ประวัติการ์ตูน Super Hero เริ่มต้นอย่างไร

ย้อนกลับไปในสมัยที่สื่อสิ่งพิมพ์คือเวทีหลักของไอเดียตลกและการเมือง ความเคลื่อนไหวของการ์ตูนไทยเริ่มต้นจากการวาดล้อเลียนในหน้าหนังสือพิมพ์และนิตยสารที่ถูกนำเข้ารูปแบบมาจากตะวันตก ทัศนคติแบบการ์ตูนที่สื่อสารแนวคิดสังคมและการเมืองอย่างรวดเร็วกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้คนไทยเห็นคุณค่าของภาพลายเส้นที่สื่อความหมายได้เก่งกว่าแค่คำพูดธรรมดา ในฐานะแฟนที่ติดตามเรื่องราวมานาน ผมเห็นว่าจุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อผู้สร้างเริ่มกล้าทดลองทำงานยาวขึ้นและหันมาทำภาพยนตร์แอนิเมชันคนแรกของประเทศ ชื่อที่คนทั่วไปยกให้เป็นหัวเรือคือผู้สร้างที่ลงแรงสร้างฟีเจอร์ยาวเรื่องแรกของไทยจนเสร็จ ผลงานชิ้นนั้นไม่เพียงเป็นการทดลองทางเทคนิค แต่ยังเป็นการยืนยันว่าคนไทยสามารถสื่อเรื่องเล่าในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวได้อย่างมีเอกลักษณ์ หลังจากนั้นกระแสการ์ตูนในไทยเริ่มขยายตัวเป็นวงกว้าง ทั้งคอมมิคในแมกกาซีน การ์ตูนสั้นในหนังสือพิมพ์ และงานแอนิเมชันเชิงพาณิชย์ ยุคต่อมายังได้รับอิทธิพลจากการ์ตูนญี่ปุ่นและตะวันตกจนเกิดการผสมผสาน มีทั้งงานที่ยึดแนวตลก สะท้อนสังคม หรือแม้แต่งานสำหรับวัยรุ่น ผลสรุปที่ผมอยากย้ำคือรากเหง้าของการ์ตูนไทยเติบโตมาจากการสื่อสารในสังคม และการทุ่มเทของผู้สร้างรุ่นแรกที่กล้าแตกต่าง ผลงานบางชิ้นยังคงมีแรงสะท้อนถึงวันนี้

การเรียบเรียงในสารานุกรมไทยมักจะเริ่มจากภาพรวมเชิงข้อเท็จจริงก่อน แล้วค่อยขยายไปสู่บริบททางสังคมและการตีความ ซึ่งทำให้การอ่านโปรไฟล์ฮีโร่การ์ตูนรู้สึกทั้งเป็นระเบียบและเข้าถึงได้ง่าย ผมมองว่าสารานุกรมจะใส่ข้อมูลพื้นฐานอย่างชัดเจน เช่น ชื่อผู้สร้าง ปีที่ปรากฏตัวครั้งแรก แหล่งเผยแพร่ต้นฉบับ และคำอธิบายลักษณะตัวละครที่ไม่ยาวเกินไป แต่ก็ครอบคลุมพอที่จะเข้าใจอัตลักษณ์ของตัวละครในหน้าเดียว ยกตัวอย่างเช่นการลงเรื่องราวของ 'โดราเอมอน' จะมีการบอกว่าคือแมวหุ่นยนต์จากอนาคต มีภารกิจอะไรกับตัวละครหลัก เส้นเวลาแรกเกิดของผลงาน และการแปลหรือการนำเสนอในประเทศไทยด้วย นอกจากข้อมูลเชิงพรรณนา สารานุกรมไทยมักเติมพื้นที่ให้กับการตีความสั้น ๆ เกี่ยวกับอิทธิพลทางวัฒนธรรม เช่น ผลกระทบต่อเด็กไทย ข้อถกเถียงในสังคม หรือการปรากฏตัวในสื่ออื่น ๆ ผมชอบที่มีบรรณานุกรมหรือหมายเหตุอ้างอิงชัดเจน เพราะทำให้ผู้อ่านที่อยากลงลึกต่อรู้แหล่งที่มา สรุปแล้วรูปแบบจะเป็นกลางและให้กรอบพอที่จะเข้าใจประวัติและความหมายของฮีโร่ในมิติทั้งเรื่องเล่าและสังคมแบบไม่ยืดยาวเกินไป

