ผู้แต่งเรื่องอิเหนามีต้นฉบับและแหล่งที่มาอะไรบ้าง

แปลกตรงที่ตำนานและเรื่องเล่ารอบตัว 'อิเหนา' ดูจะมีชีวิตมากกว่าต้นฉบับเดียวที่ชัดเจน — มุมมองของคนที่โตมากับนิทานพื้นบ้านและหนังสือเก่าเล่มหนึ่งเลยทำให้ฉันคิดแบบนี้บ่อยๆ ฉันพบว่าไม่มีจารึกหรือสมุดต้นฉบับฉบับเดียวที่ยืนยันทันทีว่าผู้แต่งเป็นใครหรือเขียนขึ้นเมื่อไหร่แบบชัดแจ้ง ซึ่งเป็นเรื่องปกติของงานวรรณกรรมที่หมุนเวียนในวัฒนธรรมเชิงปากต่อปาก แล้วค่อยถูกเขียนลงเป็นใบลานหรือสมุดไทยในหลายยุคหลายสำเนา อย่างที่เจอคือฉบับหลากหลายรูปแบบ — ใบลาน สมุดข่อย และสำเนาพิมพ์รุ่นหลัง ๆ — แต่ไม่มี 'ต้นฉบับต้นเดียว' ที่มีลายมือของผู้แต่งคนแรกให้เชื่อมโยงแน่นอน ในฐานะคนที่เคยพลิกดูสำเนาเก่า ๆ ฉันเห็นร่องรอยการปรับแต่ง บทเสริม และอิทธิพลจากการละครและการแสดง ทำให้แต่ละฉบับมีสำเนาที่แตกต่างกันไป การอ้างอิงถึงตระกูลเรื่องราวจากต่างประเทศ เช่นเรื่องราวของตระกูลเจ้าพันธุ์ต่างภูมิภาค ช่วยอธิบายรากเหง้าบางส่วนได้ แต่ก็ไม่ได้เปลี่ยนข้อเท็จจริงว่าผู้แต่งดั้งเดิมยังคงเป็นปริศนา สำหรับคนอ่านที่ชอบติดตามต้นฉบับ การรู้ว่ามีสำเนาหลายฉบับกลับยิ่งเพิ่มเสน่ห์ให้การตามหา 'อิเหนา' ในแบบต่าง ๆ มากกว่าจะเป็นความผิดหวัง

นานมาแล้วที่ชื่อ 'อิเหนา' ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนเจอเรื่องเล่าที่ทั้งคุ้นเคยและแปลกใหม่ในเวลาเดียวกัน ตอนแรกที่อ่านหรือฟังงานชิ้นนี้ ผมจะพูดตรง ๆ ว่าไม่ได้มองมันเป็นแค่เรื่องรักทั่วไปเท่านั้น แต่เห็นเป็นวรรณคดีเล่าเรื่องในรูปแบบกาพย์กลอนที่ผสมทั้งโศก เสน่หา และการผจญภัยเข้าด้วยกัน งานชิ้นนี้มักถูกจัดเป็นวรรณคดีประเภทนิทานร้อยกรองหรือร้อยกรองเล่าเรื่อง ที่ใช้ภาษากลุ่มกวีสืบทอดในวังและชุมชนการละครพื้นบ้าน ทำให้โครงสร้างของมันมีจังหวะคล้องจองและความงดงามของถ้อยคำ เมื่อมองรากของต้นฉบับ จะเห็นว่าที่มาของเรื่องราวไม่ได้เกิดจากภูมิภาคเดียว แต่รับอิทธิพลจากตำนานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้—โดยเฉพาะเรื่องเล่าในแถบชวาและมลายูที่เดินทางเข้ามายังสยามผ่านการติดต่อค้าขายและความสัมพันธ์เชิงวัฒนธรรม ตัวเรื่องถูกดัดแปลงให้เข้ากับบริบทไทย ทั้งในเชิงภาษาและพิธีกรรมการแสดง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไม 'อิเหนา' ถึงมีทั้งเวอร์ชันที่เป็นบทกลอนสำหรับอ่านและเวอร์ชันที่ใช้ประกอบละครพื้นบ้าน การยืนหยัดของมันจึงมาจากความยืดหยุ่นในการแปรรูปให้เข้ากับรสนิยมท้องถิ่นมากกว่าความเป็นต้นฉบับเดียวเท่านั้น

