ผี ชีวะ ทุกภาค เล่าเรื่องเชื่อมโยงกันอย่างไรบ้าง?

กลิ่นยางไหม้กับเสียงเครื่องอัดอากาศยังคงเป็นภาพจำแรกที่พาผมกลับสู่โลกของ 'Resident Evil' เสมอ โดยส่วนตัวแล้วผมมองว่า 'ผีชีวะ1' เป็นจุดศูนย์กลางที่เชื่อมเหตุการณ์กับหลายภาคต่ออย่างชัดเจน เริ่มจากก่อนหน้าเหตุการณ์ในตัวเกมมีเนื้อหาเชื่อมโยงกับ 'Resident Evil 0' ซึ่งเป็นพรีเควลที่เล่าเหตุการณ์ก่อนทีม S.T.A.R.S. จะมาถึงแมนชั่น ทำให้ภาพพื้นเพของการทดลองใน Umbrella ชัดขึ้น ผลกระทบจากการระบาดใน 'ผีชีวะ1' กระจายต่อไปยังเมือง Raccoon City และกลายเป็นเหตุต่อเนื่องที่เห็นได้ใน 'Resident Evil 2' ด้านหนึ่ง ส่วน 'Resident Evil 3: Nemesis' เกิดเหตุการณ์พร้อมช่วงเวลาเดียวกันกับ 'ผีชีวะ1' จึงมีจุดตัดเรื่องราวและตัวละครบางส่วนที่ทับซ้อนกัน ทำให้การเล่นเกมทั้งสามภาคนี้ให้ความรู้สึกเหมือนอ่านภาพยนตร์ชุดเชื่อมต่อกัน อีกมุมคือเส้นทางของตัวละครหลักที่ถูกพาไปต่อใน 'Resident Evil: Code Veronica' ซึ่งขยายความเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์ของ Umbrella ในระดับที่กว้างขึ้น สรุปคือถ้าอยากเห็นภาพรวมของจุดเริ่มต้นและผลกระทบ ให้มอง 'ผีชีวะ1' เป็นศูนย์กลางแล้วขยายไปยัง 'Resident Evil 0' 'Resident Evil 2' 'Resident Evil 3: Nemesis' และ 'Resident Evil: Code Veronica' — นี่แหละชุดที่ผมมักจะแนะนำให้ต่อเนื่องกันเวลาจะทบทวนเนื้อเรื่องเก่าๆ

แนะนำให้เริ่มจาก 'ผีชีวะ 7' ถาต้องการความสยองแบบเข้าถึงตัวและบรรยากาศจัดจ้าน ความรู้สึกตอนแรกที่ได้เล่นประตูบ้าน Baker เปิดออกมาไม่เหมือนเกมไหน เพราะการเล่นแบบมุมมองบุคคลที่หนึ่งทำให้ฉันต้องตั้งใจสังเกตทุกรายละเอียด เลือกวิธีนี้เพราะมันพาเข้าไปอยู่ในพื้นที่เล็ก ๆ ที่เต็มไปด้วยกลิ่นอายและเสียงซึ่งสร้างความตึงเครียดได้ยอดเยี่ยม การใช้ของใช้ในบ้านเป็นทั้งไขปริศนาและวิธีเอาตัวรอดให้ผ่อนคลายจากความตื่นเต้นแบบไม่รู้จบ ถ้าอยากเริ่มแบบค่อย ๆ สัมผัสความเป็นซีรีส์ ฉันมองว่า 'ผีชีวะ 7' เป็นสะพานที่ดีระหว่างความสยองแบบดั้งเดิมกับการออกแบบสมัยใหม่ — ระบบจัดการทรัพยากรไม่ซับจนเกินไป แต่ยังรักษาความเปราะบางของผู้เล่นไว้ และยังมีองค์ประกอบเรื่องราวที่พาคุณสงสัยต่อไปได้อีกหลายภาค จบเซสชันแล้วมักยิ้มแหย ๆ ด้วยความสะพรึงที่ยังค้างอยู่ในอก