ต้องเล่าให้ฟังแบบไม่เซ็นเซอร์ว่าเบื้องหลังการสร้าง 'Dragon Ball Super: Super Hero' เต็มไปด้วยการผสมผสานระหว่างคนเก่าและคนใหม่ที่รักแฟรนไชส์นี้จริงจัง ผมมองเห็นบทบาทของอากิระ โทริยามะชัดเจนที่สุด—เขาไม่ได้เป็นแค่ผู้สร้างต้นฉบับ แต่ยังรับหน้าที่ออกแบบคาแรกเตอร์ใหม่ ๆ วางคอนเซ็ปต์ของพล็อต และให้คำปรึกษาเชิงสร้างสรรค์ตลอดการผลิต ทำให้ภาพรวมยังคงกลิ่นอายต้นฉบับแม้จะเปลี่ยนสไตล์ภาพไปบ้าง ทีมงานแอนิเมชันจากบริษัทใหญ่ที่รับผิดชอบงานคือหน่วยงานหลักที่ผลักดันงานให้เป็นรูปธรรม โดยมีผู้กำกับนำทางชิ้นงาน ทีม CGI และทีมเสียงที่ช่วยเติมชีวิตให้ตัวละคร ฉะนั้นเมื่อดูเครดิตจะเห็นว่าการเกิดขึ้นของหนังเรื่องนี้คือผลลัพธ์จากการร่วมแรงร่วมใจของคนหลายกลุ่ม ทั้งผู้สร้างต้นทาง ทีมสตูดิโอ และคนทำงานเบื้องหลังที่ไม่ค่อยถูกส่องไฟ แต่สำคัญต่อความสำเร็จของหนังเรื่องนี้อย่างแท้จริง

ความทรงจำแรกๆ ที่ฉันมีต่อการ์ตูนไทยคงต้องย้อนไปถึงยุคที่หนังสือการ์ตูนยังเป็นสมุดขยำๆ แถมมากับนิตยสารเด็กอย่าง 'ไมโล' หรือ 'หนูดี' สมัยนั้นการ์ตูนไทยเริ่มปรากฏตัวในรูปแบบสั้นๆ แฝงตัวอยู่ระหว่างเรื่องแปลจากต่างประเทศ แม้จะยังไม่เป็นที่จดจำมากนักแต่ก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญ พอเข้าสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานว่าวรรณคดีไทยเริ่มถูกแปลงเป็นการ์ตูนช่องเพื่อการศึกษา โดยเฉพาะการ์ตูนประกาศิตพระบรมราโชวาทที่ใช้สอนเด็กให้รู้จักความดี แต่เพิ่งมาโด่งดังจริงๆ ช่วงปี 2500-2520 เมื่อ 'ปยุต เงากระจ่าง' เริ่มสร้างการ์ตูนท้องถิ่นอย่าง 'ขายหัวเราะ' ที่เล่าเรื่องชีวิตคนไทยด้วยมุกสนุกๆ แบบเรียลลิสติก แตกต่างจากการ์ตูนญี่ปุ่นที่เราเคยชิน

เส้นทางการเป็นนักแสดงของซอง จุนไม่ได้เริ่มจากเวทีละครใหญ่ทันที—ผมเห็นการเปลี่ยนผ่านของเขาแบบค่อยเป็นค่อยไปและสนุกกับการสังเกตการเติบโตนั้น ช่วงแรกของเขาถูกจดจำในฐานะนางแบบมากกว่าจะเป็นนักแสดง จากภาพนิ่งในแมกกาซีนจนถึงการเดินรันเวย์ รูปลักษณ์และการคุมมุมกล้องทำให้คนเริ่มจดชื่อเขาไว้ จากตรงนั้นโอกาสเล็ก ๆ อย่างโฆษณาและมิวสิกวิดีโอเปิดประตูให้เขาได้ลองแสดงในฉากสั้น ๆ ที่ต้องสื่ออารมณ์ด้วยสายตาและภาษากาย เห็นได้ชัดว่าเขาเอาจุดแข็งเรื่องภาพลักษณ์มาปรับใช้จนเป็นตัวช่วยสำคัญ เมื่อเริ่มรับงานแสดงเต็มตัว งานส่วนใหญ่เป็นบทสมทบและตัวละครที่ไม่ต้องพูดมาก แต่นั่นกลับเป็นเวทีฝึกฝนชั้นดีสำหรับเขา การขยับบทจากฉากสั้น ๆ ไปสู่บทที่มีมิติมากขึ้นทำให้ทักษะการแสดงของเขาโตเร็ว ไม่นานบทบาทที่มีพื้นที่ให้สร้างคาแรกเตอร์ก็ทำให้ผู้ชมเห็นด้านที่หลากหลายของเขา และจากบทบาทเล็ก ๆ เหล่านั้นนั่นเองที่ช่วยผลักดันให้เขาได้บทนำในช่วงต่อมา ผมชอบวิธีที่เส้นทางของเขาไม่ได้โดดขึ้นมาเป็นกระแส แต่เป็นการไต่ระดับที่ดูมีเหตุผลและเต็มไปด้วยพัฒนาการ