อยากเล่าแบบชอบคุยกับเพื่อนที่ชอบวรรณคดีโบราณหน่อย: เรื่องของผู้แต่ง 'อิเหนา' จริง ๆ เป็นปริศนาที่ชวนให้ขบคิดมากกว่าจะมีคำตอบเด็ดขาด ฉันมองแบบคนที่อ่านแบบติดตามรายละเอียดทางภาษาและพิธีกรรมการแสดง พบว่าไม่มีชื่อผู้แต่งชัดเจนในแบบที่นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่คาดหวัง เรื่องนี้ถูกส่งต่อผ่านปากต่อปากและการบันทึกโดยแยกย่อยหลายเวอร์ชัน บทที่เราอ่านกันในสมัยรัตนโกสินทร์มักเป็นผลผลิตจากการถ่ายทอดรวมทั้งการเรียบเรียงซ้ำครั้งแล้วครั้งเล่า หลักฐานเชิงประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนคือกลุ่มคัมภีร์และต้นฉบับที่ยังหลงเหลืออยู่ ซึ่งนักวิชาการใช้วิเคราะห์ภาษา คำสำนวน และฉันทลักษณ์เพื่อชี้อายุของข้อความ หลายต้นฉบับมีโน้ตของผู้คัดลอกหรือเจ้าของ แต่โน้ตเหล่านั้นมักบอกแค่ชื่อผู้คัดลอกหรือวันที่คัด ไม่ได้บอกผู้เขียนต้นฉบับจริง ๆ อีกส่วนที่น่าสนใจคือการเปรียบเทียบกับวรรณกรรมมลายูและอินโดนีเซีย เพราะเนื้อหาและโครงเรื่องมีร่องรอยของการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมข้ามภูมิภาค ฉันยังชอบคิดถึงแง่มุมการแสดง: 'อิเหนา' ปรากฏในรูปแบบละครพื้นบ้าน โขน และการเล่าเรื่องในงานพิธีต่าง ๆ ซึ่งช่วยยืนยันว่ามันเป็นผลงานที่เติบโตจากชุมชน ไม่ใช่ผลงานของผู้เดียวที่นิยามไว้ตั้งแต่แรก การเข้าใจว่าไม่รู้ผู้แต่งแน่ชัดกลับทำให้เรื่องนี้มีเสน่ห์ เพราะทุกเวอร์ชันเป็นหน้าต่างของชุมชนที่ส่งต่อเรื่องราวต่อกันมาอย่างมีชีวิต

ในฐานะคนที่โตมากับเรื่องเล่าปากต่อปากและบทกวีในห้องสมุดท้องถิ่น ผมมอง 'อิเหนา' เป็นงานที่เกิดจากการถักทอวัฒนธรรมมากกว่าผลงานของคนเพียงคนเดียว เรื่องเล่านี้มีรากมาจากวงจรบันทึกและนิทานของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้—โดยเฉพาะตำนานแพนจิจากชวาและเรื่องเล่ามลายู—แล้วถูกปรับเปลี่ยนให้เข้ากับบริบทสยามผ่านการเล่า การขับร้อง และการประพันธ์บทกวีในราชสำนัก คนเขียนต้นฉบับของ 'อิเหนา' ในรูปแบบที่เรารู้จักกันวันนี้จึงไม่น่าจะเป็นเพียงบุคคลเดียว แต่เป็นกลุ่มกวีและผู้เล่าที่ปรับปรุงต่อกันมาเป็นทอดๆ จนเกิดฉบับที่ต่างกันตามยุคสมัยและภูมิภาค การอ่านต้นฉบับเก่าของ 'อิเหนา' มักเผยให้เห็นร่องรอยการแก้ไขหลายชั้น ชั้นหนึ่งอาจสะท้อนภาษาพูดท้องถิ่น อีกชั้นหนึ่งมีลีลาสำนวนราชสำนัก บทประพันธ์บางตอนมีความใกล้เคียงกับขนบฉันทลักษณ์ไทย ขณะที่ตอนอื่นๆ ยังคงกลิ่นอายของนิทานมลายูหรือชวา นี่ทำให้ผมรู้สึกว่าผลงานชิ้นนี้เป็น 'คอลเลกชั่นชีวิต' มากกว่าผลงานเดี่ยว: ผู้เขียนคนหนึ่งอาจเติมฉากรัก