Avatar มีกี่ภาค

ยอมรับเลยว่าฉันติดกับโลกของซีรีส์นี้มาอย่างยาวนานและอยากเล่าแบบตรงไปตรงมาว่าแฟรนไชส์นี้มีลำดับหลักไม่เยอะนักแต่คอนเทนต์ขยายออกไปเยอะมาก

เริ่มจากแก่นหลักคือ 'Avatar: The Last Airbender' ซึ่งแบ่งเป็นสามภาคหลัก (Book 1: Water, Book 2: Earth, Book 3: Fire) — นี่คือจุดเริ่มต้นที่ต้องดูก่อนทุกอย่างเพราะมันวางพื้นฐานตัวละคร ประวัติศาสตร์โลก และการเมืองของซีรีส์ได้แน่นสุด

ต่อมาเป็นภาคต่อแบบเจเนอเรชั่นถัดมา 'The Legend of Korra' ที่มีสี่ภาค (Book 1–4) ซึ่งเกิดขึ้นหลายสิบปีให้หลัง ถ้าตั้งใจดูต่อเนื่องจริงๆ ฉันแนะนำให้ดูทั้งสองเรื่องในลำดับนี้ แล้วค่อยตามด้วยหนังสือการ์ตูนเสริม เช่น 'The Promise' ที่ต่อเนื้อหาหลังจบภาคแรกของ Aang — ถ้าอยากอินกับการเปลี่ยนแปลงเชิงสังคมและผลจากสงคราม นี่คือจุดเริ่มต้นที่ช่วยเติมเต็มความเข้าใจได้ดี

พอพูดถึงแฟรนไชส์ 'Avatar' ฉันมักนึกถึงการเดินทางยาวๆ ของโปรเจกต์ภาพยนตร์ที่เริ่มจากความเป็นหนังคนเดียวแล้วขยายเป็นมหากาพย์

โดยสรุปแบบกระชับ: ขณะนี้มีภาพยนตร์ 'Avatar' ออกฉายจริง 2 ภาค คือ 'Avatar' (2009) และ 'Avatar: The Way of Water' (2022) ส่วนแผนงานของผู้กำกับมีทั้งหมด 5 ภาคในซีรีส์ ซึ่งหมายความว่าจะมีอีก 3 ภาคที่วางแผนผลิตเป็นลำดับต่อไป แม้ว่าชื่อเต็มหรือรายละเอียดบางอย่างของภาคที่ 3–5 อาจยังเป็นชื่อชั่วคราวหรือมีการปรับเปลี่ยนได้

ถ้าจะเรียงตามลำดับการฉายจริง ณ ตอนนี้ ก็คือ 1) 'Avatar' (2009) — ภาคเปิดโลกแพนดอร่า 2) 'Avatar: The Way of Water' (2022) — ขยายเรื่องราวไปยังทะเลและเผ่าพันธุ์ใหม่ ส่วนภาค 3–5 ถูกวางโครงเรื่องต่อเนื่องจากสองภาคแรกและมักถูกอ้างถึงด้วยชื่อชั่วคราวอย่าง 'Avatar: The Seed Bearer' หรือ 'Avatar: The Tulkun Rider' แต่ยังไม่ใช่ชื่อที่ยืนยันสุดท้าย

ความประทับใจส่วนตัวคือการได้เห็นการลงทุนทั้งด้านเทคนิคและการเล่าเรื่องแบบขยายโลก เหมือนที่เคยเห็นผู้กำกับทำในงานใหญ่ก่อนหน้านี้ ทำให้รอภาคต่อด้วยความตื่นเต้นอยู่นะ

เริ่มต้นด้วยการบอกว่าโลกของ 'Avatar' มีสองสายหลักที่คนมักนึกถึงและควรทราบก่อนเริ่มดู: ฝั่งการ์ตูนของนิคโลเดียนกับฝั่งภาพยนตร์ของเจมส์ คาเมรอน

สำหรับฝั่งการ์ตูน มีสองซีรีส์หลักคือ 'Avatar: The Last Airbender' (สามพาร์ตหรือเรียกว่า Book 1–3: Water, Earth, Fire รวมประมาณ 61 ตอน) และภาคต่อคือ 'The Legend of Korra' (สี่พาร์ต: Book 1–4 รวม 52 ตอน) ฉันชอบคิดว่าเรื่องแรกเป็นการเล่าเรื่อง coming-of-age แบบคลาสสิก ส่วน 'Korra' โตกว่าและเข้มข้นในประเด็นสังคมและการเมือง