การ์ตูนญี่ปุ่นมีรากเหง้าที่ลึกกว่าที่หลายคนคิด ตอนเด็กๆ เคยเจอหนังสือภาพโบราณของญี่ปุ่นที่เรียกว่า 'Emakimono' ในห้องสมุด ซึ่งเป็นภาพเล่าเรื่องบนม้วนกระดาษย้อนไปศตวรรษที่ 12 พอโตมาหลงร้านหนังสือเก่าในโตเกียว เลยได้รู้ว่าการ์ตูนยุคใหม่เริ่มชัดเจนช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดย 'Osamu Tezuka' ถูกยกย่องเป็นบิดาการ์ตูนสมัยใหม่ ผลงานอย่าง 'Astro Boy' เปลี่ยนโฉมวงการด้วยเทคนิคสายตาใหญ่และจังหวะตัดสตอรี่บอร์ดแบบภาพเคลื่อนไหว ยุค 70-80 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่มีทั้ง 'Golgo 13' ที่ดาร์กและ 'Doraemon' ที่หวานซึ้ง

นั่งมองภาพวาดเก่าๆ ในหนังสือที่สะสมอยู่แล้วรู้สึกว่าประวัติการ์ตูนไทยไม่เคยเริ่มจากคนคนเดียว แต่เป็นการสืบทอดจากงานเล่าเรื่องและจิตรกรรมพื้นบ้านที่ถูกย่อส่วนลงสู่หน้ากระดาษและหน้าจอ ผมมองต้นกำเนิดว่าเกิดจากสองเส้นทางหลักร่วมกัน คือศิลปะการเล่าเรื่องดั้งเดิมของไทย—เช่น ลายรดน้ำ จิตรกรรมฝาผนัง และละครพื้นบ้าน—ที่ให้คอนเทนต์และธีม กับงานล้อการเมืองและการ์ตูนหน้าเคียงในหนังสือพิมพ์ที่ทำหน้าที่ขัดเกลาเทคนิคการวาดและการเล่าแทบจะทันที เมื่อเทคโนโลยีการพิมพ์และการจัดจำหน่ายพัฒนาขึ้น การ์ตูนแบบซีรีส์ในนิตยสารเด็กและหนังสือการ์ตูนก็เริ่มมีพื้นที่มากขึ้น ทำให้เกิดกลุ่มศิลปินหน้าใหม่ที่เรารู้จักกันต่อมา ถ้าจะยกตัวอย่างผลงานที่เป็นจุดเปลี่ยนของวงการสมัยใหม่ ผมมักนึกถึงแอนิเมชันเชิงพาณิชย์ที่สร้างกระแสความภูมิใจในชาติอย่าง 'ก้านกล้วย' เพราะมันเป็นหนึ่งในงานที่ยืนยันว่าผลงานไทยสามารถไปไกลกว่าตลาดในประเทศ ทั้งในแง่การผลิตและการเล่าเรื่อง นั่นเป็นภาพสะท้อนชัดว่าเส้นทางของการ์ตูนไทยคือการผสมผสานระหว่างรากเก่าและความพยายามทางเทคนิคร่วมสมัย ซึ่งยังคงพัฒนาไม่หยุดนิ่งและยังมีเรื่องเล่าที่รอการค้นพบอีกมาก