ผู้เขียนอีกคนเพิ่มมุขตลกหรือบทสงคราม แล้วต่อยอดกันไปเรื่อย ๆ จนเป็นโครงเรื่องที่เราจดจำ เมื่อมองในมิติประวัติศาสตร์ การเผยแพร่ของ 'อิเหนา' ในสยามสัมพันธ์กับการแลกเปลี่ยนทางการค้าและการติดต่อทางวัฒนธรรมกับชวาและมลายู นอกจากนี้ยังมีบทบาทในการแสดงเวทีและการสอดแทรกคุณค่าทางสังคม เช่น บทบาทของกษัตริย์ ความจงรักภักดี และมารยาทในเชิงศีลธรรม เรื่องเล่านี้ถูกนำไปขับร้อง แสดง และถ่ายทอดในหลายรูปแบบ ทำให้ยากที่จะชี้ชัดถึงผู้แต่งเพียงคนเดียว ผมมักนึกถึงมันเหมือนผืนผ้าใบที่ถูกเติมสีทีละคน—ไม่มีลายเซ็นเดียวแต่เต็มไปด้วยเรื่องราวของคนหลายยุคหลายสำนัก—และนั่นแหละคือเสน่ห์ที่ทำให้การอ่าน 'อิเหนา' ยังคงให้ความรู้สึกสดใหม่ทุกครั้งที่เปิดอ่าน

ในความทรงจำของคนที่โตมากับเรื่องเล่าพื้นบ้าน 'อิเหนา' มักถูกเล่าเหมือนนิทานเจ้าชายที่มีสีสัน แต่พอได้ขบคิดจริงจังก็เห็นชัดว่ามันไม่ใช่ผลงานของผู้แต่งคนเดียวเท่านั้น ฉันมองว่า 'อิเหนา' เป็นงานวรรณกรรมที่เกิดจากการตีความและประสานของเรื่องเล่าจากต่างถิ่น ซึ่งโครงเรื่องหลักมาจากวงศ์ตระกูลนิทานแพนจิ (Panji) ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แหล่งที่มาทางวัฒนธรรมชัดเจนคือความเชื่อมโยงกับนิยายมาลายูที่เรียกว่า 'Hikayat Panji' และเรื่องเล่าในชวาที่หมุนรอบตัวละครคล้ายกัน ความแตกต่างที่เห็นในฉบับไทยคือการเติมองค์ประกอบของราชสำนักและภาษาสำนวนที่คุ้นเคยกับคนไทย ทำให้มันกลายเป็นสิ่งใหม่แทนที่จะเป็นคำแปลตรงๆ ในแง่ของหลักฐานเชิงประวัติศาสตร์ ฉันชอบนำเสนอสิ่งที่จับต้องได้ เช่น คัมภีร์ใบลานฉบับเก่าแบบต่าง ๆ ที่เก็บรักษาไว้ในหอสมุดและพิพิธภัณฑ์ซึ่งแสดงให้เห็นว่ามีการคัดลอกและปรับปรุงซ้ำแล้วซ้ำเล่า นอกจากนี้ยังมีร่องรอยของเรื่องนี้ในการแสดงพื้นบ้าน ละคร และจิตรกรรมฝาผนังบางวัด ซึ่งชี้ว่ามันถูกใช้ในพิธีการและความบันเทิงในราชสำนัก การวิเคราะห์ภาษาศัพท์ที่เป็นคำยืมและรูปแบบการเล่าเรื่องที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัยยิ่งสนับสนุนว่าไม่มีผู้แต่งคนเดียวที่สามารถอ้างสิทธิ์งานทั้งชิ้นได้ ท้ายที่สุดฉันรู้สึกว่าการยอมรับว่า 'อิเหนา' เป็นผลงานร่วมของภูมิปัญญาหลายแห่งทำให้เราเห็นคุณค่าที่แท้จริงของมัน: เป็นกระจกสะท้อนการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมในภูมิภาค และเป็นผืนผ้าใบที่ศิลปินชาวไทยแต่ละยุคใช้ทอเรื่องราวของตนเองลงไป

