ต้นฉบับไฟนรก มาจากนิยายหรือมังงะเรื่องใด

สมัยเด็กเราเติบโตมากับเรื่องเล่าโบราณที่ถูกเล่าซ้ำไปซ้ำมา จนเริ่มสงสัยว่าตัวละครอย่างเวตาลที่เห็นในการ์ตูนมาจากที่ไหนกันแน่ เราอยากบอกตรง ๆ ว่าต้นตอของเวตาลไม่ได้มาจากมังงะหรือไลท์โนเวลสมัยใหม่ แต่มีรากลึกมาจากนิทานพื้นบ้านอินเดียแบบดั้งเดิม ชื่อชุดเรื่องที่คนไทยมักอ้างถึงคือ 'Baital Pachisi' หรือที่บางทีก็เรียกกันว่า 'Vetala Panchavimshati' ซึ่งเป็นชุดนิทานที่เล่าความสัมพันธ์ระหว่างพระราชา หรือกษัตริย์วิกรม กับเวตาลวิญญาณร้อยเล่ห์ ที่มาพร้อมปริศนาให้คิดตามทุกตอน สไตล์การเล่าแบบเวตาล—การหย่อนวิญญาณแล้วเล่าเรื่องสั้นแล้วจบด้วยปริศนา—คือหัวใจที่ทำให้ตัวละครนี้ถูกนำไปดัดแปลงอย่างไม่รู้จบ ไม่ว่าจะเป็นนิทานภาพ หนังสือสำหรับเด็ก หรือการ์ตูนท้องถิ่นในหลายประเทศ เห็นได้ชัดว่าตัวการ์ตูนเวตาลที่เราเคยดูเป็นผลผลิตจากการตีความนิทานเก่า ๆ มากกว่าจะยืมจากมังงะเรื่องใดเรื่องหนึ่ง มุมมองสุดท้ายคือความชอบส่วนตัว: เราชอบความที่เวตาลเป็นตัวละครที่สามารถแปลงร่างไปได้หลายแบบ—ผสมความตลก ความลึกลับ และบทสนทนาที่ชวนคิด ทำให้การ์ตูนสมัยใหม่ที่เอาเวตาลไปใช้มักใส่เสน่ห์ของต้นฉบับแต่ปรับโทนให้เข้ากับผู้ชมยุคนั้น ๆ สุดท้ายแล้ว ถ้าจะหา 'ต้นฉบับ' ให้ชัด คงต้องย้อนไปหาชุดนิทานโบราณมากกว่าจะมองหามังงะเล่มใดเล่มหนึ่ง

ฉันจะอธิบายแบบตรงไปตรงมาว่าเรื่องราวที่ถูกเรียกในภาษาไทยว่า 'สมรภูมิกำแพงนรก' มักจะถูกค้นหาด้วยชื่อแปลหรือชื่อท้องถิ่นที่ต่างกัน ซึ่งทำให้บางคนสับสนว่าต้นฉบับมาจากนิยายหรือมังงะ แต่ถ้าเราดูจากลักษณะการนำเสนอและการเผยแพร่ของผลงานที่มีชื่อคล้ายกัน มักจะชี้ไปทางว่าเป็นผลงานมังงะมากกว่า ทั้งนี้ต้องแยกประเด็นระหว่างงานที่เริ่มจากนิยายเบื้องต้นแล้วถูกดัดแปลงเป็นมังงะ กับงานที่วาดขึ้นเป็นมังงะแต่แรกแล้วค่อยมีนิยายหรือสปินออฟตามมา สัญญาณที่ทำให้ฉันเชื่อว่าเป็นมังงะโดยกำเนิดคือ รูปแบบการเล่าเรื่องที่เน้นภาพเป็นหลักมีการแบ่งพาเนล เห็นการจัดกรอบภาพและการใช้มุมกล้องที่เป็นเอกลักษณ์ของการ์ตูน รวมถึงการปล่อยเป็นตอนสั้น ๆ ประจำสัปดาห์หรือรายเดือนก่อนจะรวมเล่มเป็นฉบับตัง (tankōbon) นอกจากนี้ถ้าชื่อเรื่องมีการโปรโมตพร้อมภาพปกและหน้าตัวอย่างหลายหน้าก่อนออกเป็นฉบับรวมเล่ม นั่นมักเป็นสัญญาณชัดว่าต้นฉบับเป็นมังงะ ไม่ใช่นิยายที่ใส่ภาพประกอบเพียงเล็กน้อย การเปรียบเทียบแบบง่าย ๆ ทำให้ฉันนึกถึงกรณีของ 'Attack on Titan' ที่ชื่อเรื่องถูกพูดถึงในบริบทของ 'กำแพง' อย่างกว้าง แต่ความแตกต่างชัดเจนคือ 'Attack on Titan' เริ่มต้นเป็นมังงะ ก่อนจะถูกดัดแปลงไปสู่อนิเมะและนิยายสปินออฟต่าง ๆ เหมือนกันกับกรณีของงานที่มีภาพประกอบหนาแน่นและจังหวะการเล่าเรื่องแบบภาพ หากคุณเห็นว่าชุดตอนมีภาพหน้าปกหลายตอนและแต่ละตอนมีความยาวสั้น ๆ พร้อมหมายเลขตอน นั่นคือหลักฐานแถวแรกที่ฉันจะใช้สรุปว่าเป็นมังงะ แต่ถ้าผลงานเน้นบรรยายยาว ๆ มีบทและบทที่ต่อเนื่องโดยไม่เน้นพาเนล แสดงว่าอาจเริ่มจากนิยายได้มากกว่า โดยรวมแล้ว ถ้าจุดประสงค์ของคุณคือจะตามหาแหล่งต้นฉบับ ให้สังเกตรูปแบบการเผยแพร่และการนำเสนอภาพเป็นตัวตัดสินใจ ซึ่งเป็นวิธีที่ฉันมักใช้เวลาเจอชื่อเรื่องที่มีการแปลหรือชื่อท้องถิ่นซ้ำกันแบบนี้