ลองมาดูภาพรวมของงานเขียนที่เกี่ยวกับซีรีส์ 'ผีชีวะ' กันก่อน ผมมองว่าจำเป็นต้องแยกความต่างระหว่างงานต้นฉบับกับงานที่เป็นนิยายหรือมังงะ ฉบับนิยายที่ชัดเจนที่สุดคือชุดนิยายภาษาอังกฤษของ S.D. Perry ซึ่งเป็นนิยายที่เขียนต่อยอดหรือดัดแปลงจากเนื้อหาในเกม เช่น 'The Umbrella Conspiracy' ที่ยึดโครงเรื่องจากเกมภาคแรก และงานอื่น ๆ ของเธอที่ขยายความสัมพันธ์ตัวละครและแบ็กสตอรี่อย่างชัดเจน ผมมองว่าแค่เพราะมีนิยายหรือมังงะเกี่ยวกับจักรวาลนั้น ไม่ได้แปลว่าสื่ออื่นจะดัดแปลงมาจากนิยายเหล่านั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังคนแสดงชุดหลักและหนัง CG หลายชิ้นมักเขียนบทขึ้นใหม่จากแรงบันดาลใจของเกมมากกว่าเอานิยายมาดัดแปลงตรง ๆ แต่ถามว่า “มีภาคที่มาจากนิยายไหม” คำตอบคือมีนิยายที่เป็นการดัดแปลงจากเกม แต่แทบไม่มีภาคภาพยนตร์ใหญ่ที่ดัดแปลงมาจากนิยายเล่มไหนโดยตรง สรุปแบบที่ผมเข้าใจ: นิยายของ S.D. Perry เป็นงานเขียนที่เกี่ยวข้องและดัดแปลงจากเกม แต่สื่อภาพยนตร์หลัก ๆ ของ 'ผีชีวะ' ไม่ได้ยึดนิยายเหล่านั้นมาแปลงเป็นหนัง 1:1 อย่างตรงไปตรงมา

ลำดับเหตุการณ์ของ 'ผีชีวะ' ภาค 1–6 พอเรียบเรียงออกมาก็ชัดเจนว่าเป็นการเล่าเรื่องที่เริ่มจากเหตุการณ์ปิดตายในคฤหาสน์แล้วขยายเป็นการระบาดระดับเมืองและสุดท้ายกลายเป็นวิกฤตระดับโลก 'ผีชีวะ 1' เล่าเหตุการณ์การสืบสวนของหน่วย S.T.A.R.S. ภายในคฤหาสน์ที่เต็มไปด้วยทดลองชีวภาพและไวรัส ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของหายนะ ส่วน 'ผีชีวะ 2' เกิดขึ้นต่อมาที่เมืองแรคคูนซิตี้เมื่อเชื้อแพร่ออกไปจนเกิดการปิดเมือง ฉากในสถานีตำรวจและการช่วยเด็กสาวเป็นเส้นเรื่องสำคัญที่ขยับตัวละครอย่างคล์เอร์และลีออนให้เด่นขึ้น ต่อเนื่องมา 'ผีชีวะ 3: เนเมซิส' เกิดประมาณวันเดียวกับเหตุในภาค 2 แต่โฟกัสที่การหลบหนีของตัวละครหลักจากการล่มสลายของเมืองและการตามล่าของศัตรูตัวเดียวคือเนเมซิส หลังจากเหตุการณ์ในแรคคูน เวลาขยับไปข้างหน้าอีกหลายปีถึง 'ผีชีวะ 4' ที่พาลีออนไปสู้กับปรสิตแบบใหม่ในชนบทยุโรป (มีองค์ประกอบของการลักพาตัวและพิธีกรรมแบบ Las Plagas) ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนอาชีพของลีออน 'ผีชีวะ 5' พาเราขึ้นไปทวีปแอฟริกาเพื่อต่อสู้กับแผนขององค์กรที่ต้องการใช้อาวุธชีวภาพระดับชาติและมีฉากการปะทะกับอดีตผู้บงการหลักที่กลายเป็นภัยคุกคามใหญ่ ส่วน 'ผีชีวะ 6' ขยายขอบเขตเป็นการระบาดกระจายทั่วโลกและเล่าเรื่องผ่านหลายมุมมองพร้อมกัน ทำให้ภาพรวมจากคฤหาสน์เล็กๆ ขยายเป็นความวุ่นวายระดับโลกจนจบภาคหลักนี้ ฉันมองว่าสำหรับคนที่อยากเข้าใจเรื่องราว ควรเล่นตามลำดับ 1 → 2/3 (สองกับสามพาดพิงกัน) → 4 → 5 → 6 เพราะจะเห็นพัฒนาการของไวรัส ตัวละคร และแรงผลักดันของวายร้ายชัดเจนขึ้น