ลำดับการดูสำหรับมือใหม่ที่อยากเข้าใจโลกและตัวละครให้ครบ: เริ่มจากดู 'Avatar: The Last Airbender' ให้จบทั้งสามพาร์ตตามลำดับ แล้วตามด้วยคอมิกส์เช่น 'The Promise' 'The Search' และ 'The Rift' หากอยากต่อความหลังจากนั้นค่อยข้ามมาดู 'The Legend of Korra' เพื่อเห็นวิวัฒนาการของโลกและผลกระทบจากเหตุการณ์ในอดีต ฉันมักแนะนำให้ให้เวลากับ Book 2 ของ 'Korra' เพราะมันเปิดโลกทัศน์ในแนวจิตวิญญาณได้ลึกมาก จบแล้วจะรู้สึกว่าทั้งสองเรื่องผูกโยงกันอย่างลงตัว

คำว่า 'ภาค' ในบริบทของแฟรนไชส์นี้ทำให้ผมมักต้องอธิบายแบบชัด ๆ ว่านับยังไง: แอนิเมชันหลักมีซีรีส์หลักสองชุดที่คนส่วนใหญ่คิดถึงทันที คือชุดต้นฉบับที่เล่าเรื่องของอังก์กับการเดินทางตาม 'ธาตุ' และอีกชุดที่เป็นภาคต่อที่ตั้งใจเล่าโลกหลังเหตุการณ์นั้น

ผมมองว่าถ้านับเป็น 'ภาค' ในความหมายของซีรีส์ทีวีแบบยาว ๆ ก็จะมีสองภาคหลักทางแอนิเมชัน แต่ถาขยายความหมายเป็นระดับซีซันหรือ 'หนังสือ' ในซีรีส์หนึ่งเรื่อง เช่น ซีรีส์ต้นฉบับแบ่งเป็นสามหนังสือ ขณะที่ภาคต่อแบ่งออกเป็นสี่หนังสือ ก็จะได้จำนวนตอนและโทนเรื่องที่ต่างกันอย่างชัดเจน การนับแบบนี้ช่วยให้แฟนใหม่เข้าใจได้ว่าฝั่งแอนิเมชันมีความลึกทั้งในเชิงเนื้อหาและจำนวนตอนมากกว่าแค่คำว่า "หนึ่งเรื่อง" เพียงอย่างเดียว

สุดท้ายผมมักบอกคนที่เพิ่งสนใจว่าถ้าต้องการภาพรวมง่าย ๆ ให้คิดว่าแอนิเมชันมีสองซีรีส์หลักที่เป็นจุดศูนย์กลางของจักรวาล ส่วนสื่ออื่น ๆ ที่ตามมาจะเป็นการขยายและเติมเต็มโลกเดียวกัน ซึ่งต่างจากฝั่งคนแสดงที่มีรูปแบบการเปิดตัวและจำนวนภาคน้อยกว่าอย่างเห็นได้ชัด

แฟนตัวยงของ 'Avatar' อย่างฉันมักจะเริ่มจากภาพรวมก่อน: ถ้านับเฉพาะภาพยนตร์หลักที่เป็นส่วนหนึ่งของจักรวาลภาพยนตร์โดยตรง ณ เวลานี้จะมีสองภาคที่ออกฉายแล้ว และมีแผนงานขยายเป็นชุดยาวรวมทั้งหมดห้าภาคหลักที่เจมส์ คาเมรอนประกาศไว้ตั้งแต่แรก

พัฒนาเรื่องราวต่อเนื่องจากต้นฉบับ ทำให้การนับไม่ใช่แค่จำนวนที่ฉายในโรงเท่านั้น แต่ต้องแยกแยะระหว่างภาพยนตร์หลักที่เป็นตอนต่อโดยตรงกับโปรเจกต์เสริม เช่น สปินออฟหรือสื่อสตรีมมิ่งที่อาจขยายจักรวาลออกไปได้ ในแง่นี้ผมมองว่าจำนวนภาคของจักรวาลภาพยนตร์ 'Avatar' ถูกตีความได้สองแบบ: แบบเคร่งตรงคือ 5 ภาคหลักตามที่ประกาศ หรือแบบขยายรวมสื่ออื่น ๆ ที่ยังไม่ชัดเจนจำนวนแน่นอน แต่ถ้าถามแบบสั้นและตรงใจ คนทั่วไปมักพูดว่าเป็นแฟรนไชส์ 5 ภาค (รวมภาคที่ออกแล้ว 2 ภาคและอีก 3 ภาคที่วางแผนไว้)

