พระอภัยมณีการ์ตูน มีเพลงประกอบเป็นอย่างไรและใครแต่ง

ฉากทะเลกับเพลงโหมโรงจากบทกวีชิ้นนี้ยังคงอยู่ในหัวเสมอ — เมื่อพูดถึง 'พระอภัยมณี' ในรูปแบบภาพเคลื่อนไหว คนที่ผมนึกถึงเป็นคนแรกคือเปียก ผู้นำทางวงการแอนิเมชันไทยรุ่นบุกเบิก เป้าหมายของงานของเขาไม่ใช่การทำสำเนาบทกวีเป๊ะ ๆ แต่เป็นการหยิบเอาตัวละครอย่างสุดสาครมาขยายให้เป็นภาพเคลื่อนไหวที่เด็ก ๆ ดูได้ รุ่นผมโตมากับผลงานแอนิเมชันไทยคลาสสิกที่มีการอ้างอิงถึงเนื้อหาจาก 'พระอภัยมณี' — โดยเฉพาะภาพยนตร์แอนิเมชันเก่า ๆ ที่นำตัวละครย่อยจากเรื่องนี้มาสร้างเป็นเรื่องราวของตัวเอง ผมมักเล่าให้คนรุ่นใหม่ฟังว่า ไม่ควรมองว่า 'พระอภัยมณีการ์ตูน' เป็นผลงานเดียวเสมอไป เพราะมีทั้งฉบับการ์ตูนเล่มในนิตยสาร ฉบับภาพยนตร์แอนิเมชัน และฉบับภาพประกอบหนังสือเด็ก ซึ่งแต่ละฉบับจะมีผู้วาดและผู้ผลิตต่างกันไป ถ้าคุณกำลังมองหาชื่อผู้วาดและสตูดิโอสำหรับฉบับใดฉบับหนึ่ง วิธีที่เร็วที่สุดคือตรวจดูเครดิตบนปกหรือคำนำของฉบับนั้น เพราะศิลปินและสตูดิโอมักจะระบุไว้ชัดเจน — แต่โดยรวมแล้วงานแอนิเมชันเชิงพาณิชย์ที่เกี่ยวข้องกับตัวละครจาก 'พระอภัยมณี' มักจะถูกนำไปสร้างโดยทีมแอนิเมเตอร์ของไทยที่ผสมผสานสไตล์ไทยดั้งเดิมกับเทคนิคสมัยใหม่

ดนตรีใน 'ด่วนนรกซอมบี้คลั่ง' ถูกแต่งโดย Taku Iwasaki และเมื่อลองฟังอย่างตั้งใจจะรู้สึกได้ทันทีว่ามันผสมความคึกคักแบบร็อกเข้ากับองค์ประกอบอิเล็กทรอนิกส์และออร์เคสตราอย่างกลมกล่อม ผมชอบวิธีที่เขาใช้กีตาร์ไฟฟ้ากับไลน์เบสหนาๆ เพื่อขับเคลื่อนฉากแอ็กชันที่วุ่นวาย ขณะเดียวกันก็ไม่กลัวจะดึงสตริงหรือพวกสังเคราะห์เสียงบรรยากาศเข้ามาเมื่อถึงช่วงที่ต้องสร้างความตึงเครียดหรือความสยดสยอง จังหวะของเพลงมักเปลี่ยนอย่างรวดเร็วจากท่อนหนักๆ ไปเป็นท่อนเงียบที่มีเมโลดี้เพียวๆ ทำให้ฉากเงียบๆ เช่นการพบเจอซอมบี้ครั้งแรกมีน้ำหนักมากขึ้นกว่าที่จะเป็นแค่เสียงเอฟเฟ็กต์ธรรมดา โครงสร้างดนตรีใน OST แสดงให้เห็นทักษะการวางธีมของ Iwasaki อย่างชัดเจน — มี leitmotif เล็กๆ ที่วนกลับมาในรูปแบบต่างๆ เพื่อเชื่อมโยงอารมณ์ของตัวละครกับเหตุการณ์ เช่น ท่อนเมโลดี้แบบเปียโนที่ถูกเรียบเรียงใหม่ด้วยซินธ์และกลองหนักๆ ในฉากไคลแมกซ์ ผมชอบที่เขาไม่ยึดติดกับแนวเดียวตลอดทั้งเรื่อง จึงมีทั้งแทร็กที่ฟังแล้วอยากลุกขึ้นต่อสู้ เสียงกลองตะลุมบอนในฉากไล่ล่า และแทร็กที่นุ่มและน่ากลัวในเวลาเดียวกัน ซึ่งทำให้การชมไม่รู้สึกจืดชืดแม้จะมีฉากซ้ำซากของซอมบี้ ในมุมมองการเรียบเรียง เสียงเครื่องดนตรีถูกวางชั้นอย่างมีมิติ—กีตาร์ไฟฟ้าและเบสมักอยู่ด้านหน้าเมื่อต้องการพลัง แต่สตริงและแคนเดนซ์ (pad) จะดันความกว้างของเสียงให้ก้องกังวานในฉากกว้างๆ ฉันยังชอบการใช้ซาวด์เอฟเฟ็กต์สั้นๆ เป็นส่วนหนึ่งของเมโลดี้ ที่ทำให้บางท่อนฟังเหมือนเพลงแนว industrial ผสมกับ post-rock นิดๆ ถ้าคุณเป็นคนที่ชอบดนตรีแอ็กชันซาวด์แทร็กที่มีทั้งความดิบและเทคนิคของการเรียบเรียง 'ด่วนนรกซอมบี้คลั่ง' จะให้ประสบการณ์ฟังที่คุ้มค่าและช่วยยกระดับภาพได้มากกว่าที่คิด จบด้วยความประทับใจว่าเพลงของเรื่องนี้ทำหน้าที่ไม่ใช่แค่แบ็กกราวด์ แต่เป็นหนึ่งในตัวเล่าเรื่องที่สำคัญของงานเลย

