รีวิว ขุนแผนแสนสะท้าน ดีไหม?

ชีวิตวัยเด็กของขุนแผนแสนสะท้านนั้นเต็มไปด้วยความยากลำบากและการต่อสู้ เกิดในครอบครัวยากจน เขาต้องดิ้นรนหาทางเลี้ยงชีพตั้งแต่ยังเล็ก แต่ด้วยความอดทนและไหวพริบ ทำให้เขาก้าวขึ้นมาเป็นนักสู้ผู้เก่งกาจ เรื่องราวหลักของขุนแผนแสนสะท้านวนเวียนอยู่กับการแก้แค้นและการตามหาความจริง เขาถูกใส่ร้ายและต้องหลบหนีจากการไล่ล่าของศัตรู การเดินทางครั้งนี้ทำให้เขาได้พบทั้งมิตรและศัตรูมากมาย แต่ละบทเรียนสอนให้เขาแข็งแกร่งขึ้นทั้งร่างกายและจิตใจ

เคยสงสัยเหมือนกันตอนที่เริ่มอ่าน 'ขุนช้างขุนแผน' ว่าชื่อ 'ขุนแผนแสนสะท้าน' มันโยงกันยังไง จริงๆ แล้วทั้งสองเรื่องคือเนื้อหาเดียวกันนั่นแหละ แต่ชื่อแรกเป็นฉบับที่ตัดต่อใหม่โดยกรมศิลปากรเพื่อใช้ในการแสดงโขน ส่วนชื่อหลังคือฉบับดั้งเดิมจากวรรณกรรมพื้นบ้าน ความแตกต่างหลักอยู่ที่รายละเอียดบางตอนที่ถูกตัดหรือเสริมให้เข้ากับการแสดง ใน 'ขุนแผนแสนสะท้าน' จะเน้นฉากการต่อสู้และความแค้นของขุนแผน ส่วนฉบับเต็มอย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' จะเล่าชีวิตทั้งระบบตั้งแต่กำเนิดจนตายของตัวละคร ผมชอบฉบับเต็มมากกว่าเพราะเห็นพัฒนาการตัวละครชัดเจน โดยเฉพาะตอนพลายแก้วฝึกวิชาที่พัทลุง บางคนอาจสับสนเพราะชื่อเปลี่ยนไปมา แต่ถ้าได้อ่านทั้งสองเวอร์ชันจะพบว่าแก่นเรื่องและตัวละครหลักยังคงเดิม

เคยนั่งนึกอยู่นานว่าถ้าจะตามหาฉบับเต็มของ 'ขุนแผนแสนสะท้าน' ต้องเริ่มจากจุดไหน เพราะสมัยก่อนไม่มีเว็บอ่านนิยายแบบทุกวันนี้ ตอนนั้นไปเจอฉบับสมบูรณ์ในห้องสมุดมหาวิทยาลัยเก่าๆ แถวบางเขน นิยายเล่มสีน้ำตาลเข้ม กระดาษกรอบเหลือง แต่กลับให้ความรู้สึกคลาสสิกที่หาที่ไหนไม่ได้ ช่วงหลังมาพบว่าหลายเว็บไซต์เช่นเว็บ 'นายอินทร์' หรือ 'Se-ed' มีวางขายทั้งรูปแบบอีบุ๊กและหนังสือปกแข็ง บางร้านหนังสือออนไลน์ก็มีสต็อกให้เลือกหลากหลาย ราคาไม่แรงเกินไปสำหรับนักอ่านที่อยากสะสม ถ้าชอบแบบพกพาสะดวก แอปอ่านหนังสืออย่าง Kindle ก็มีให้ดาวน์โหลดเช่นกัน

นี่เป็นคำถามที่เจอบ่อยในวงการคนรักนิยายไทยโบราณ! 'ขุนแผนแสนสะท้าน' จริงๆ แล้วเป็นภาคต่อจาก 'ขุนช้างขุนแผน' ที่แต่งโดยหลวงศรีราชราชกิจ (เก่าแก่สมัยรัชกาลที่ 5) แต่เรื่องนี้มีความพิเศษตรงที่ถูกแต่งเพิ่มโดยครูเทพซึ่งมีความยาวประมาณ 120 ตอน ส่วน 'แสนสะท้าน' ที่ถามถึงนี้เป็นตอนสำคัญที่ขุนแผนต้องผจญภัยในป่าช้านาน โดยในฉบับสมบูรณ์มักแบ่งเป็น 5-6 ตอนใหญ่ แต่ละตอนมีรายละเอียดยิบย่อยเกี่ยวกับการต่อสู้กับสัตว์ร้ายและการใช้เวทมนตร์ที่ซับซ้อน ฉากที่คนชอบพูดถึงคือตอนที่ขุนแผนสู้กับจระเข้ยักษ์ในหนองน้ำ ซึ่งกินพื้นที่เกือบ 3 ตอนย่อยเลยทีเดียว