ต้นกำเนิดของหงไห่เอ๋ออยู่ในวรรณกรรมจีนโบราณ ไม่ใช่มังงะหรือเว็บตูนสมัยใหม่แบบที่หลายคนเข้าใจผิด ผมเคยรู้สึกทึ่งกับความเป็นตัวละครพื้นบ้านที่ซับซ้อนของเขา—เด็กน้อยพลังอำนาจมหาศาล แต่กลับถูกข้อจำกัดของศีลธรรมและชะตากรรมลากไปมา ต้นฉบับตัวละครนี้มาจากนิยายคลาสสิกชื่อ 'Journey to the West' ผลงานของนักเขียนยุคราชวงศ์หมิง ซึ่งถือเป็นแหล่งกำเนิดหลักที่นักเขียนและนักสร้างสรรค์ยุคหลังก็หยิบยืมไปใช้อย่างไม่ขาดสาย เมื่ออ่านต้นฉบับแล้ว ผมชอบที่ตัวละครไม่ได้เป็นแค่ตัวร้ายหรือตัวตลก แต่มีบริบทเชิงศาสนาและสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ชัดเจน การที่เรื่องราวถูกดัดแปลงเป็นละคร ภาพยนตร์ หรือการ์ตูนต่าง ๆ ทำให้คนรุ่นหลังรู้จักหงไห่เอ๋อ แต่แก่นแท้ของเขายังยีนส์มาจากนิยายโบราณเล่มนั้น ซึ่งถ้าอยากเข้าใจแก่นแท้จริง ๆ ควรกลับไปอ่านฉากต้นเรื่องที่เขาปรากฏตัว — นั่นแหละให้ความรู้สึกครบทั้งพลังและความน่าเวทนา

เรื่องนี้พาฉันตกลงไปในโลกที่โหดร้ายและงดงามไปพร้อมกัน—ต้นกำเนิดของ 'นรกการ์ตูน' มาจากมังงะชื่อ 'Jigokuraku' หรือที่บางคนเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า 'Hell\'s Paradise' เขียนโดย Yuji Kaku ซึ่งเล่าเรื่องในยุคเอโดะที่เต็มไปด้วยความเชื่อ โทสะ และความโหดร้าย เนื้อเรื่องหลักติดตามชีวิตของ Gabimaru มือสังหารที่ถูกตัดสินประหาร แต่กลับได้รับโอกาสแปลกประหลาดจากรัฐบาลโชกุนให้เข้าร่วมภารกิจตามหา “ยาชีวิตนิรันดร์” บนเกาะลึกลับชื่อ Shinsenkyo โดยต้องร่วมเดินทางกับนักโทษคนอื่น ๆ และผู้คุมจากตระกูล Yamada Asaemon ที่ทำหน้าที่พิพากษาและประหารชีวิต การผจญภัยบนเกาะไม่ได้เป็นแค่การต่อสู้กับสัตว์ประหลาดหรือพืชแปลกประหลาดเท่านั้น แต่ยังเป็นการเผชิญหน้ากับอดีต ความเชื่อ และคำถามเชิงศีลธรรมเกี่ยวกับชีวิตและความตาย ฉันชอบความสมดุลระหว่างฉากแอ็กชันสะใจกับมุมมองเชิงปรัชญาที่มังงะหยิบยกมา เช่น การเผชิญหน้าของ Gabimaru กับตัวเองและคนรอบข้างจนเกิดการเปลี่ยนแปลงภายในตัวละคร ตัวละครอย่าง Sagiri ก็มีเสน่ห์ในแบบที่เผยความเป็นมนุษย์ท่ามกลางความเป็นหน้าที่ ทำให้เรื่องนี้เป็นทั้งนิทานเอาตัวรอดและความตั้งคำถามเกี่ยวกับความหมายของชีวิต อ่านแล้วติดหนึบจนอยากกลับไปดูซ้ำหลายรอบ