พระอภัยมณีในรูปแบบอนิเมะยังไม่มีอยู่จริงในปัจจุบัน แต่ถ้าจะจินตนาการกันเล่นๆ ว่าถ้ามีอนิเมะเรื่องนี้ คงจะมีเพลงประกอบที่ไพเราะไม่แพ้องค์ประกอบอื่นๆ เลย เพราะวรรณกรรมไทยโบราณอย่าง 'พระอภัยมณี' เต็มไปด้วยบทพรรณนาที่คล้องจองเป็นทำนองเสนาะอยู่แล้ว ลองนึกภาพตอนพระอภัยมณีเป่าปี่ล่องเรือผ่านเกาะแก่งต่างๆ ถ้ามีเพลงบรรเลงประกอบด้วยทำนองไทยประยุกต์ที่ผสมเครื่องดนตรีสมัยใหม่เข้าไปด้วย คงสร้างอารมณ์โรแมนติกและลึกลับได้ดีไม่น้อย หรือฉากต่อสู้กับยักษ์กากี หากมีเพลงแรปผสมดนตรีไทยแบบใน 'The Siam Renaissance' ของวงร็อคก็คงเข้ากันได้อย่างเหลือเชื่อ ส่วนเพลงเปิดอนิเมะนั้น น่าจะเป็นเพลงที่มีทั้งความฮาและความดราม่าแบบ 'สุริโยไท' ผสมกับความโมเดิร์นของ 'The Legend of Zelda' เพราะเนื้อเรื่องมีทั้งความสนุกและความลึกซึ้งทางปรัชญา การเลือกนักร้องก็อาจจะได้ศิลปินไทยที่มีเสียงทรงพลังมาเติมชีวิตให้ตัวละคร เช่น เสียงของ Palmy ที่เคยร้องเพลงประกอบ 'Yamada: The Samurai of Ayothaya'

ชื่อเรื่อง 'หนังหม่ำ' ค่อนข้างกว้างและมีหลายความหมายที่คนอาจจะนึกถึงได้แตกต่างกันไป ฉันมองเรื่องนี้เหมือนคนที่ชอบคลุกวงในของหนังตลกไทยหลาย ๆ เรื่อง: งานเพลงของภาพยนตร์ที่มีหม่ำเป็นนักแสดงนำมักไม่ได้ถูกผูกติดกับเพลงเดียวตลอดทั้งคาแรคเตอร์ แต่จะแยกเป็น 2 แบบหลัก ๆ คือเพลงธีมที่มักร้องโดยศิลปินคู่ค่ายหรือคนดังในยุคนั้น กับสกอร์แบ็กกราวด์ที่แต่งโดยทีมคอมโพสเซอร์ประจำสตูดิโอ ในประสบการณ์ส่วนตัวของฉัน เพลงธีมมักจะถูกโปรโมตเป็นซิงเกิลตามภาพยนตร์ในช่วงฉาย ส่วนสกอร์ที่คุมอารมณ์ซีนจะมีเครดิตชัดเจนในตอนท้ายหนังและในอัลบั้มซาวด์แทร็ก ถ้าต้องตอบแบบทั่วไป: ไม่มียกตัวอย่างเดียวที่เป็นตัวแทนทั้งหมด เพราะแต่ละเรื่องจะมีคนแต่งและคนร้องต่างกันไปตามค่ายและโปรดิวเซอร์ที่รับผิดชอบ ผลงานที่ชอบมักจะเป็นเพลงธีมที่จับจังหวะตลกหรือไพเราะในแบบไม่ยัดเยียด ทำให้ภาพยนตร์รู้สึกคงตัวตามสไตล์ของหม่ำเอง