แหม...ถ้าพูดถึง 'ขุนแผนแสนสะท้าน' นี่ต้องบอกว่ายังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่เลยครับ ในฐานะคนที่ตามอ่านมานานรู้สึกว่าเรื่องนี้เหมือนเมฆหมอกที่ค่อยๆ จางๆ บางตอนรู้สึกว่าจบแล้ว แต่บางทีก็เหมือนยังมีอะไรซ่อนอยู่ ส่วนตัวคิดว่าผู้เขียนอาจวางแผนให้เปิดจบแบบคลุมเครือเพื่อให้คนอ่านตีความกันไปต่างๆ นานา ความพิเศษของเรื่องคือการใช้กลอนอันลื่นไหลที่ทำให้แม้แต่ฉากการต่อสู้ธรรมดาก็รู้สึกมีชีวิตชีวา จำได้ว่าตอนที่ขุนแผนเผชิญหน้าศัตรูในป่าลึก นิยายบรรยายถึง 'ดาบบินวับ แสงจันทร์เด่นฟาด' ทำให้ภาพมันผุดขึ้นมาในหัวเลยทีเดียว

แนะนำเลยว่าการดู 'ขุนแผนฟ้าฟื้น' เป็นการลงทุนเวลาที่คุ้มค่าสำหรับคนที่อยากได้หนังไทยมีชั้นเชิงแบบผสมผสานระหว่างนิทานพื้นบ้านกับการเล่าเรื่องร่วมสมัย โดยรวมแล้วงานสร้างตั้งใจมากในแง่ภาพและเสียง ฉากเปิดเรื่องที่ใช้โคลง-กลอนพื้นบ้านผสมกับดนตรีสมัยใหม่ ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนกำลังดูงานที่มีทั้งวรรณกรรมและภาพยนตร์วางตัวร่วมกันอย่างกลมกลืน ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับหนังที่พยายามนำวัฒนธรรมเก่าเข้ามาเล่าใหม่ให้เข้ากับคนยุคนี้ ตัวละครนำมีเสน่ห์และการแสดงไม่หวือหวาแต่จับใจ ผู้กำกับเลือกทางเดินอารมณ์แบบค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ฉากที่ควรหนักจริง ๆ อย่างฉากหนึ่งที่ตัวเอกยืนเผชิญความสูญเสียริมแม่น้ำ กลายเป็นฉากที่อิ่มด้วยรายละเอียดเล็ก ๆ ทั้งแสง สี และการบรรเลงดนตรีประกอบ ฉากตลาดหรือเทศกาลในหมู่บ้านก็ทำให้หนังมีไดนามิกที่สดชื่น อารมณ์ขันแทรกอย่างพอดี ไม่ทำให้เนื้อหาหนักเกินไป แต่ในแง่การเล่าเรื่องบางช่วงอาจรู้สึกยืดออกไปหน่อยถ้าคนดูชอบจังหวะไว ๆ นอกจากนี้การออกแบบเครื่องแต่งกายและงานศิลป์ช่วยพยุงโลกของเรื่องได้ดีมาก ทำให้ฉากแฟนตาซีไม่หลุดกรอบ สรุปแบบไม่ต้องคิดมากก็คงแนะนำให้ดู แต่ต้องเตือนว่าคนที่ชอบหนังแอ็กชันเร็ว ๆ หรือชอบความชัดเจนของโครงเรื่อง 100% อาจรู้สึกว่าเนื้อหามีมิติและคำถามค้างคาเยอะ ฉันชอบที่หนังให้พื้นที่กับตัวละครตัวรองและวัฒนธรรมท้องถิ่น ทำให้รู้สึกว่ามีความเคารพต่อวัสดุเดิม แต่ก็ใส่กลิ่นสมัยใหม่ได้อย่างกลมกล่อม ถ้าอยากหาอะไรที่ทั้งสวย ทั้งคิด และมีหัวใจแบบไทย ๆ เรื่องนี้คงตอบโจทย์ได้ดีทีเดียว จบบทรีวิวด้วยความคิดว่ามันเป็นหนังที่ควรให้โอกาส—อย่างน้อยก็เพื่อชื่นชมงานสร้างและการตีความใหม่ของตำนานพื้นบ้าน