มีสิ่งหนึ่งที่ทำให้ฉบับนิยายของ 'คนกล้าไฟนรก' ดูละเอียดกว่าที่เห็นในจอมากกว่าแค่ภาพเคลื่อนไหวและเพลงประกอบ ผมมักจะพบว่าเวอร์ชันนิยายขยายความในส่วนของความคิดภายในของตัวละครได้ลึกกว่า หนังสือมักเติมบทบรรยายที่อธิบายตรรกะของปรากฏการณ์ไฟลุกไหม้และเทศะต่าง ๆ ในโลกของเรื่อง ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างความเชื่อ ศาสนา และวิทยาศาสตร์ถูกวางให้ชัดเจนขึ้นกว่าในอนิเมะซึ่งต้องพึ่งภาพและจังหวะในการเล่าเรื่อง อีกอย่างที่ผมชอบมากคือฉากรอง ๆ ที่ถูกเติมเต็มในนิยาย บทสนทนาสั้น ๆ หรือความทรงจำเล็ก ๆ ของตัวละครที่ถูกตัดออกจากอนิเมะเพราะข้อจำกัดเรื่องเวลา กลับทำหน้าที่สำคัญในการเชื่อมความรู้สึกระหว่างตัวละครได้ดีกว่า หนังสือเลยให้ประสบการณ์ที่เนิบนาบกว่าแต่ก็ละเอียดและอบอุ่นกว่า ถ้าอยากเทียบให้ชัดลองนึกถึงความต่างระหว่างหนังสือกับอนิเมะอย่าง 'Fullmetal Alchemist' ที่ฉันอ่านมาก่อน — นิยายมักเติมช่องว่างทางอารมณ์ที่จอภาพทำไม่ได้ แต่การได้เห็นการต่อสู้และเอฟเฟ็กต์ในอนิเมะก็มีเสน่ห์แบบของมันเอง สรุปแล้วฉบับนิยายเป็นเส้นทางที่เหมาะกับคนที่อยากเข้าไปนั่งอยู่ในหัวตัวละครมากขึ้น ขณะที่อนิเมะพาตัวเราไปลอยอยู่กลางสนามรบทันที

เรื่อง 'คาถาชนะมาร' ในแง่มุมกว้าง ๆ แล้วมันไม่ใช่สิ่งที่มีต้นฉบับชัดเจนในงานนิยายหรือมังงะเพียงชิ้นเดียว แต่เป็นแนวคิดที่เติบโตมาจากประเพณีการไล่ผีและคาถาในวัฒนธรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะศาสนาพุทธนิกายเถรวาทที่มีบทสวดคุ้มภัยหรือ 'paritta' ที่คนไทยคุ้นเคย ซึ่งบางครั้งคำแปลหรือคำเรียกในสื่อบันเทิงก็หยิบวาทกรรมแบบนี้มาใช้เพื่อให้เข้าถึงอารมณ์การต่อสู้กับปีศาจได้ง่าย ผมเชื่อว่าการเรียกคาถาว่า 'คาถาชนะมาร' เป็นผลมาจากการรวมกันของพิธีกรรมโบราณ คำสวด และสำนวนในนิยายแฟนตาซี ยกตัวอย่างเช่นหลายเรื่องหยิบเอาแนวคิดการป้องกันหรือการขับไล่วิญญาณมาใส่ในพล็อต ทำให้ผู้ชมเห็นภาพชัดเจนขึ้น แต่ต้นกำเนิดของแนวคิดนี้จริง ๆ อยู่ที่วาทกรรมทางศาสนาและความเชื่อพื้นบ้านมากกว่าจะเป็นครีเอชันจากนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง ดังนั้นถามว่า 'ต้นฉบับมาจากงานไหน' คำตอบที่ตรงคือมันเป็นสังเคราะห์ของแหล่งความเชื่อต่าง ๆ มากกว่าการอ้างอิงงานใดงานหนึ่งโดยตรง — นี่เป็นมุมมองที่ผมชอบย้ำเวลาเห็นคำว่า 'คาถาชนะมาร' ปรากฏในงานบันเทิงยุคใหม่