เราเคยลงลึกกับฉบับเก่าๆ ของ 'อิเหนา' จนเห็นว่าตัวละครแต่ละคนเป็นมากกว่าบทในบทกวี — พวกเขาคือแรงขับเคลื่อนของเรื่องราวทั้งทางการเมืองและความรัก 'อิเหนา' ในฐานะตัวเอกทำหน้าที่เป็นผู้ตั้งเรื่อง: เขาไม่เพียงเป็นเจ้าชายผู้กล้าหาญหรือคนรักที่ซื่อสัตย์ แต่ยังเป็นตัวแทนของความตั้งใจและการดิ้นรน ระหว่างทางอิเหนามีทั้งบททดสอบ ความผิดหวัง และการเติบโต ซึ่งทำให้เขาเป็นแกนกลางที่คนอื่นสะท้อนความคิดและการกระทำ บทบาทของนางเอกในเรื่องมักได้รับการวางไว้ในตำแหน่งที่อยู่ตรงกลางของความขัดแย้ง — บางฉบับเธอถูกเขียนให้เป็นหญิงผู้มีศักดิ์ศรีและอิทธิพล บางฉบับให้ภาพเธอเป็นเป้าหมายของการเมืองสมรส แต่หน้าที่หลักคือเชื่อมโยงอารมณ์ของอิเหนาและเร่งเร้าเหตุการณ์ ขณะที่ตัวละครฝ่ายศัตรู (กษัตริย์ เจ้าขุน หรือผู้มีอำนาจ) มักทำหน้าที่เป็นตัวกดดันให้เกิดบททดสอบ ทั้งในมิติส่วนตัวและมิติรัฐธรรมนูญ คนรับใช้ เพื่อนร่วมทาง และผู้มีบทบาทรอง เช่นที่ปรึกษา ขุนศึก หรือญาติ ล้วนเป็นฟันเฟืองสำคัญ พวกเขาเติมสีสันให้เรื่อง ทั้งช่วยและขัดขวางทั้งแผนการและความรัก ฉะนั้นเมื่ออ่าน 'อิเหนา' จึงรู้สึกว่าตัวละครทุกตัวมีเหตุผลของตัวเองและบทบาทที่เกื้อหนุนให้เรื่องเดินหน้าอย่างมีชีวิต — ไม่ใช่แค่ตัวเอกยืนโดดเดี่ยวกลางฉาก

แฟนเครือข่ายหลายเจนรู้ดีว่า 'Akira' เป็นงานที่พูดถึงกันแทบจะในทุกบทสนทนาเกี่ยวกับมังงะและอนิเมะแนวดิสโทเปีย ฝีมือของ Katsuhiro Otomo เริ่มลงตีพิมพ์เป็นมังงะในปี 1982 ในนิตยสาร 'Young Magazine' ของ Kodansha และตีพิมพ์รวมกันเป็นเล่มทั้งหมด 6 เล่ม รูปแบบการเล่าเรื่องและงานภาพในมังงะค่อนข้างละเอียด ละลายเป็นเส้นสายและฉากเมืองที่ซับซ้อน ซึ่งทำให้เนื้อหายืดยาวและเต็มไปด้วยรายละเอียดเชิงโลกและปรัชญา การอ่านมังงะฉบับรวมเล่มจะได้เห็นตัวละครและพล็อตเสริมที่ถูกตัดออกเมื่อมาอยู่ในภาพยนตร์ ทำให้ทั้งสองเวอร์ชันมีเสน่ห์และความคมชัดต่างกันไป ภาพยนตร์อนิเมชัน 'Akira' ออกฉายในปี 1988 กำกับโดย Katsuhiro Otomo เอง ผลงานนี้โดดเด่นทั้งด้านภาพและดนตรี โดยมีวง Geinoh Yamashirogumi ร่วมทำซาวด์แทร็ก ภาพยนตร์ถูกผลิตโดยสตูดิโอญี่ปุ่นและฉายในความยาวประมาณสองชั่วโมง ซึ่งตัดทอนและย่อเนื้อหาในมังงะจำนวนมากให้กระชับขึ้น จุดที่น่าสนใจคือภาพยนตร์สร้างเส้นเรื่องที่แตกต่างออกไปในบางจุดจนกลายเป็นงานที่ยืนได้ด้วยตัวเอง แม้ว่าจะนำเสนอโลกเดียวกันและตัวละครชุดเดิม ความเก่งกาจของการจัดแสง เฟรมภาพ และการออกแบบเมือง Neo-Tokyo ในหนังทำให้ภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นหนึ่งในผลงานที่มีอิทธิพลต่อวงการแอนิเมชันและสื่อบันเทิงโลกอย่างมาก นอกจากมังงะฉบับรวมเล่มและภาพยนตร์อนิเมชันแล้ว 