หนุมานมีเมียกี่คนและชื่อของแต่ละคนคืออะไร?

คำถามนี้ทำให้ฉันอยากลงลึกเรื่องภาพสลักและงานศิลป์ของหนุมานมากกว่าที่เคยคิด สรุปแบบตรงไปตรงมาที่ฉันยึดคือ ในคัมภีร์ต้นฉบับและในภาพสลักอินเดียโบราณ หนุมานมักถูกนำเสนอเป็นผู้ทรงความบริสุทธิ์ทางเพศ — เป็นฤๅษีที่ถือพรหมจริยามากกว่าจะมีภรรยา ดังนั้นถ้าวัดกันตามมาตรฐานของศิลปะคลาสสิกอินเดีย คำตอบเชิงตัวเลขก็คือ 'ศูนย์' ภาพสลักสมัยกรุปตะ หรืองานสัมฤทธิ์ชอลาของอินเดียที่ฉันชอบดู มักเน้นหนุมานในบทผู้รับใช้ผู้กล้าหาญ ไม่ได้มีฉากคู่รักหรือภรรยาอยู่ข้าง ๆ เรื่องไม่ตรงกันเกิดจากการขยายตำนานในภูมิภาคต่าง ๆ: ในตำนานพื้นบ้านของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และละครหน้ากากแบบท้องถิ่น มีฉากที่หนุมานมีปฏิสัมพันธ์กับตัวละครหญิง เช่นตำนานเกี่ยวกับนางเงือกหรือบุตรที่ถือว่าเป็นลูกของหนุมาน ทำให้บางภาพเขียนหรือแกะสลักในพื้นที่นั้นมีภาพหญิงคู่กับหนุมาน แต่จุดนี้เป็นการตีความท้องถิ่น ไม่ใช่เรื่องที่ยอมรับในคัมภีร์หลัก ฉันเลยสรุปแบบส่วนตัวว่าถ้าถามตามงานศิลป์โบราณแบบมาตรฐานของอินเดีย หนุมานไม่มีเมีย แต่ถามตามภาพสลักและศิลปกรรมภูมิภาคที่ได้รับอิทธิพลและเล่าเรื่องท้องถิ่น คำตอบอาจเปลี่ยนไปตามบริบท — ไม่มีตัวเลขตายตัวที่ใช้ได้ทั่วโลกศิลปะโบราณนั่นเอง

ชื่อเรื่อง 'ข้าวเหนียวทองคำ' ฟังแล้วน่าสนใจมากและมีหลายเวอร์ชันที่อาจจะสับสนได้ เวลาพูดถึงนักแสดงของเรื่องนี้ ผมเจอกรณีที่คนคนละกลุ่มหมายถึงงานคนละประเภท — บางคนหมายถึงภาพยนตร์สั้น บางคนหมายถึงละครเวทีหรือแม้แต่ละครโทรทัศน์ที่ใช้ชื่อนี้ในบางพื้นที่ ซึ่งแต่ละเวอร์ชันก็มีจำนวนและรายชื่อนักแสดงต่างกันไป ถ้าคุณกำลังพูดถึงเวอร์ชันที่เป็นภาพยนตร์ยาวหรือมินิซีรีส์ มักจะมีนักแสดงหลักประมาณ 4–7 คนที่ได้รับการโปรโมทเป็นพิเศษ แต่เวอร์ชันละครเวทีอาจใช้ทีมนักแสดงมากขึ้นเพื่อสลับบทและฉาก ในฐานะแฟนคนหนึ่งที่ชอบตามผลงานหลาย ๆ แบบ ฉันมักจดจำได้ดีว่าเมื่อชื่อเรื่องเดียวกันถูกนำเสนอในรูปแบบต่าง ๆ ผู้ชมก็จะพูดถึงรายชื่อนักแสดงไม่เหมือนกันเลย ถ้าอยากให้ฉันระบุจำนวนและชื่อนักแสดงของเวอร์ชันที่คุณหมายถึงโดยเฉพาะ บอกฉบับที่คุณดู (เช่น ปีที่ออกอากาศ ช่อง หรือรูปแบบงาน) แล้วฉันจะเล่าให้ละเอียดและจัดเป็นลิสต์ชัดเจนให้ — แต่ถ้าไม่ได้ระบุ ฉันจะสรุปให้แบบทั่วไปว่าจำนวนมักอยู่ในช่วงดังที่บอกไว้ และรายชื่อจะแตกต่างตามเวอร์ชันนั้น ๆ