เสียงวิจารณ์เกี่ยวกับ 'ขุนแผนฟ้าฟื้น' ค่อนข้างหลากหลายและมีความเป็นกลางในหลายจุดที่น่าสนใจ นักวิจารณ์หลายคนยกย่องการแสดงของนักแสดงนำและการออกแบบงานภาพที่ตั้งใจสร้างบรรยากาศโบราณแบบไทย ๆ ฉากจัดวาง เครื่องแต่งกาย และดนตรีประกอบถูกชื่นชมว่าทำให้เรื่องมีน้ำหนักเชิงวัฒนธรรมมากกว่าการทำเป็นหนังพจญภัยธรรมดา ในมุมนี้ฉันรู้สึกว่าเมื่อองค์ประกอบเหล่านี้รวมกันมันให้ความรู้สึกเหมือนหนังที่ตั้งใจยกย่องต้นตอของนิทานพื้นบ้าน อีกด้านหนึ่ง นักวิจารณ์บางคนชี้ว่าบทมีช่องว่างในเรื่องจังหวะและการเล่า ทำให้พล็อตบางช่วงชะงักหรือยืดเกินจำเป็น ซึ่งทำให้ความเข้มข้นลดลง ส่วนผู้ชมทั่วไปก็มีความเห็นแตกต่างกัน: บางคนอินกับการตีความใหม่และภาพสวย แต่บางส่วนรู้สึกว่าคาแรคเตอร์หลักยังไม่ถูกขยายพอ ฉันเห็นว่าความเห็นเหล่านี้สะท้อนว่าหนังพยายามเดินสองทางระหว่างความเป็นละครโบราณและภาพยนตร์ร่วมสมัย ผลลัพธ์จึงขึ้นอยู่กับว่าคนดูคาดหวังอะไรมากกว่ากัน

ยอมรับว่าการดู 'ขุนแผนฟ้าฟื้น' ทางออนไลน์ทำให้ผมคิดเยอะเกี่ยวกับวิธีที่นักวิจารณ์ให้คะแนนงานในยุคสตรีมมิงนี้ ความเข้มข้นของเรื่องและการแสดงเป็นหัวใจสำคัญ แต่ผมสังเกตว่านักวิจารณ์มักแบ่งคะแนนออกเป็นหลายแกน เช่น การเล่าเรื่อง (ความสอดคล้อง ความน่าติดตาม) งานภาพและการกำกับ เสียงและดนตรี รวมถึงคุณค่าทางวัฒนธรรมหรือการตีความนิทานพื้นบ้าน งานสมัยใหม่อย่าง 'แม่นาคพระโขนง' ถูกนำมาเปรียบเทียบเสมอเมื่อพูดถึงการปรับโทนและการตีความเรื่องพื้นบ้าน ซึ่งทำให้คะแนนด้านความคิดสร้างสรรค์มีน้ำหนักมากขึ้น ผมมักเห็นนักวิจารณ์ให้คะแนนเชิงเทคนิคแยกต่างหาก เช่น กล้อง ไฟ ตัดต่อ แล้วรวมเป็นคะแนนรวมอีกที ความคาดหวังจากทุนสร้างและ genre ก็มีผล: หนังที่ตั้งใจเป็นผลงานเข้มข้นอาจถูกตัดคะแนนในด้านจังหวะถ้ารู้สึกช้า แต่กลับได้คะแนนสูงในแง่บรรยากาศและการแสดง นักวิจารณ์บางคนยังให้คะแนนพิเศษสำหรับความกล้าที่นำวัฒนธรรมท้องถิ่นมาสู่สายตาสาธารณะ ท้ายที่สุดผมเห็นว่าการฉายออนไลน์ส่งผลต่อการประเมินด้วยภาพแตก เบลอ หรือ subtitle ผิดพลาดสามารถดึงคะแนนด้านประสบการณ์การรับชมลงได้ นักวิจารณ์มืออาชีพมักจะแยกข้อเท็จจริงพวกนี้ออกจากข้อวิจารณ์ศิลป์ แต่เมื่อแพลตฟอร์มเป็นส่วนหนึ่งของการดู คะแนนโดยรวมจึงสะท้อนทั้งงานศิลป์และคุณภาพของการส่งมอบงาน ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมรีวิวที่อ่านจึงต้องดูทั้งส่วนที่วิเคราะห์เนื้อหาและส่วนที่พูดถึงการฉายด้วย