KABANATA 4

“Sorry sa pagiging bastos ko kanina, Laide...”

Mula sa labas ng pinto, marahan ang boses ng asawa niya.

“Asawa, paano mo ako natitiis na patulugin sa guest room? Papasukin mo ako, pakiusap. Gusto kitang yakapin.”

Sumikip ang sikmura ni Adelaide. Ang isip na ang lalaking iyon ay kakagaling lang sa kama ni Angela, at ngayon ay gusto siyang yakapin. At lalong-lalo na ngayong alam niya ang ganyang galawan ni Felix–gusto nitong may mangyari sa kanila—gusto niyang masuka.

“Pagod na ako,” maikli niyang sagot, pilit pinapakalma ang sarili. “Pag-usapan natin bukas.”

“Mahal,” muli nitong tawag, may bahid ng lambing. “Isang linggo na kitang hindi nayayakap. Ayaw mo na ba sa akin? Hindi mo na ba ako mahal?”

Umangat ang lalamunan ni Adelaide, pinipigilan niya ang sarling masuka sa mga kasinungalingan ni Felix.

“Hindi ka ba nakikinig sa mga magulang mo?” malamig niyang sabi. “Kung ganoon, doon ka na lang matulog sa kanila ngayong gabi.”

Tumahimik ang paligid. Ilang segundo ang lumipas bago marinig ang mga yabag. Papalayo. Unti-unti. Hanggang sa tuluyang nawala.

Napasandal si Adelaide sa pinto, nanginginig ang mga kamay. Mainitin ang ulo ni Felix, pero dati, kapag nag-aaway sila, siya pa rin ang unang sumusuyo. Siya ang unang humihingi ng tawad.

Mahal na mahal niya si Felix noon.

Napangiti siya ng mapait. Ngayon, parang biro na lang ang lahat.

Humiga siya sa kama at pumikit, pilit ginagawang mabigat ang paghinga, kunwari ay mahimbing na natutulog. Pero sa likod ng saradong talukap, gising na gising ang isip niya, at ang puso niya ay pagod na pagod nang masaktan.

Nanatiling maingat si Angela, lumalabas lamang mula sa aparador nang gabing-gabi.

Namanhid nang husto ang kanyang mga binti dahil sa matagal na pananatili sa loob kaya muntik na siyang matumba. Tinakpan niya ang kanyang bibig, natatakot na makagawa ng ingay, at yumuko habang lumalapit sa pintuan bago maingat na binuksan ito.

Pagsasara pa lang ng pinto, iminulat ni Adelaide ang kanyang mga mata.

Sa maliit na sala sa itaas, tinulungan ng Cynthia si Angela na umupo, marahang minamasahe ang kanyang mga binti.

"Mabuting anak, labis kang nagdusa. Sino ang mag-aakala na bigla siyang babalik?" singhal ng Cynthia.

"Ma, ayos lang po ako. Huwag po kayong mag-alala. Hindi rin naman natin alam na bigla siyang uuwi.”

Sinabi niya ito, ngunit hinimas ni Angela ang kanyang tiyan, na parang nasasaktan. Nang makita ito, nataranta ang Cynthia.

"Sumasakit ba ang tiyan mo? Dapat ba tayong pumunta sa ospital?" natatarantang tanong ni Cynthia, halatang nag-aalala sa tunay niyang manugang na babae.

"Ayos lang, ayos lang, gaganda rin ang pakiramdam ko." Masunuring sabi ni Angela.

"Nakakagalit ang babaeng ‘yan! Kapag may nangyari sa apo ko, babalatan ko siya nang buhay!”

"Sige, huwag natin siyang guluhin sa mahalagang sandaling ito," sabi ni Roberto, habang nakaupo sa kabilang sofa.

“Pero si Angela ang manugang ng pamilya natin,” mariing sabi ni Cynthia “Lalo na ngayong buntis siya. Hindi natin siya puwedeng pabayaan na parang wala siyang lugar dito. Hindi ko hahayaang agawin ng pekeng manugang ang posisyon niya sa pamilyang ito.”

“Kaya nga pansamantala lang,” sagot ni Roberto, kalmado ang tono. “Kapag napirmahan na ang kontrata sa Yungchengco Group, palalayasin na rin natin siya.”