บอกเลยว่าฉันติดใจธีมหลักจาก 'Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief' มาก เพราะเป็นเพลงที่จำได้ง่ายและช่วยตั้งโทนให้ทั้งเรื่องตั้งแต่ต้นจนจบ ฉากเปิดของหนังถูกเติมพลังด้วยเมโลดี้หลักที่เรียบแต่ได้ใจ จังหวะเครื่องเป่าและสตริงผสมกันสร้างความรู้สึกผจญภัยแบบคลาสสิก ทำให้ฉากที่ปกติอาจธรรมดากลายเป็นช่วงเวลาที่มีเวทมนตร์เฉพาะตัว คนที่แต่งงานดนตรีชุดนี้คือ Christophe Beck เขามีสไตล์ที่ผสมระหว่างความตลกขบขันและฮีโร่สุดเท่ ทำธีมให้สามารถเปลี่ยนสีได้ตามฉาก จากที่ขำกลายเป็นจริงจังได้อย่างลื่นไหล ซึ่งฉันชอบตรงนั้นมาก เพราะมันทำให้ตัวละครมีพื้นที่ทางดนตรีของตัวเอง เพลงประกอบชุดนี้ยังมีเส้นเมโลดี้ซ้ำ ๆ ที่ติดหู ทำให้เวลาได้ยินอีกครั้งก็เหมือนเจอเพื่อนเก่า เป็นหนึ่งในซาวด์แทร็กที่ฉันเปิดวนเมื่ออยากได้พลังบวกแบบผจญภัย

บอกตรงๆว่าเรื่อง 'พระอภัยมณี' ในเวอร์ชันการ์ตูนมีหลายผลงาน ไม่ได้มีแค่ชุดเดียวที่นับตอนชัดเจนจนตอบสั้น ๆ ได้เลย เราเคยเห็นทั้งเวอร์ชันอนิเมชันที่ถูกตัดเป็นตอนสำหรับทีวีหรือเว็บซีรีส์ และเวอร์ชันการ์ตูนภาพประกอบที่ตีพิมพ์เป็นเล่มตามตอนต่าง ๆ ซึ่งแต่ละฉบับจำนวนตอนต่างกันมาก บางเวอร์ชันเป็นภาพยนตร์ยาวฉายครั้งเดียว ส่วนบางเวอร์ชันเป็นมินิซีรีส์ 10–20 ตอน ขณะที่ฉบับการ์ตูนเล่มอาจแบ่งเป็นหลายตอนในแต่ละเล่ม ถ้าอยากดูจริงจัง ให้เริ่มจากเช็กที่แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งของไทยที่เก็บผลงานเก่าหรือสิทธิ์ท้องถิ่นไว้ เช่น บริการสตรีมมิ่งของผู้ผลิตไทย หรือแอ็กเซสผ่านเว็บไซต์ของสถานีโทรทัศน์ที่เคยซื้อลิขสิทธิ์ไว้ เพราะฉบับที่เป็นซีรีส์นั้นมักจะอยู่ในแพลตฟอร์มเหล่านี้มากกว่า ส่วนถ้าเป็นการ์ตูนพิมพ์ก็หาได้ตามร้านหนังสือใหญ่และตลาดหนังสือออนไลน์ ถ้าต้องการบอกฉบับที่ชัดเจน ให้บอกฉันว่าหมายถึง 'ฉบับอนิเมชัน' หรือ 'ฉบับการ์ตูนเล่ม' จะได้ชี้ให้เจาะจงมากขึ้น แต่โดยรวมแล้วเตรียมใจไว้ว่าอาจต้องเลือกเวอร์ชันแล้วตามแหล่งที่เฉพาะเจาะจงนะ

