ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีผลต่อสิทธิมนุษยชนอย่างไร?

ภาพจำจากสังคมที่มีระบบกษัตริย์เบ็ดเสร็จมักเป็นเรื่องของการควบคุมวาทกรรมและการจำกัดความหลากหลายทางวัฒนธรรม ในบริบทของราชวงศ์ชั้นสูงอย่างในราชวงศ์ชิง สิทธิของชนเผ่าหรือกลุ่มชนกลุ่มน้อยมักถูกบดบังด้วยนโยบายรวมศูนย์ การห้ามใช้ภาษา ทำนองเพลง หรือการกำหนดประเพณีแบบเดียว ทำให้อัตลักษณ์บางอย่างถูกทำให้เลือนหาย
ผมเชื่อว่าการสูญเสียตัวตนทางวัฒนธรรมเป็นส่วนหนึ่งของการละเมิดสิทธิที่ไม่ค่อยถูกพูดถึง เพราะมันไม่ใช่การจับกุมหรือการเซ็นเซอร์ที่จับต้องได้ง่าย แต่มันทำลายโอกาสของกลุ่มคนที่จะรักษาวิถีชีวิตและความภูมิใจของตนไว้ได้ เมื่อมองแบบส่วนตัวแล้ว สิทธิมนุษยชนจึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องของสิทธิพลเมืองแต่รวมถึงสิทธิที่จะได้มีเสียงและการมีอยู่ในโลกทางวัฒนธรรมด้วย

อ่านแง่มุมสังคมแล้วจะรู้สึกได้ทันทีว่าสิทธิมนุษยชนในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มักถูกกดทับจากระบบชั้นวรรณะและการควบคุมข้อมูลอย่างเข้มงวด รัฐแบบนี้มีแนวโน้มจะจำกัดการเข้าถึงการศึกษา การเคลื่อนไหว และโอกาสทางเศรษฐกิจของคนส่วนใหญ่ เพราะการตัดสินชะตากรรมของประชาชนถูกผูกไว้กับความโปรดปรานของผู้มีอำนาจ แรงงานในชนบทที่ถูกมองข้าม สิทธิในการทรงครอบครองทรัพย์สินที่ไม่มั่นคง หรือการถูกลงโทษโดยไม่มีการพิจารณาที่เป็นธรรม เป็นเรื่องที่เห็นได้บ่อยจากกรณีในรัสเซียสมัยซาร์ที่การจำกัดสิทธิพื้นฐานเกี่ยวพันกับการกดขี่ทางเศรษฐกิจและสังคม คนธรรมดาไม่มีทางยกปัญหาไปสู่ผู้มีอำนาจ ท้ายที่สุด ความเป็นมนุษย์ส่วนบุคคลถูกลดทอนเพราะขาดช่องทางในการเรียกร้องความยุติธรรม ซึ่งทำให้การพัฒนาทางสังคมและจิตสำนึกด้านสิทธิมนุษยชนช้ากว่าที่ควรจะเป็น

มองจากมุมประวัติศาสตร์ ความเบ็ดเสร็จของพระมหากษัตริย์มักแปลว่าอำนาจรวมศูนย์ที่ไม่ขึ้นกับการตรวจสอบจากสถาบันอื่น ๆ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อสิทธิมนุษยชนหลายด้าน ทั้งการจำกัดเสรีภาพในการแสดงออก การจับกุมแบบอำมหิตโดยไม่ต้องมีการพิจารณาที่เป็นธรรม และการขาดสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางการเมือง

ผมเห็นว่าตัวกลไกที่ทำให้สิทธิถูกบั่นทอนมักเป็นเรื่องพื้นฐาน เช่น การไม่มีระบบตุลาการอิสระ การที่กฎหมายถูกตีความตามอำเภอใจของผู้ถืออำนาจ และการใช้กฎหมายพิเศษเพื่อคุมขังหรือยึดทรัพย์สินผู้เห็นต่าง ประวัติศาสตร์อย่างในยุคของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แสดงให้เห็นว่าการรวมอำนาจเข้ากับสถาบันศาสนาหรือขุนนางทำให้เสรีภาพขั้นพื้นฐานอย่างการชุมนุมและการพูดถูกกลั่นกรองอย่างเข้มงวด

ผลระยะยาวก็คือช่องว่างทางสังคมที่ฝังรากลึก การลดโอกาสทางเศรษฐกิจสำหรับคนที่ไม่ได้รับความโปรดปราน และการบรรเทาอิทธิพลของกฎหมายที่เป็นกลาง การเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบที่ให้ความเคารพสิทธิมนุษยชนมักต้องใช้เวลาและการปฏิรูปเชิงสถาบัน ถ้าจะพูดแบบตรงไปตรงมา มันเป็นการเตือนให้เห็นว่าการกระจายอำนาจและการคุ้มครองสิทธิเบื้องต้นเป็นพื้นฐานของสังคมที่มีความเป็นมนุษย์จริง ๆ

ในฐานะคนที่ชอบวิเคราะห์การเมือง ผมมองเรื่องนี้เป็นชุดของผลกระทบที่เกี่ยวเนื่องกัน โดยสามารถแยกเป็นประเด็นสำคัญ ๆ ดังนี้
1) ภาระของกฎหมายและการพึ่งพาศาสนา: ในบางระบอบที่อำนาจรวมกับศาสนา เช่น ในบางประเทศตะวันออกกลาง กฎหมายที่บังคับใช้มักตีกรอบพฤติกรรมส่วนบุคคลจนสิทธิเสรีภาพทางศาสนาและเพศถูกจำกัด
2) สิทธิเสรีภาพทางเศรษฐกิจ: ระบบรวมอำนาจมักสร้างสิทธิพิเศษให้กลุ่มใกล้ชิดอำนาจ ทำให้แรงงานผู้อื่นไม่มีโอกาสเท่าเทียม และการคุ้มครองแรงงานระหว่างประเทศอ่อนแอ
3) การตรวจสอบและความโปร่งใส: ข้อมูลถูกเซ็นเซอร์ สื่อถูกควบคุม ทำให้การละเมิดสิทธิไม่ถูกเปิดโปงหรือถูกลงโทษ แถมการปฏิรูปยังมักมาจากบนลงล่างซึ่งขาดการมีส่วนร่วมของประชาชน

เมื่อมองจากกรณีร่วมสมัยอย่างซาอุดีอาระเบีย จะเห็นความพยายามปฏิรูปเศรษฐกิจควบคู่กับการรักษาอำนาจแบบเดิม ซึ่งทำให้การพัฒนาในด้านสิทธิมนุษยชนมีความขัดแย้งในเชิงนโยบาย สำหรับผมแล้ว นี่ชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนต้องมาพร้อมกับการสร้างสถาบันที่ตรวจสอบได้และการเปิดพื้นที่สาธารณะให้จริงจัง