Napabuntong-hininga ang ginang bago tumango. “Kung gano’n, hayaan muna nating manatili si Angela dito ng ilang araw pa.”

Ngumiti si Angela, marahan at maingat. Pero nang sumulyap siya kay Felix, napansin niyang nakakunot pa rin ang noo nito. Halatang hindi siya komportable sa mga desisyon ng mga magulang niya.

“Magkaibigan naman kami ni Laide,” mahina niyang sabi habang nakayuko. “Ayos lang sa akin kahit ako ang mahirapan ng kaunti. Hayaan niyo na siyang manatili dito.”

Hindi napigilan ng Cynthia ang sarili. “Masyado kang mabait Angela. Tinuring mo siyang kaibigan at naging tapat ka sa kanya. Pero hindi ka niya ginawang priority. Kung seryoso siya sa’yo, hindi siya makikipag-agawan sa’yo sa proyektong ’to.”

Pagkatapos sabihin iyon, napansin niyang nakayuko pa rin si Angela. Napalingon siya kay Felix at saka lang niya naalala. Hanggang ngayon, hindi pa pala nito sinasabi kung ano talaga ang iniisip niya.

“Felix, ano sa tingin mo?” tanong ng ina niya, diretso ang tingin.

Hinaplos ni Felix ang noo niya, halatang pagod na pagod. “Mahal ko si Laide. Ayokong saktan siya.”

“Pero asawa mo si Angela,” mariing putol ng ina.

“May kasalanan na ako kay Angela,” sagot ni Felix, mabigat ang boses. “Ayoko na ring magkasala kay Laide.”

“Hindi,” mabilis na sabi ni Angela sabay tayo. “Hindi mo kasalanan ’to.”

Lumapit si Felix at niyakap siya, parang humihingi ng lakas.

“Bigyan mo pa ako ng oras,” bulong niya. “Kakausapin ko si Laide. Mahal na mahal niya ako. Tatanggapin ka niya, pati ang bata.”

Tumango si Angela. “Hindi ko sisirain ang relasyon ninyo. Gusto ko lang na mahalin mo siya. At sana, kahit kaunti, alagaan mo rin ako at ang bata.”

“Salamat sa pag-intindi,” sabi ni Felix.

Nagkatinginan ang mga magulang niya at tumango, puno ng paghanga kay Angela. Ibang-iba sa lamig na ipinakita nila kay Adelaide noon.

Sa kabilang dulo ng pasilyo, nakasandal si Adelaide sa dingding, nanginginig ang mga kamay. Hindi siya makapaniwala sa lahat ng narinig niya.

Ganito na ba ang panahon ngayon? Normal na ba sa kanila ang ideya na dalawang babae ang naghahati sa iisang asawa?

Hindi lang pala ideya. Plano nila itong gawin.

Napailing siya, napatawa sa gulat at sakit. Anong klaseng pamilyang napasukan niya?

Isa. Dalawa. Tatlo. Parang wala ni isa sa kanila ang nag-iisip nang tama.

“Pero araw-araw lumalaki ang tiyan ni Angela,” nag-aalalang sabi ng Cynthia. “Hindi natin ’to maitatago kay Adelaide habang buhay.”

Saglit na nag-isip ang ama niya bago magsalita. “Ililipat ko muna siya sa ibang lungsod. Sabihin nating may trabaho.”

Hindi nakatulog si Adelaide buong gabi. Kumukulo pa rin ang galit at sakit sa dibdib niya hanggang sa mag-umaga.

Pagbaba niya kinabukasan, bumungad agad sa kanya si Felix. May hawak itong malaking bouquet ng rosas, pulang-pula, parang eksenang hinugot sa pelikula.

“Mahal,” nakangiting sabi nito, “ang ganda mo ngayong umaga. Kakagising mo lang pero fresh ka pa rin.”

Iniabot ni Felix ang bouquet, saka siya inakbayan at yumuko para halikan siya. Mabilis na umiwas si Adelaide.

“Hindi ka ba nagpalit ng damit kagabi?” tanong niya, diretso. “Amoy pawis ka.”

Alam niya kung bakit. Hinahatid nito si Angela kagabi. Baka hanggang madaling-araw pa. At ngayong umaga, dumaan lang para bumili ng bulaklak, pampalubag-loob sa konsensiya.