แฟรนไชส์ 'Resident Evil' ที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ 'ผีชีวะ' มีเกมซีรีส์หลักทั้งหมด 8 ภาค (เริ่มจากภาคแรกจนถึง 'Resident Evil Village') และยังมีภาคเสริมกับรีมาสเตอร์อีกหลายชิ้น ซึ่งทำให้เรื่องราวขยายออกไปในมุมต่าง ๆ ได้อย่างน่าสนใจ ผมมองว่าจังหวะหลักของซีรีส์คือการเปลี่ยนผ่านจากเกมสยองขวัญมุมมองกล้องนิ่งในภาคแรก ไปสู่การผสมแอ็กชันหนักในบางภาค และกลับมาสยองแบบอินดี้ในภาคที่เป็นมุมมองบุคคลที่หนึ่ง เช่น 'Resident Evil 4' ที่พลิกโฉมด้วยการเน้นการปรับเป้าสู้และระบบยิงแบบใหม่ ขณะที่ 'Resident Evil 7' พาผมกลับสู่ความอึดอัด ตึงเครียดด้วยบรรยากาศบ้านร้างแบบอินดี้ ตัวละครหลักที่เป็นแกนของเรื่องตลอดหลายภาคได้แก่ Chris Redfield, Jill Valentine, Leon S. Kennedy, Claire Redfield, Ada Wong และ Ethan Winters แต่ละคนมีเส้นเรื่องและแรงจูงใจต่างกัน ทำให้ซีรีส์ไม่เคยนิ่งกลางทาง ตัวอย่างเช่น Leon ที่เริ่มจากตำรวจหนุ่มกลายเป็นฮีโร่แนวสงครามชีวะ ส่วน Ethan เข้ามาเติมมิติครอบครัวและความสูญเสียให้ซีรีส์ ผมมักชอบการที่แต่ละภาคไม่เพียงแค่ขยายตำนานไวรัส แต่ยังเล่าเรื่องตัวละครในมุมที่ต่างกัน ซึ่งทำให้การเล่นทั้งชุดรู้สึกครบและคุ้มค่าเสมอ

ในฐานะแฟนเกมรุ่นเก่าที่เติบโตมากับซีรีส์นี้ ผมมองว่าช่วงต้นของตระกูลเรื่องเชื่อมโยงกันชัดเจนที่สุดเพราะเป็นจุดกำเนิดของเหตุการณ์ใหญ่หลายอย่าง เริ่มจาก 'Resident Evil 0' ที่เป็นพรีเควลบอกเหตุการณ์ก่อนคดีแมนชั่น แล้วต่อด้วย 'Resident Evil' (เกมต้นฉบับ/รีเมคถือเป็นการเล่าเรื่องหลักของเหตุการณ์แมนชั่น) ซึ่งทั้งสองเกมจับแกนโรคระบาดและการทดลองของ Umbrella ไว้อย่างชัด จากนั้นสายเรื่องราวของการระบาดที่กระจายสู่เมืองก็ถูกต่อยอดใน 'Resident Evil 2' และเหตุการณ์ช่วงเดียวกันที่โฟกัสมุมมองอื่นคือ 'Resident Evil 3' ซึ่งจับตัวละครและผลกระทบของการระบาดในราเคงซิตี้ทั้งหมด พล็อตหลักที่เริ่มจากสองเกมแรกและขยายผ่านเมืองราเคงซิตี้ (รวมเหตุการณ์ซ้อนทับกันระหว่างเกม) ทำให้ชุดนี้เป็นแกนกลางที่ถือว่ามีความเชื่อมโยงแน่นหนา ทั้งตัวละครหลัก การไล่ล่าคำตอบขององค์กร และผลที่ตามมาของอาวุธชีวภาพ — นั่นคือเหตุผลที่ผมมักแนะนำให้เล่นชุดนี้เรียงกันเพื่อสัมผัสโครงเรื่องต่อเนื่องแบบเต็มรูปแบบ