พล็อตของ 'Avatar 3' ถูกถักทอให้เป็นส่วนต่อเนื่องจากภาคก่อนอย่างละเอียด ผมมองว่าจุดเริ่มต้นจริงๆ คือการตั้งคำถามว่าครอบครัวของเจคกับเนย์ทิรีจะเดินหน้าต่อไปอย่างไร หลังจากเหตุการณ์ใน 'Avatar: The Way of Water' เด็กๆ ได้รับบาดแผลทั้งทางร่างกายและจิตใจ การที่บางคนต้องจากบ้านเก่าไปอยู่กับชนเผ่าทะเลแล้วบางคนยังคงคิดถึงป่าเดิม ทำให้เรื่องราวของภาคสามขยายเป็นเรื่องครอบครัวแบบหลายชั้น ไม่ใช่แค่การตามล่าเอาคืนจากมนุษย์เท่านั้น

ผมยังเห็นว่าเรื่องราวเชื่อมด้วยเงื่อนปมที่ยังไม่คลาย เช่น ชะตากรรมของการฟื้นคืนชีพที่ยังมีผลต่อการเมืองระหว่างเผ่า และร่องรอยของการทดลองทางพันธุ์กรรมที่เหลืออยู่ในโลกมนุษย์ ตัวละครตัวรองที่ในภาคก่อนถูกวางไว้เป็นปม (ทั้งคนของ RDA และคนที่เติบโตบนแพนโดร่าเอง) จะถูกดันให้เข้ามามีบทบาทสำคัญในภาคสาม ทำให้เหตุการณ์ไม่ใช่แค่ภายนอกต่อภายนอก แต่กลายเป็นความขัดแย้งภายในของแต่ละครอบครัวและชุมชนด้วย

ท้ายที่สุดการเชื่อมโยงยังทำผ่านธีมและสัญลักษณ์—การเชื่อมโยงกับเอวา (Eywa), พิธีกรรม และสิ่งมีชีวิตใหม่ๆ ที่เปิดโลกให้กว้างขึ้น ผมชอบที่ภาคสามไม่ได้แค่เดินตามรอยเดิม แต่ขยายความหมายของคำว่า "บ้าน" และความเป็นชนเผ่าออกไปจนมีมุมมองที่ซับซ้อนขึ้น

เราแนะนำให้เริ่มจาก 'Avatar: The Last Airbender' เล่มแรกหรือที่คนส่วนใหญ่อยากเรียกกันว่า 'Book One: Water' เพราะมันตั้งพื้นเรื่องให้แข็งแรงและนุ่มในเวลาเดียวกัน

การดูจาก 'Book One' ก่อนทำให้ได้รู้จักโลก ทรงจำของพลังธาตุ ความเป็นตัวละครของเอ็ง รวมถึงการวางโทนตลก-ดราม่าที่บาลานซ์ได้ดีมาก ตอนเปิดเรื่องอย่าง 'The Boy in the Iceberg' นั้นเป็นเหมือนประตูเข้าสู่การผจญภัยของแองก์กับแก๊งค์ ส่วนตอนกลางซีซันและตอนท้ายจะเริ่มทิ้งเบาะแสสำคัญของอดีตและความขัดแย้งระหว่างชาติ ซึ่งถ้าเริ่มแบบกระโดดข้ามไปอาจจะสูญเสียมิติของตัวละครหลายตัวไป

อีกเหตุผลคือโครงสร้างเรื่องแบบโบราณ-คลาสสิกของซีรีส์นี้เหมาะกับการดูเรียงตามลำดับ: หนังสือหนึ่งปูพื้น หนังสือสองขยายความลึกของโลกและจิตวิทยาตัวละคร ส่วนหนังสือสามคือการปิดบทที่ทรงพลัง ใครอยากสัมผัสความเติบโตของแองก์และโซโก้ไปจนถึงการไถ่บาปของซูโก การดูจากแรกสุดให้ความพึงพอใจทางอารมณ์สูงกว่า และยังทำให้เมื่อไปดู 'The Legend of Korra' ต่อจะเข้าใจพยานหลักฐานเชื่อมโยงได้ดีขึ้น

น้ำทะเลใน 'Avatar' ภาคต่อนั้นกลายเป็นตัวละครคนใหม่ที่ดึงเราเข้าไปในโลกของมันอย่างไม่ปล่อยมือ

เราเห็นภาพของครอบครัวที่ถูกผลักให้ต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่: การเสียบ้าน การเป็นผู้ลี้ภัย และการต้องปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมที่ต่างจากเดิม ในภาคต่ออย่าง 'Avatar: The Way of Water' เรื่องราวขยายจากสงครามพื้นดินไปสู่การปกป้องท้องทะเล ซึ่งมีฉากที่ครอบครัวของตัวเอกต้องย้ายไปอยู่กับเผ่าทางทะเลเพื่อเรียนรู้วิถีชีวิตใหม่ การฝึกว่ายน้ำ การรับมือกับสัตว์ทะเลยักษ์ และความสัมพันธ์กับชนเผ่าใหม่ๆ ล้วนเป็นแกนของพล็อตที่ทำให้ความสัมพันธ์ของตัวละครถูกทดสอบอย่างหนัก