'Akira' ยังมีสิ่งพิมพ์เสริม เช่นหนังสือภาพและอาร์ตบุ๊กที่รวบรวมเบื้องหลังการสร้างงาน ชิ้นงานศิลป์ และโน้ตสเก็ตช์ต่างๆ รวมทั้งสื่อเสียงและสินค้าต่างๆ ที่ออกวางจำหน่ายตลอดหลายทศวรรษ ความพยายามจะดัดแปลงเป็นภาพยนตร์คนแสดงมีเกิดขึ้นและเป็นข่าวบ่อยครั้ง แต่โครงการส่วนใหญ่ตกอยู่ในขั้นพัฒนาและไม่ได้ถึงขั้นฉายทั่วไป ทำให้ภาพยนตร์อนิเมชันปี 1988 ยังคงเป็นเวอร์ชันที่เป็นสากลที่สุดและถูกยกย่องมากที่สุด ผู้ที่ตามเก็บหรือสะสมมักจะหาแผ่นบลูเรย์ฉบับรีมาสเตอร์หรือหนังสือรวมรวมงานศิลป์มาเป็นของโปรด มุมมองส่วนตัวผมยกให้ทั้งมังงะและภาพยนตร์เป็นงานที่ควรอ่านควรดูทั้งสองแบบสลับกัน การอ่านมังงะช่วยเข้าใจรายละเอียดเชิงโลกและพัฒนาการตัวละครได้ลึกกว่า ส่วนภาพยนตร์ให้ประสบการณ์ภาพและซาวด์ที่ทรงพลังในช่วงเวลาเดียว ถ้าอยากเห็นทั้งโครงสร้างใหญ่และชิ้นส่วนเล็กๆ ของโลก 'Akira' จะมอบประสบการณ์ทั้งสองแบบอย่างคุ้มค่า และผมยังรู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งเมื่อได้กลับไปเปิดดูหรืออ่านซ้ำ เพราะแต่ละครั้งจะค้นพบมุมใหม่ๆ ที่สะท้อนสภาพสังคมและจินตนาการได้ไม่สิ้นสุด

การได้อ่าน 'อิเหนา' ทำให้รู้สึกถูกดึงเข้าไปในเครือข่ายเรื่องเล่าที่เดินทางข้ามทะเลและภาษา จังหวะของบทกวีไทยที่เราเรียกกันว่า 'ลิลิตอิเหนา' ไม่ได้เกิดขึ้นจากสุญญากาศ แต่มีต้นตอมาจากเรื่องราวในคาบสมุทรมลายูโดยทั่วไป นักวิชาการมักยกชื่อต้นฉบับมลายูว่า 'Hikayat Inderaputera' (หรือสะกดแบบอื่น ๆ ว่า 'Inderaputra/Inderaputera') เป็นต้นกำเนิดที่ชัดเจน: ตำนานนี้มีเค้าโครงของเจ้าชายที่ผจญภัย ความรัก และการทดสอบชะตากรรมซึ่งสอดคล้องกับโครงเรื่องในฉบับไทยที่เรารู้จักกันดี จุดที่น่าสนใจสำหรับฉันคือเรื่องราวต้นฉบับของมลายูน่าจะมีรากหยั่งยาวกลับไปตั้งแต่ยุคกลางของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ — โดยทั่วไปนักวิจัยประเมินว่ารูปแบบของ 'Hikayat Inderaputera' มีการส่งต่อและแต่งขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 15–17 ขึ้นอยู่กับพื้นที่และภาษาที่ปรากฏ ขณะที่การดัดแปลงเป็นฉบับภาษาไทยซึ่งกลายเป็น 'ลิลิตอิเหนา' เกิดการปรับถ้อยคำ ปรับบริบทให้เข้ากับรสนิยมและค่านิยมแบบไทย จึงยากที่จะชี้วันเดือนปีเกิดผลงานเวอร์ชันไทยอย่างเด็ดขาด แต่สัญญาณสำคัญชี้ว่าเรื่องนี้เข้ามาในสยามตั้งแต่สมัยอยุธยา และมีการกลายรูปอย่างเข้มข้นในรัชสมัยต่อ ๆ มาเมื่อวรรณกรรมวังและการละเล่นพื้นบ้านรับเอาไปใช้ อีกมุมหนึ่งที่ผมชอบคิดคือการเป็นเรื่องเล่าข้ามวัฒนธรรมไม่ใช่แค่การย้ายอักษรเท่านั้น