เสียงปี่วิเศษที่ก้องขึ้นใน 'พระอภัยมณี' ทำให้ผมรู้สึกว่าดนตรีและบทกลอนคือพลังที่ขับเคลื่อนเหตุการณ์มากกว่าคำบรรยายธรรมดา ๆ ในงานชิ้นนี้ บทเพลงในเรื่องทำหน้าที่เป็นทั้งสัญลักษณ์และเครื่องมือเล่าเรื่อง: มันแยกชั้นบทบาทตัวละคร แสดงอารมณ์ และเปิดทางไปสู่เหตุการณ์เหนือธรรมชาติได้อย่างเนียน ๆ ผมชอบที่ผู้ประพันธ์สลับระหว่างสำเนียงกวีแบบเป็นทางการกับท่วงทำนองพื้นบ้าน ทำให้เสียงเล่าเรื่องไม่คงที่ อยู่ระหว่างราชสำนักและชาวบ้าน ซึ่งสะท้อนสังคมหลายชั้นของสมัยนั้น ผมเห็นว่าบทเพลงไม่ได้มีแค่หน้าที่แต่งบรรยากาศ แต่ยังเป็นเครื่องมือสร้างตัวละครชัดเจน เช่นช่วงที่เสียงดนตรีเปลี่ยนอารมณ์ ก็เหมือนส่องให้เห็นความเปราะบางหรือความแข็งกร้าวของคน ๆ นั้น บทกลอนที่ตัวละครขับร้องมักเป็นมุมมองภายใน — บางบทเป็นคำสารภาพ บางบทเป็นคำทำนาย — ทำให้เราได้ยิน 'เสียงภายใน' มากกว่าการบรรยายจากผู้เล่า นอกจากนี้ การใช้ท่วงทำนองพื้นบ้านช่วยเชื่อมโยงเรื่องยาวเป็นตอน ๆ ได้เหมือนบทเพลงพื้นเมืองที่คนยังคงฮัมตามกันได้ เป็นเทคนิคเชื่อมต่อผู้ฟังกับตัวละครอย่างมีประสิทธิภาพ ในอีกชั้นหนึ่ง ผมมองเห็นการใช้บทเพลงเป็นพื้นที่วิพากษ์ทางสังคม บางตอนเอาเพลงมาล้อเลียนระเบียบหรือความงมงายของชนชั้นสูง ขณะที่บทกวีอย่างเป็นทางการในบางฉากกลับเน้นความยิ่งใหญ่ การสลับนี้ทำให้เรื่องไม่กลายเป็นนิยายแบบทางการเพียงอย่างเดียว แต่กลายเป็นการรวมเสียงของผู้คนหลายแบบเข้าไว้ด้วยกัน ผลสุดท้ายคือเรื่องราวที่ทั้งโรแมนติก ตลก ขลัง และชวนให้คิดต่อ — ซาวด์แทร็กของ 'พระอภัยมณี' จึงไม่ใช่แค่ฉากประกอบ แต่เป็นโครงสร้างที่ทำให้เรื่องทั้งหมดมีชีวิต

แฟนหนังบ้ารถแบบฉันมักจะสังเกตเพลงประกอบก่อนเครดิตจะหมด — ในส่วนของ 'เร็ว..แรงทะลุนรก 10' งานดนตรีหลักคือการกลับมาของ บรายัน ไทเลอร์ (Brian Tyler) ที่รับหน้าที่แต่งคะแนนหลักให้ภาพยนตร์ชุดนี้อีกครั้ง เขามีทักษะในการผสมธีมออร์เคสตราเข้ากับจังหวะอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้ซีนไล่ล่ารู้สึกทั้งยิ่งใหญ่และอัดแน่นไปด้วยพลัง ผลงานของเขาในเรื่องนี้เน้นการย้ำธีมครอบครัวและความเข้มข้นของแอ็กชัน โดยมีชิ้นดนตรีสั้นๆ หลายชิ้นที่ใช้เป็น leitmotif ให้ตัวละครหลักกลับมา เช่น การใช้ริฟฟ์ทองแดงและสตริงหนักเพื่อฉากเผชิญหน้า หรือจังหวะซินธ์บีตสำหรับฉากขับรถกลางเมือง นอกจากคะแนนบรรเลงแล้ว ภาพยนตร์ยังใช้เพลงป็อปกับเร็กเกตอนที่ให้สีสันในฉากงานปาร์ตี้และแทร็กโปรโมชันก่อนเข้าฉาย โดยสรุป ถ้าสนใจจะแยกแผ่น: มีอัลบั้มคะแนน ('Original Motion Picture Score') ที่รวบรวมผลงานของไทเลอร์ และมีอีกอัลบั้มที่รวบรวมเพลงจากศิลปินร่วมสมัยที่ใส่เข้ามาเป็นเพลงประกอบ ซึ่งถ้าคุณฟังทั้งสองแผ่นจะเห็นความตั้งใจในการบาลานซ์ระหว่างความยิ่งใหญ่แบบภาพยนตร์และพลังของเพลงป็อป/เร็กเกตอน — นั่นแหละคือเหตุผลที่ฉันชอบฟังทั้งสองแบบควบคู่กัน