เวลาที่พาตัวเองกลับไปสำรวจโลกของ 'ขุนช้างขุนแผน' ผมมองความสัมพันธ์ของขุนแผนแบบไม่ใช่แค่ตัวเลขแต่เป็นบทบาทที่เปลี่ยนไปตามฉากและผู้เล่า ความเข้าใจพื้นฐานที่พูดกันมากที่สุดคือขุนแผนมีผู้หญิงสำคัญสองคนที่เกี่ยวพันกับชีวิตเขาอย่างชัดเจนคือ 'วันทอง' กับ 'พิม' — 'วันทอง' เป็นความรักที่เต็มไปด้วยปมทางศีลธรรมและสังคม (เธอถูกยกให้เป็นเมียของคนอื่นในบางช่วง) ส่วน 'พิม' มักถูกวาดให้เป็นคู่ครองที่ใกล้ชิดในด้านชีวิตจริงและครอบครัว แม้จะมีสองชื่อที่โดดเด่นนี้ แต่บทประพันธ์ดั้งเดิมและนิทานท้องถิ่นมักสอดแทรกหญิงอื่น ๆ เป็นเมียน้อย คนรักชั่วคราว หรือแม้แต่ความสัมพันธ์กับสิ่งเร้นลับ เช่นเรื่องเล่าเกี่ยวกับนางพรายหรือผีอื่น ๆ ที่มีบทบาทต่อโชคชะตาขุนแผน เมื่อนับจริงจัง ผมมักบอกว่าไม่มีตัวเลขตายตัว—ถ้านับเฉพาะคนที่ถูกเล่าเป็นคู่ชีวิตอย่างชัดเจน ก็จะได้สองคน แต่ถ้านับทั้งรักที่ผูกพันระยะสั้น เมียน้อย และสัมพันธภาพกับสิ่งเร้นลับ จำนวนก็ขยายเป็นหลายคน ความงดงามของเรื่องนี้อยู่ตรงที่ความยุ่งเหยิงนั้นสะท้อนสังคมและค่านิยมของแต่ละยุคมากกว่าจะให้คำตอบเป็นตัวเลขเดียวจบไว้

การอ่านต้นฉบับสันสกฤตของ 'Ramayana' ทำให้ฉันเข้าใจชัดว่าภาพของหนุมานในแบบดั้งเดิมของอินเดียนั้นไม่ใช่ตัวละครที่มีคู่สมรสตามแบบนิทานรักทั่วไป ในคัมภีร์ของวัลมีกิ หนุมานถูกนำเสนอเป็นบุตรของอัญญา ผู้เป็นนักรบผู้มีพรสวรรค์และเป็นนักพรต ผู้ถูกยกให้เป็นรูปแบบของ 'บรมพรหมจารี' หรือผู้รักษาพรหมจรรย์ ดังนั้นในแหล่งข้อมูลหลักของอินเดีย หนุมานจึงไม่มีภริยา การเล่าเรื่องส่วนใหญ่เน้นบทบาทของเขาในฐานะผู้รับใช้และผู้ภักดีต่อพระรามมากกว่าชีวิตส่วนตัว ส่วนเรื่องบุตรที่มักถูกเล่าในท้องถิ่น เช่นการมีบุตรชื่อที่ปรากฏในตำนานท้องถิ่นของอินเดียตอนเหนือ เป็นกรณีพิเศษที่เกิดจากเหตุการณ์เหนือธรรมชาติ ไม่ได้มาจากการแต่งงานอย่างเป็นทางการ นั่นทำให้คำตอบสั้นๆ สำหรับฉันคือ ในวรรณคดีอินเดียดั้งเดิม หนุมานไม่มีเมีย แต่ตำนานท้องถิ่นมีรูปแบบเล่าเรื่องที่หลากหลายซึ่งเติมสีสันให้ตัวละครได้มากกว่าในต้นฉบับ