แต่เป็นการผสมผสานพลังทางสัญลักษณ์—ชื่อตัวละครบางตัวสะท้อนกลิ่นอายอินเดียหรือเปอร์เซียผ่านทางมลายูก่อนจะเข้ามาสู่ไทย ฉากบางฉากถูกเติมหรือตัดตามรสนิยมท้องถิ่น ทำให้เราได้งานที่มีสุนทรียะและความรู้สึกเป็นไทยมากขึ้น แม้แก่นเรื่องจะยังสะท้อนสายสัมพันธ์กับตำนานมลายูดั้งเดิมก็ตาม สรุปในแบบของคนอ่านที่ติดตามเรื่องเล่าข้ามชาติ ประวัติของ 'อิเหนา' คือภาพของการเดินทางและการปรับตัว: ต้นทางมาจาก 'Hikayat Inderaputera' ราวศตวรรษที่ 15–17 และถูกแต่งปรับเป็นฉบับภาษาไทยในช่วงหลังเมื่อเรื่องนั้นเริ่มฝังรากในสังคมสยาม ผลลัพธ์ที่ได้คืองานที่เป็นทั้งสมบัติของวรรณกรรมไทยและหลักฐานว่าความคิดข้ามพรมแดนสามารถสร้างงานศิลป์ที่แปลกใหม่ได้อย่างน่าทึ่ง

ในช่วงที่ผมเปิดหน้าแรกของ 'อิเหนา' ผมมักถูกดึงเข้าไปในโลกของภาษาที่ให้ความรู้สึกทั้งสง่างามและคุ้นเคยพร้อมกัน ภาษาในงานชิ้นนี้มีลักษณะเด่นชัดตรงการผสมผสานคำสวยงามจากสันสกฤต-บาลี กับคำพื้นบ้าน ทำให้โทนของเรื่องสลับไปมาระหว่างความเป็นทางการของราชสำนักกับสำเนียงของชาวบ้าน ความงดงามอีกอย่างหนึ่งคือการใช้ภาพเปรียบเทียบแบบยืดยาวและการเล่นซ้ำ เช่นการเทียบผู้คนกับสัตว์หรือธรรมชาติ ซึ่งช่วยสร้างอิมเมจที่เข้มข้นและจดจำได้ง่าย วรรณศิลป์แบบนี้ไม่เร่งรีบ เป็นการเล่าอย่างช้าๆ แต่ชัดเจน และยังแทรกบทกลอนหรือคำขับร้องที่ทำให้จังหวะการอ่านเปลี่ยนจากบทบรรยายเป็นเพลงได้ในพริบตา ผมชอบความหลากหลายของระดับถ้อยคำที่ทำให้ตัวละครต่างชั้นต่างรสนิยมได้แสดงตัวตนผ่านภาษาอย่างชัดเจน

ความจริงแล้วเรื่อง 'อิเหนา' สำหรับฉันคือปริศนาทางวรรณกรรมที่ชวนติดตามมากกว่าการมีเจ้าของคนเดียว เมื่ออ่านร่องรอยในฉบับต่าง ๆ แล้วฉันเห็นชัดว่ามันเป็นงานที่ถูกถ่ายทอดและปรับแต่งซ้ำแล้วซ้ำเล่า ไม่ว่าจะเป็นภาษาที่มีชั้นเชิงมุขสำนวนมลายูหรือชวาที่แทรกอยู่ รอยมือคนเขียนและคอลโลฟอนของฉบับโบราณชี้ว่าไม่มีผู้แต่งเดี่ยวชัดเจน แต่เป็นผลจากการกลั่นกรองระหว่างนักเล่าและช่างคัดลอกหลายยุค ในมุมมองของฉัน หลักฐานที่แข็งแรงคือการเปรียบเทียบกับต้นตอในวรรณคดีเพื่อนบ้าน เช่นตำนานในภาษาอื่น ๆ อย่าง 'Hikayat Inderaputera' ซึ่งมีโมทีฟและโครงเรื่องใกล้เคียงกัน นั่นบอกเป็นนัยว่าตัวเรื่องมาจากการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมข้ามภูมิภาค มากกว่าจะมีคนแต่งเดียวที่ลงชื่อไว้ การที่ฉบับต่าง ๆ ของ 'อิเหนา' ยังมีความต่างทั้งถ้อยคำและฉาก แสดงให้เห็นว่ามันเติบโตในพื้นที่สาธารณะของการเล่าเรื่อง มากกว่าจะเป็นงาน 'ผู้แต่งเดี่ยว' แบบสมัยใหม่