“Ako?” natawang sabi ni Felix sabay singhot sa sarili. “Ah, oo. Nagpunta ako sa flower farm sa suburb kagabi. Hinintay ko silang magbukas para makabili ng fresh na rosas para sa’yo.”

Gusto sanang umirap ni Adelaide. Kita naman ang katotohanan. Galing sa flower shop sa kanto ang mga bulaklak. Nandoon pa ang pangalan ng tindahan sa balot.

Pero hindi niya na binuking ito.

“Salamat, mahal.”

“Sandali lang,” sabi ni Felix. “Aakyat lang ako para maligo. Pagkatapos, lalabas tayo.”

“May pasok ako sa company ngayon,” sagot niya.

“Kayang tumakbo ng kumpanya kahit wala ka,” mabilis nitong sabi. “Matagal na tayong hindi nagde-date.”

“Pero ngayon—”

“Sandali lang,” putol ni Felix.

Bago pa siya makapagsalita ulit, nakatalikod na ito at paakyat na sa hagdan.

Naiwan si Adelaide sa kinatatayuan niya. Dahan-dahang umatras ang katawan niya. Gumalaw ang labi niya, pero walang lumabas na salita.

Alam niya ang ginagawa ni Felix. Sinasadya nitong pigilan siya na pumasok sa trabaho. Sige, sasamahan na lang niya ito. Tingnan niya kung anong bago na namang palabas ang ihahain nila ngayon.

Pagkalipas ng halos isang oras, huminto ang sasakyan sa isang makitid na eskinita sa lumang bahagi ng lungsod.

Sa isang tingin, buhay na buhay ang lugar. Sa isa pang tingin, halatang magulo.

Dikit-dikit ang mga gusali, kung saan-saan tumutubo ang mga extension na parang pansamantalang solusyon na naging permanente na. Hindi maayos ang paligid, at halos hindi na makadaan ang sasakyan. Trapik, alikabok, at ingay ang sumasalubong.

Pero tatlong taon na ang nakalipas, dito sila nakatira.

Noon, wala siyang alam tungkol sa totoong pagkatao ni Felix. Magkasama silang nagtatrabaho sa Villareal project, pareho lang ang posisyon, pareho lang ang sahod. Para makatipid, umupa sila rito sa lumang lungsod, malayo sa opisina pero kaya ng bulsa.

Isang maliit na apartment, isang kwarto, 7,000 pesos kada buwan.

Sa eskinita ring ito sila araw-araw dumadaan. Maaga, magkahawak-kamay, sabay humaharap sa pagsikat ng araw. Hindi pakiramdam ni Adelaide na papasok sila sa nakakapagod na trabaho. Para bang papunta sila sa isang kinabukasang sila mismo ang binubuo.

Noong panahong iyon, totoo ang lahat ng iyon para sa kanya.

Punong-puno siya ng sigla. Araw-araw, handa siyang makipagsapalaran sa lungsod na ito, kasama si Felix. Pangarap nilang makaipon, makabili ng sarili nilang bahay, at magsimula ng mas maayos na buhay.

Huminto ang sasakyan.

Bumaba si Felix at marahang hinawakan ang kamay niya, ginabayan siya papasok sa isang gusaling nakaharap mismo sa kalsada.

Sa bawat hakbang, ramdam ni Adelaide na hindi lang alaala ang binabalikan niya. May mas masakit pang naghihintay sa loob.

Walang elevator ang gusali, puro hagdan lang. Ang mga barandilya ay makintab sa kapal ng naipong grasa sa loob ng maraming taon. Ang mga dingding ay may mga mantsa, at sa ilang bahagi, nakalaylay na ang pintura, handa nang tuluyang matuklap.

Pagdating nila sa ikalimang palapag, huminto si Felix. Kinuha niya ang susi mula sa bulsa, saka sinulyapan si Adelaide at ngumiti nang parang may itinatago. Isang saglit pa, bumukas ang pinto.

Halos pareho pa rin ang loob.

Sa pagpasok ni Adelaide, parang may humila sa kanya pabalik sa nakaraan. Tatlong taon ang biglang nag-collapse sa isang iglap.

Noon, gustung-gusto niyang ayusin at pagandahin ang maliit na espasyong ito. Kahit anong ayos niya, alam niyang limitado pa rin. Lumang bahay pa rin ito, at hindi kayang itago ng dekorasyon ang mga bitak at kupas na sulok.