พูดถึงเรื่องหนุมานในคติพื้นบ้านไทย มันไม่ได้เป็นคำตอบเดียวที่ตายตัวเลย และผมมองว่านั่นคือเสน่ห์ของเรื่องเล่าเหล่านี้ ในแง่เปรียบเทียบ ผมชอบชี้ให้เห็นความต่างระหว่างต้นฉบับอินเดียกับเวอร์ชันไทย: ใน 'รามายณะ' ฉบับโบราณ หนุมานถูกวาดภาพเป็นผู้ปฏิญาณตนว่าเป็นพราหมณ์หรือฤๅษีจรจัดที่มีภารกิจมากกว่าจะมีครอบครัว แต่เมื่อเรื่องเล่านั้นเดินทางเข้ามาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ความหมายต่าง ๆ ถูกเติมเข้ามา บางท้องถิ่นเพิ่มเรื่องราวความรัก เช่นการพบกับนางเงือกที่เรียกกันว่า 'สุวรรณมาลี' ซึ่งกลายเป็นคู่รักหรือพันธะชั่วคราวในนิทานพื้นบ้าน สรุปแบบที่ผมเห็นคือ ไม่มีตัวเลขแน่นอนในคติพื้นบ้านไทย — บางเวอร์ชันว่าไม่มีภรรยาเลย บางเวอร์ชันพูดถึงคนรักเพียงคนเดียว บางเวอร์ชันขยายเป็นหลายคนตามการผนวกตำนานท้องถิ่น ซึ่งสะท้อนถึงการปรับตัวของเรื่องเล่าตามชุมชนและศิลปะการแสดงอย่าง 'รามเกียรติ์' มากกว่าจะเป็นข้อเท็จจริงเชิงประวัติศาสตร์แบบเดียว ความหลากรสนี้ทำให้เรื่องหนุมานในบ้านเราน่าสนใจอยู่เสมอ

ไม่มีเมียเลยในต้นฉบับของ 'รามายณะ' — หนุมานถูกบรรยายว่าเป็นมหาบทบุรุษผู้ถือพรหมจรรย์ตลอดชีวิตและมอบตัวเพื่อภารกิจของศรัทธาและการรับใช้ ฉันอ่านฉบับโบราณและติดตามการแปลหลายฉบับมาแล้ว จะบอกว่าในแหล่งดั้งเดิมของชาวฮินดู หนุมานปรากฏตัวในฐานะผู้ที่ไม่มีภรรยา ไม่ได้มีความสัมพันธ์เชิงโรแมนติกแบบคู่ครองในเรื่องราวหลัก ความโดดเด่นของเขาอยู่ที่ความจงรักภักดีต่อพระราม ความกล้าหาญ และพลังเหนือมนุษย์ ซึ่งเป็นแกนกลางของนิทานมากกว่าการมีครอบครัว ภาพของหนุมานที่เป็นพรหมจรรย์นี้สะท้อนทั้งบทกวีและบทละครสมัยโบราณ ที่เน้นภารกิจและความบริสุทธิ์ของหัวใจมากกว่าชีวิตส่วนตัว ฉะนั้นเมื่อเจอเล่าต่อหรือปรับเปลี่ยนท้องถิ่น เช่นนิทานพื้นบ้านที่เติมตัวละครบุตรหรือตำนานรักให้เขา นั่นคือการขยายองค์ประกอบเชิงพื้นบ้าน ไม่ใช่เนื้อหาต้นฉบับโดยตรง — นี่คือเหตุผลที่ฉันมักบอกเพื่อน ๆ ว่าในหนังสือเก่าแก่ดั้งเดิม หนุมานไม่มีเมีย