เราโตมากับหนังชุดแอ็กชัน-สยองขวัญของ 'Resident Evil' ฉบับไลฟ์แอ็กชัน ซึ่งถ้านับเฉพาะชุดเดิมที่เริ่มต้นในปี 2002 จะมีทั้งหมดหกภาคต่อเนื่องกัน ได้แก่ 'Resident Evil' (2002), 'Resident Evil: Apocalypse' (2004), 'Resident Evil: Extinction' (2007), 'Resident Evil: Afterlife' (2010), 'Resident Evil: Retribution' (2012) และ 'Resident Evil: The Final Chapter' (2016) โดยทั้งหกภาคนี้สร้างเรื่องราวต่อกันเป็นซีรีส์ของตัวเองที่เน้นตัวละครใหม่ชื่ออลิซเป็นแกนกลาง มุมมองส่วนตัวคือหนังชุดนี้แม้จะหยิบองค์ประกอบจากเกมต้นฉบับ เช่น บริษัทอัมเบรลลา เหตุการณ์ที่มีการระบาด และการเอาตัวรอดในเมืองร้าง แต่วิธีเล่าและโทนมักเป็นงานบล็อกบัสเตอร์ที่ปรับแต่งเรื่องราวค่อนข้างอิสระจากเกมมากกว่าจะดัดแปลงตรงๆ ฉะนั้นถามว่า "ภาคไหนเกี่ยวข้องกับเกมต้นฉบับ" ตรงๆ แล้ว ภาคในชุดไลฟ์แอ็กชันดั้งเดิมนั้นใช้แรงบันดาลใจจากเกมเป็นหลักมากกว่าจะเป็นการเล่าเรื่องเกมแบบตรงไปตรงมา ท้ายที่สุดผมมองว่าชุดนี้มีคุณค่าทางความบันเทิงในแบบของมันเอง แต่ถาต้องการความเชื่อมโยงกับพล็อตและตัวละครในเกมจริงจัง ยังควรหาผลงานอื่นที่ยึดโยงกับตัวเกมโดยตรงมากกว่า

ฉากที่คนไทยยังพูดถึงกันจนเปลี่ยนเป็นมุกในวงเพื่อนคงต้องยกให้ 'ผีชีวะ 2' รุ่นคลาสสิกกับเวอร์ชันรีเมคด้วยกันทั้งคู่ เราไม่สามารถลืมภาพบันไดสถานีตำรวจที่เปื้อนเลือด การเจอ Licker ที่โผล่มาจากเพดานหรือมุมมืดแบบไม่ทันตั้งตัว แล้วก็ Mr. X ที่เดินจ้ำๆ เข้ามาในฉาก ทำให้การสำรวจธรรมดากลายเป็นการเฝ้าระวังของทุกคนในห้องเดียวกัน ฉากเหล่านี้ถูกพูดถึงมากในวงการเกมเมอร์ไทยเพราะมันผสมทั้งความน่ากลัวที่แปลกประหลาดกับจังหวะการบีบคั้นที่ทำให้คนดูอยากกรีดร้องและหัวเราะพร้อมกัน พลังของ 'ผีชีวะ 2' อยู่ที่การออกแบบฉากที่ทำให้ผู้เล่นรู้สึกเปราะบาง ทั้งระบบทรัพยากรที่จำกัดและการจัดแสงเงาทำให้เหตุการณ์ธรรมดาในเกมกลายเป็นหนังสยองขวัญสั้นๆ ในความทรงจำ การเห็นคลิปสตรีมเมอร์ไทยสะดุ้งจนปล่อยเสียงกรีดร้องตอนเจอซอมบี้หรือ Licker จึงกลายเป็นไวรัลและนำไปสู่การคุยกันว่าเกมไหนสยองที่สุด — หลายเสียงยังโหวตให้ภาคนี้อยู่ในอันดับต้นๆ ของรายการพูดคุยตลอดกาล