เราเห็นธีมสำคัญที่ซ้อนทับกันทั้งความเป็นครอบครัวกับการต่อสู้เชิงอุดมการณ์ ภาพการปะทะระหว่างเทคโนโลยีมนุษย์และวิถีธรรมชาติของชาวพื้นเมืองยังคงเด่นชัด แต่ที่ทำให้ภาคต่อนี้แตกต่างคือการสอดแทรกมิติของความเป็นแม่ ความเป็นพ่อ และการปกป้องลูกหลานเป็นแรงขับเคลื่อนหลัก งานภาพและการจับการเคลื่อนไหวใต้น้ำช่วยส่งอารมณ์ให้ฉากเหล่านี้หนักแน่นขึ้นอย่างที่หาดูได้ยาก การชมแล้วรู้สึกสะเทือนใจในบางฉากเป็นเพราะเรื่องไม่ได้ตั้งใจจะโชว์ทิวทัศน์เพียงอย่างเดียว แต่นำพาเราไปยังความหมายของการรักษาสิ่งแวดล้อมและความหมายของบ้าน

ปิดท้ายด้วยความรู้สึกส่วนตัว: สัมผัสของการดูภาคต่อคือทั้งความคุ้นเคยและความสดใหม่ เรื่องยังคงถามคำถามเดิมๆ แต่ใช้ภูมิทัศน์ที่ต่างออกไปเป็นกรอบให้คำตอบนั้นชัดขึ้น แถมยังมีฉากที่ทำให้เราหยุดหายใจจากความงามของโลกใต้ทะเล ซึ่งคงอยู่ในหัวฉันไปอีกนาน

ในวันที่ 'Avatar' เข้าฉายที่ไทย ความตื่นเต้นมันไม่ใช่แค่เรื่องภาพสวย แต่เป็นความรู้สึกว่ากำลังได้ดูอะไรใหม่มาก ๆ ในโรง ฉันไปดูรอบเปิดตัวในโรงไอแม็กซ์และจำได้ว่าคนแน่นจนต้องยืนต่อคิวข้างนอก ใครที่อยากรู้วันจริง ๆ 'Avatar' ของเจมส์ คาเมรอนเข้าฉายในประเทศไทยเมื่อวันที่ 17 ธันวาคม 2009 นะ — นี่คือรอบฉายหลักที่ทำให้หลายคนได้เห็นโลกแพนด์ออรัสกันครั้งแรกในโรงบ้านเรา การไปดูตอนนั้นมีหลายเรื่องที่ประทับใจ: ระบบเสียงที่ทุบหนัก ๆ ฉากบินเหนือป่าโขดหิน และความละเอียดของ CG ที่ทำให้หลายคนยอมจ่ายเพิ่มเพื่อที่นั่งที่ดีที่สุด บรรยากาศในโรงหลังฉายเหมือนเป็นการแลกเปลี่ยนความรู้สึกกัน—คนคุยกันว่าฉากไหนตื่นเต้นที่สุด บางคนตะโกน บางคนเงียบจนได้ยินหายใจ เสียงวิจารณ์ตามหลังมีทั้งชื่นชมเทคนิคและถามถึงพล็อต แต่สิ่งที่ทำให้มันติดอยู่ในความทรงจำคือความรู้สึกของการถูกพาไปยังที่อื่น ซึ่งในเวลานั้นยังหาได้ยากในหนังพานิเมชั่นผสมคนจริง มองย้อนกลับ มันก็เป็นจุดเปลี่ยนของวงการหนังในไทยด้วย เพราะหลังจากนั้นโรงหลายแห่งเริ่มโปรโมตรอบไอแม็กซ์และรอบ 3D กันมากขึ้น ทำให้การไปดูหนังกลายเป็นประสบการณ์ที่คนตั้งใจจองล่วงหน้า แถมยังมีการฉายซ้ำหลายรอบจนหนังทำเงินมหาศาลในไทยด้วย ถ้าอยากจะย้อนกลับไปสัมผัส บางครั้งก็มีการเอามาฉายซ้ำในโรงพิเศษหรือเทศกาลหนัง แต่ถ้าถามวันที่เข้าฉายครั้งแรก เท่าที่จำได้ก็คือ 17 ธันวาคม 2009 — วันนั้นเหมือนมีคนฝากความฝันไว้ในจอภาพยนตร์แล้วก็พาเราไปบินไกล ๆ