เรื่องภรรยาของทศกัณฐ์มักจะเป็นเรื่องที่คนโบราณและนักเล่าเล่าไม่เหมือนกันไปตามท้องถิ่นและต้นฉบับที่อ่าน ผมมองว่าแหล่งที่คนไทยจะนึกถึงทันทีคือฉบับต้นกำเนิดภาษาสันสกฤตอย่าง 'Ramayana' ของวาลมีกิ ซึ่งในฉบับหลักจะให้ความสำคัญกับภรรยาหลักคนหนึ่งคือ 'มณฑารี' (Mandodari) แต่ตัวบทดั้งเดิมไม่ได้แจกแจงชื่อภรรยาจำนวนมากอย่างชัดเจน มีกล่าวถึงอีกชื่อหนึ่งที่ปรากฏในบางฉบับคือ 'ธัญามาลินี' (Dhanyamalini) แต่นอกนั้นรายละเอียดมักเปลี่ยนไปตามพงศาวดารและปกรณัมต่าง ๆ เมื่อมาอ่านฉบับนิทานท้องถิ่นหรือคัมภีร์ต่อมา ผมพบว่าเลขจำนวนภรรยาของทศกัณฐ์ไม่ตายตัว บางแหล่งบอกว่ามีภรรยาหลายคนเป็นกลุ่ม บางแหล่งเรียกเพียงไม่กี่ชื่อ แต่สิ่งที่ยืนหนึ่งคือมณฑารีมักถูกยกให้เป็นพระชายาใหญ่ที่มีบุคลิกเฉียบแหลมและจริยธรรม ซึ่งภาพนี้แพร่หลายทั้งในนิทานและละครเวที ทำให้ผมคิดว่าแท้จริงแล้วการตั้งจำนวนที่แน่นอนอาจจะไม่สำคัญเท่ากับบทบาทของผู้หญิงเหล่านั้นในเรื่อง

บางคนอาจจะรู้จักเบ็คแฮมในฐานะนักฟุตบอลกับนักร้องแฟชั่น แต่พอพูดถึงลูกๆ แล้วความน่าสนใจกลับอยู่ที่แต่ละคนมีเสียงและเส้นทางเป็นของตัวเอง ฉันติดตามข่าวครอบครัวนี้มานานและชอบสังเกตว่าความเป็นครอบครัวคอยสนับสนุนการเลือกของเด็กๆ อย่างไร ลูกๆ ของเบ็คแฮมมีทั้งหมดสี่คน เรียงตามลำดับคือ บรู๊คลิน, โรเมโอ, ครูซ และฮาร์เปอร์ เซเว่น — บรู๊คลินเกิดปี 1999 และเติบโตมาเป็นช่างภาพและผู้มีความสนใจด้านแฟชั่นกับภาพยนตร์ เขายังแต่งงานกับคนดังอีกคนซึ่งทำให้ชีวิตของเขาถูกจับตามองมากขึ้น โรเมโอเกิดปี 2002 มักจะเห็นเขาลงสนามหรือถ่ายแบบ มีความชอบด้านกีฬาเป็นพื้นฐาน ครูซ (เกิด 2005) มีความเอนเอียงทางดนตรีและการแสดงออกในที่สาธารณะ ส่วนฮาร์เปอร์ เซเว่น (เกิด 2011) เป็นน้องคนสุดท้องที่มักถูกพาไปงานแฟชั่นหรืออีเวนต์ครอบครัวและเริ่มมีสไตล์เป็นของตัวเอง ในมุมมองของฉัน การที่ทั้งคู่พ่อแม่เปิดพื้นที่ให้ลูกๆ ลองทำสิ่งต่างๆ ทั้งกีฬา ภาพถ่าย ดนตรี และแฟชั่น ทำให้เด็กๆ ได้ค้นพบตัวเองเร็วขึ้น และถึงแม้ว่าโลกโซเชียลจะโฟกัสอยู่ที่ชื่อเสียงของพ่อแม่ แต่ในหลายช่วงเวลาฉันเห็นการสนับสนุนแบบครอบครัวจริงจังที่ช่วยหล่อหลอมให้เด็กทั้งสี่คนมีตัวตนที่เด่นชัดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