ในฐานะแฟนสายคลาสสิกที่ติดตามมาตั้งแต่แผ่นดิสก์สองชั้น ผมมักจะมองว่าคนที่โผล่บ่อยสุดในภาพรวมของซีรีส์คือคนที่ถูกวางบทให้เป็นเสาหลักของเรื่องราวตลอดหลายยุคสมัย แนวคิดนี้ทำให้ผมยกเอา 'Resident Evil' ภาคดั้งเดิมมาเป็นจุดเริ่มต้นเมื่อพูดถึงการกลับมาของตัวละครบางคน เพราะหลายตัวที่ปรากฏในภาคแรกถูกเอาไปขยายบทในภาคต่อและภาคแยกเรื่อยมา ผมมองเห็นความต่อเนื่องที่ชัดเจนจากตัวละครต้นกำเนิด: บทบาทของเขาไม่เคยหายไปอย่างสิ้นเชิง แม้จะมีการเปลี่ยนแนวทางเกมหรือการรีบูตหลายครั้ง แต่ตัวละครบางคนยังถูกเรียกกลับมาเพื่อเชื่อมโยงอดีตกับปัจจุบัน ทำให้เขาเป็นหนึ่งในชื่อแรกที่แฟนรุ่นเก่า ๆ นึกถึงเมื่อพูดถึงการกลับมาบ่อยที่สุดในแฟรนไชส์นี้ ผมชอบการที่ทีมพัฒนาไม่ทิ้งเส้นเรื่องเดิม ๆ แต่เอากลับมาปรับใช้ใหม่ในบริบทที่ต่างออกไป ทำให้การกลับมาของตัวละครมีน้ำหนักและความหมายเสมอ

เนื้อเรื่องของ 'ผีชีวะ 6' ทำหน้าที่เหมือนจุดเชื่อมสำคัญที่รวบรวมเงื่อนงำและผลลัพธ์จากหลายภาคก่อนหน้าเข้าไว้ด้วยกัน。 ผมเห็นการเชื่อมโยงชัดที่สุดกับ 'ผีชีวะ 2' ผ่านตัวละครอย่าง Sherry Birkin ที่โตขึ้นและบทบาทของเธอในฐานะคนที่รับมือกับผลกระทบของไวรัสรุ่นก่อน เรื่องราวของ Sherry ในภาคนี้สะท้อนตรงๆ กับเหตุการณ์ใน 'ผีชีวะ 2' ที่เธอเป็นเด็กท่ามกลางการระบาด และบทบาทนั้นช่วยเติมเต็มช่องว่างทางอารมณ์ระหว่างสองภาค อีกเส้นที่สำคัญคือสายเลือดและมรดกของ Albert Wesker ซึ่งพาไปถึง 'ผีชีวะ 5' — ตัว Jake Muller ในภาค 6 เป็นกุญแจเชื่อมต่อกับมรดกของ Wesker ที่จบลงในภาคก่อนหน้า ทำให้ผลลัพธ์จากการต่อสู้ในภาค 5 ยังคงมีผลต่อโลกในภาค 6 ส่วน Ada Wong ที่โผล่มาเป็นเงามืดก็ลากเส้นเชื่อมไปถึง 'ผีชีวะ 4' ในเชิงบทบาทและภารกิจลับๆ ของเธอ สรุปแบบพอดีๆ: ภาค 6 ไม่ได้ยืนตัวคนเดียว แต่มันรวมเงื่อนงำตัวละคร ปัญหาไวรัสรุ่นต่างๆ และมรดกองค์กรเอาไว้ ทำให้รู้สึกว่าเป็นสะพานที่ต่อจากอดีตไปสู่ความเปลี่ยนแปลงในจักรวาลของเรื่องได้จริงๆ