การลงไปยังชั้นต่าง ๆ ของโลกหลังความตายในเรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงงานวรรณกรรมคลาสสิกชิ้นหนึ่งที่เล่นกับแนวคิดการพิพากษาและการลงโทษอย่างเป็นระบบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่ออ่านภาพพรรณนาแบบเป็นชั้น ๆ ของการทรมาน ต้องยอมรับว่ามีร่องรอยของโครงสร้างที่คุ้นเคยจาก 'Inferno' อยู่ไม่น้อย ในฐานะคนที่ชอบเปรียบเทียบภาพและแนวคิด ผมเห็นว่าองค์ประกอบสำคัญหลายอย่างในงานการ์ตูนเรื่องนี้ — การแบ่งระดับ ความยุติธรรมตามกรรม และตัวละครที่เป็นเสมือนผู้นำทางหรือผู้เห็นเหตุการณ์ — สอดคล้องกับวิธีที่ Dante สร้างโลกนรกไว้ เพื่อจะให้ผู้อ่านเดินทางไปพร้อมกับตัวเอกและรับรู้ผลของการกระทำต่าง ๆ แน่นอนว่าสไตล์การเล่า การตกแต่งภาพ และสีสันผิดกันมาก แต่แก่นของการใช้การลงโทษเป็นกระจกสะท้อนศีลธรรมดูเหมือนจะยืมมุมมองจาก 'Inferno' มาเป็นแรงบันดาลใจ โดยเฉพาะเมื่อตอนที่ฉากพาคนอ่านผ่านนิสัยของตัวละครไปสู่บทลงโทษที่เหมาะสมกับบาปนั้น ๆ — มันให้ความรู้สึกเป็นละครศีลธรรมแบบโบราณที่ย้ายมาอยู่ในกรอบภาพเคลื่อนไหวอย่างทันสมัยและน่าสะพรึงกลัวไปพร้อมกัน

ขอบอกเลยว่า 'พุดสามสี' ไม่ได้มาจากนิยายหรือมังงะเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยตรง — มันเป็นชื่อเรียกของดอกไม้หรือกลุ่มพันธุ์ที่คนไทยคุ้นเคยมากกว่า และมักถูกนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ในงานเขียนหลายประเภท ในมุมมองของคนที่โตมากับสวนหลังบ้านอย่างฉัน ดอกไม้ชนิดนี้มักโผล่เป็นองค์ประกอบบรรยากาศ เช่น ฉากสวนวัด ฉากบ้านเก่า หรือเป็นของขวัญในนิยายแนวชีวิตประจำวัน ทำให้หลายคนเข้าใจผิดว่ามาจากงานใดงานหนึ่งเพราะเห็นมันบ่อยในฉาก จำได้ว่าต้นไม้ตรงซุ้มหน้าบ้านที่ฉันเคยปีนเล่นก็มีดอกคล้าย ๆ แบบที่คนเรียกกันว่า 'พุดสามสี' — กลิ่นกับสีทำให้ภาพนั้นติดตาและเชื่อมกับเรื่องเล่าต่าง ๆ ได้ง่าย สรุปแบบเป็นกันเองคือ ถ้าต้องระบุแหล่งกำเนิดแบบเดียวเหมือนตัวละครหรือพล็อต ตอบได้เลยว่าไม่มีต้นตอจากนิยายหรือมังงะชิ้นเดียว แต่ชื่อและภาพของดอกไม้ชนิดนี้ถูกดูดซึมเข้าไปในวรรณกรรมท้องถิ่น บทกวี และสื่อภาพหลายชิ้นจนกลายเป็นสัญลักษณ์ร่วมที่คนไทยหลายคนรู้สึกคุ้นเคยเมื่อนึกถึงฉากโหยหาอดีตหรือความเรียบง่ายของชีวิตชนบท