Pero hindi rin naman niya kailanman tinuring na permanente ang lugar na ito. Sa isip niya noon, pansamantala lang ito. Alam niya sa sarili niyang balang araw, makakabili siya ng mas malaking bahay, sa mas maayos na lugar ng lungsod, gamit ang sarili niyang pinaghirapan.

Tumayo si Felix sa may pinto at tumingin sa kanya.

“Binili ko na ang lugar na ’to.”

Napalingon siya. “Ha?”

“Sa’yo ’to,” dagdag ni Felix, diretso ang tingin.

Napatigil si Adelaide.

Walang salita ang lumabas sa kanyang bibig. Parang biglang naging masikip ang hangin sa loob ng lumang apartment.

Pumasok si Felix at umupo sa maliit na sofa na dati na niyang inuupuan araw-araw. Sumandal siya at napangiti, tila bumabalik sa isang alaala.

“Naaalala ko noon,” sabi niya, “ikaw nasa kusina, nagluluto. Ako naman nandito, nagbabasa. Pareho tayong busy, pero paminsan-minsan nagkakatinginan tayo. Ngumiti lang, sapat na.”

May ningning ang mga mata niya habang nagsasalita, parang iyon pa rin ang pinanghahawakan niya.

“Sana ganoon pa rin ang maging future natin,” dagdag niya.

Ngumisi si Adelaide. Mapait, halos hindi halata.

Sa isip niya, malinaw pa rin ang mga eksenang iyon. Siya ang laging nauunang gumising para magluto habang mahimbing pang tulog si Felix. Pagkagising nito, uupo lang sa mesa at hihintayin na ihain niya ang pagkain.

Pagkatapos kumain, magbibihis si Felix para pumasok sa trabaho. Siya naman ang maglilinis, maghuhugas ng pinggan at kaldero, kahit nagmamadali na rin.

Sa araw, lunod siya sa trabaho sa kumpanya. Mga deadline, meeting, pressure. Samantalang si Felix, dahil sa pamilya at koneksyon, may magaan na posisyon. Kape, konting papel, tapos kwentuhan sa opisina.

Pag-uwi sa gabi, siya pa rin ang magluluto kahit pagod na pagod na. Si Felix, gaya ng palagi niyang sinasabi, magbabasa lang.

At kapag sa wakas nakahiga na siya, pagod na ang katawan at isip, yayakap si Felix at magrereklamo. Wala raw siyang sigla. Kulang daw siya sa lambing, hindi man lang nito iniisip kung gaano siya kapagod sa buong araw.

Sa pagbalik ng lahat ng alaala, napapikit si Adelaide.

Gusto niyang sampalin ang sarili. Ano ba ang iniisip niya noon? Paano niya natagalan ang ganoong buhay?

Ngayon, kaya na siyang bilhan ni Felix ng malaking apartment, kahit isang villa pa. Pero ang pinili nito, ang lumang bahay na ito. Sira-sira, puno ng alaala. At heto siya, halos inaasahang matuwa at magpasalamat.

Mas masakit pa, proud na proud pa si Felix sa ginawa niya.

“Ayoko sa bahay na ’to. Kung gusto mo, tumira ka rito mag-isa.”

Hindi na siya naghintay ng sagot. Tumalikod si Adelaide at tuloy-tuloy na lumabas, bitbit ang bigat sa dibdib na matagal na niyang kinikimkim.

Mabilis ang mga hakbang niya pababa ng hagdan. Kumakalabog ang bawat tapak, kasabay ng ingay ng lumang gusali. Pagdating niya sa ibaba, saka lang siya huminto.

“Boss!”

Napalingon siya.

Si Sky, isa sa mga kasamahan niya sa trabaho, nakatayo sa gilid, halatang nag-aalangan kung lalapit ba o hindi.

“Anong nangyayari?” tanong nito, mababa ang boses. “Inilipat daw si Angela sa team natin. Ang sabi pa, siya raw ang hahawak ng mga trabaho mo.”

Nanigas si Adelaide. Sa isang iglap, parang mas luminaw ang lahat. Hindi lang pala ito tungkol sa bahay. Hindi lang tungkol sa alaala.

May mas malalim pa. At mas masakit.