กฎหมายควบคุมการใช้สโลแกนพรรคกำหนดอะไรบ้าง?

ในมุมของคนรุ่นใหม่ที่ทำสื่อออนไลน์ ผมคิดว่าสโลแกนพรรคต้องผ่านกรองสองชั้น: ถูกต้องตามกฎหมายและไม่ละเมิดกฎของแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ ก่อนอื่น หลีกเลี่ยงข้อความที่ชวนให้เข้าใจผิด โฆษณาชวนเชื่อให้สัญญาแจกสิ่งของ หรือสัญญาผลประโยชน์ เพราะจะเข้าข่ายผิดกฎหมายเลือกตั้งทันที ประการต่อมา ระวังการใช้เครื่องหมายการค้า สโลแกนที่ไปลอกหรือนำแบรนด์อื่นมาใช้มีความเสี่ยงเรื่องลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้า ส่วนเนื้อหาที่เป็นการยุยงให้เกลียดชังหรือเป็นการหมิ่นประมาท บุคคล หรือสถาบันสำคัญ ต้องหลีกเลี่ยง เพราะอาจมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาและกฎหมายพิเศษอื่น ๆ สุดท้าย ผมมักจะแนะนำให้เก็บหลักฐานการอนุมัติการใช้สโลแกนไว้ชัดเจน เช่น ใบอนุญาตการใช้ภาพหรือสัญลักษณ์ เผื่อเกิดข้อโต้แย้งจะได้ตอบได้ทัน การออกแบบสโลแกนที่โดนใจแต่ไม่ก้าวล่วงกฎหมายเป็นศิลปะที่ต้องฝึกกันบ่อย ๆ

กฎหมายที่ว่าด้วยการใช้สโลแกนของพรรคการเมืองไม่ได้เป็นเรื่องเล็ก ๆ แค่คำสั้นๆ แต่ผมมองว่าเป็นพื้นที่ที่กฎหมายหลายฉบับทับซ้อนกันและจับตาอย่างเข้มงวด เพราะสโลแกนคือเครื่องมือสื่อสารที่เข้าถึงจิตใจผู้เลือกตั้งได้ทันที

ประเด็นที่กฎหมายให้ความสำคัญมีหลายด้าน ทั้งเรื่องเนื้อหา วิธีการใช้ และช่วงเวลา ตัวอย่างหลัก ๆ ได้แก่ ข้อห้ามไม่ให้โฆษณาชวนเชื่อบิดเบือนข้อมูลหรือให้ข้อมูลเท็จในช่วงการหาเสียง ซึ่งถูกกำกับโดยกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้ง (พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร) และกฎของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ที่ระบุชัดเจนว่าห้ามโฆษณาเกินจริงหรือกล่าวหาฝ่ายตรงข้ามโดยไม่มีหลักฐาน นอกจากนี้ยังมีกฎหมายพรรคการเมือง (พ.ร.บ. พรรคการเมือง) ที่ควบคุมการใช้ชื่อ โลโก้ และเครื่องหมายข้อความของพรรค เช่น ห้ามใช้สัญลักษณ์ของรัฐหรือสถาบันต่าง ๆ มาเป็นส่วนหนึ่งของสโลแกน เพราะอาจสื่อความหมายกึ่งรัฐกึ่งพรรคได้ ผมมักจะเตือนเพื่อนที่ทำสื่อหาเสียงว่าการเอารูปเครื่องหมายราชการ ภาพพระบรมฉายาลักษณ์ หรือสัญลักษณ์ที่มีลิขสิทธิ์มาใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต มีความเสี่ยงทั้งทางอาญาและแพ่ง

อีกด้านที่ไม่ควรมองข้ามคือข้อจำกัดเชิงกระบวนการ เช่น ช่วงเวลาที่สามารถเผยแพร่สโลแกนได้อย่างชอบธรรม (ช่วงหาเสียงตามที่กฎหมายกำหนด) การห้ามใช้ทรัพยากรของรัฐหรือใช้ตำแหน่งหน้าที่ราชการเป็นช่องทางหาเสียง และกฎที่เกี่ยวกับสื่อออนไลน์ซึ่งตกอยู่ภายใต้กฎหมายคอมพิวเตอร์และกฎของแพลตฟอร์มด้วย เมื่อเกิดความผิด โทษมีตั้งแต่สั่งให้หยุดเผยแพร่ ปรับยับยั้ง วินิจฉัยให้ตัดสิทธิผู้สมัคร หรือแม้แต่เพิกถอนการจดทะเบียนพรรคในกรณีร้ายแรง ผมเห็นว่าการออกแบบสโลแกนต้องละเอียดทั้งเชิงกฎหมายและเชิงจิตวิทยา ไม่ใช่แค่จับใจ แต่ต้องปลอดภัยทางกฎหมายด้วย