ชื่อเพลงเดียวกันแบบนี้มักสร้างความสับสนได้ง่าย แต่มุมมองแรกของผมคือการมองแบบแฟนเพลงรุ่นเก่า: เพลงอย่าง 'ไม่มีวัน' 'ไม่มีฉัน' และ 'ไม่มีเธอ' มักถูกเขียนโดยศิลปินหรือทีมเขียนเพลงของวงนั้น ๆ โดยเฉพาะในวงการเพลงไทยที่คอมโพสเซอร์และคนเรียบเรียงมักเป็นคนละคนกัน ผมมักตรวจดูเครดิตบนอัลบั้มหรือในช่องคำอธิบายเพลงก่อน ถ้าเป็นเวอร์ชันบัลลาดปกติ เพลงพวกนี้มักมีท่อนร้องเรียบง่าย แต่เรียบเรียงให้ชัดด้วยเปียโน กีตาร์โปร่ง และสตริงเสริมเพื่อสร้างอารมณ์ ส่วนถ้าเวอร์ชันป็อปหรืออิเล็กโทรนิก ผมจะเจอการเรียบเรียงที่ใช้ซินธิไซเซอร์ เบสอิเล็กทรอนิกส์ และสเตริโอสเคปเพื่อให้ทันสมัย โดยรวม สไตล์ของเพลงชื่อนี้จะขึ้นกับศิลปินและโปรดิวเซอร์: บางคนทำเป็นบัลลาดโฟกัสเสียงร้อง บางคนดัดแปลงเป็นอินดี้ป็อปหรืออาร์แอนด์บีที่เน้นบีตและแอมเบียนซ์ — ดังนั้นคนแต่งหรือคนเรียบเรียงจริง ๆ จึงต้องยืนยันจากเครดิตของเวอร์ชันที่คุณฟัง แต่ถ้าฟังแบบรวม ๆ ผมมองว่าแก่นของเพลงเหล่านี้มักเป็นความเหงาและความย้ำคิดย้ำทำที่เรียบเรียงให้เข้ากับอารมณ์นั้นมากกว่าแค่การโชว์เทคนิคการเรียบเรียง

อธิบายง่าย ๆ ว่าเรื่องราวต้นฉบับของ 'พระอภัยมณี' มาจากบทกวีของสุนทรภู่ ซึ่งเป็นผู้แต่งต้นฉบับที่ชัดเจนและไม่มีข้อโต้แย้ง เมื่อมองจากมุมคนรักวรรณคดี ฉันมักจะชอบชี้ว่าเวลาที่เห็นตัวละครอย่างนางเงือกในรูปแบบการ์ตูน สิ่งที่เราเห็นจริง ๆ คือการตีความซ้ำของศิลปินที่นำบทกวีมาดัดแปลง ในงานการ์ตูนหรือแอนิเมชันต่าง ๆ ชื่อของคนวาด (illustrator/character designer) กับคนเขียนบท (scriptwriter/screenwriter หรือผู้ดัดแปลงบท) จะปรากฏแยกจากกันเสมอ: บทต้นฉบับเป็นของสุนทรภู่ แต่ผู้ดัดแปลงบทการ์ตูนคือผู้ที่เรียบเรียงโครงเรื่องใหม่ให้กระชับเหมาะกับสื่อภาพ ส่วนคนวาดจะเป็นผู้กำหนดหน้าตา ท่าทาง และโทนภาพของนางเงือกในฉบับนั้น ๆ ดังนั้นเมื่อใครถามว่า "วาดโดยใครและเขียนบทโดยใคร" คำตอบที่แน่นอนคือบทต้นฉบับโดย 'สุนทรภู่' ส่วนการวาดและการเขียนบทของการ์ตูนขึ้นกับฉบับที่เห็น และมักมีเครดิตบอกชัดในปกหรือในตัวหนังหรือหนังสือ ฉันมักจะไล่ดูเครดิตตรงนั้นเพราะมันบอกว่าศิลปินคนนั้นตีความนางเงือกอย่างไร ซึ่งสนุกกว่าการได้อ่านเฉพาะเนื้อเรื่องดั้งเดิมเพียงอย่างเดียว