silang utang na binabayaran. May tatay pa siyang kailangang alagaan, at si Tala, kailangan pang lumaki at mag-aral. Hindi siya puwedeng makipagtalo. Kinagat na lang niya ang labi at nanahimik.

Pilit na ngumiti si Aling Trinidad. "Ma, hindi po kasalanan ni Lira. Si Gael po mismo ang nagkansela ng kasal."

Hindi niya puwedeng sabihing si Elias ang dahilan. Lalo lang magagalit si Donya Remedios, at wala namang maniniwala. Alam ng lahat na talunan ang manugang na iyon.

Pero pagkatapos niyang magsalita, humakbang palapit si Ernesto, naka-puting polo, at ngumisi nang malamig. "Kung hindi dahil sa mabuti n'yong manugang, magkakansela ba si Gael? Hindi lang n'yo tinanggihan ang mga Montenegro, binangga n'yo pa. Paano kung gumanti sila sa atin?" Humalukipkip siya. "Hindi ko talaga maintindihan ang takbo ng utak n'yo. Si Gael, may pera at kapangyarihan. Ano ang meron ang basurang 'yan? Lira, ano ba'ng iniisip mo? Bubuhayin mo ba si Elias habambuhay?"

Nakuyom ang kamao ni Lira, pero hawak pa rin siya ni Aling Trinidad. "Kuya Ernesto, kanselado na po ang kasal," sabi ni Aling Trinidad, pilit ang ngiti. "Huwag na nating pag-usapan."

"Huwag nang pag-usapan? Alam mo ba ang lagay ng kumpanya natin? Nangako si Gael na kapag nakasal siya kay Lira, ilalagay niya ang puhunan niya sa negosyo natin." Mabagsik na ang mukha ni Ernesto. "Ngayong wala na ang kasal at wala na ang puhunan, ano'ng mangyayari sa atin? Kaya n'yo bang panagutan 'yon?"

Mahinang natawa si Elias, na nakatayo sa tabi ni Lira.

"Ibig sabihin, mabubuhay lang pala ang negosyo ng mga Buenacosa kapag isinakripisyo ang sarili nilang kamag-anak?" sabi niya, kalmado ang boses. "Sa ibang pamilya, nagtutulungan kapag may kalaban sa labas. Dito, kamag-anak ang ibinebenta, tapos kapag hindi umubra, sa iba isinisisi. Teka, 'di ba may dalawang anak na babae si Ernesto? Bakit hindi sila ang ipakasal kay Gael?"

Biglang nag-iba ang mukha ni Lira. Mabilis niyang hinawakan si Elias sa braso. "Tito, lasing lang po siya. Kung ano-ano na ang sinasabi. Huwag n'yo na pong pansinin."

"Lasing?" Namilipit sa galit ang mukha ni Ernesto at hinampas niya ang mesa. "Sino ka ba para sumagot-sagot!"

Gusto pang sumagot ni Elias, pero kinurot siya ni Lira sa tagiliran at bumulong. "Huwag mo siyang galitin. Kapag sinulsulan niya si Lola na bawiin ang bahay at palayasin tayo."

Kahit naiinis, ibinulsa na lang ni Elias ang mga kamay niya. Matagal na siyang galit sa pamilyang ito. Sa loob ng maraming taon, nakita niya ang lahat ng ginawa nila kay Lira. Pero masyadong madali kung kikilos na agad siya laban sa kanila. Pinabayaan nilang magdusa si Lira nang limang taon, kaya gusto niyang unti-unti nilang maramdaman na papalapit na ang katapusan nila. Kaya tumahimik na lang siya.

Hindi pa tapos si Ernesto. Namumula na ang mukha niya. "Mahigit dalawampung taon naming binuhay si Lira. Kami ang nagbayad ng tuition, damit, at gastusin. Dapat lang na magbayad siya ng utang na loob. Ngayong nagigipit tayo, hindi ba siya dapat ang magsakripisyo? O baka naman hanggang diyan lang talaga ang bagay sa kanya, sa asawang walang silbi."

Nagtawanan ang lahat. Hindi man lang sila pinigilan ni Donya Remedios, at parang sang-ayon pa nga siya. Napansin ni Elias na bukambibig nila ang "inyo" at "amin," na para bang hindi na nila itinuturing na kapamilya sina Lira.

Hindi na nakatiis si Aling Trinidad, na kanina lang ay pilit pang ngumingiti. Dumilim ang mukha niya at malakas siyang sumagot. "Ako ang nagbayad ng pagkain, damit, at gastusin ng anak ko, bawat sentimo! Ano'ng ibinigay n'yo sa kanya? Ang kapal ng mukha niyo!"

"Talaga?" Ngumisi ulit si Ernesto. "Mukhang hindi n'yo pa rin alam kung ano ang pagkakamali n'yo. Ayaw n'yong tumulong sa pamilya, tapos kapag nasa bingit na ang negosyo, wala kayong pakialam. Kasapi pa ba kayo ng pamilya Buenacosa?"

Mainit na talaga ang ulo ni Aling Perla kaya hindi na siya nakapagpigil. "Akala n'yo ba, pamilya kayo? Kayo..."

Hindi pa siya tapos magsalita nang may biglang tumakbo papasok sa p***o. Natahimik ang lahat.