เทพสงคราม ฉบับนิยายเล่มใดแปลเป็นไทยแล้ว?

การเปรียบเทียบฉบับแปลไทยกับต้นฉบับของ 'เทพสงครามจอมราชันย์' เปิดเผยรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ทำให้ฉากเดียวกันรู้สึกต่างกันได้มากกว่าที่คิด ฉันมักสังเกตเรื่องโทนภาษาเป็นอันดับแรก — ภาษาในต้นฉบับมักมีจังหวะและน้ำเสียงเฉพาะของผู้บรรยายกับตัวละคร ส่วนฉบับแปลต้องตัดสินใจระหว่างความเป็นกลางกับการทำให้คนอ่านไทยรู้สึกไหลลื่น ซึ่งบางครั้งก็แลกมาด้วยการเปลี่ยนเล็กน้อยในบุคลิกของตัวละคร ความท้าทายที่เห็นได้ชัดคือการถ่ายทอดสำนวนเฉพาะ เช่น อุปมาอุปไมยหรือคำสแลงที่เกี่ยวพันกับวัฒนธรรมต้นทาง ฉันชอบตอนที่มีบทสนทนาสั้น ๆ ระหว่างตัวเอกกับพันธมิตรในสนามรบ — ต้นฉบับใช้คำพูดที่กระชับและมีความกัดเซาะเล็ก ๆ ทำให้ความตึงเครียดชัดเจน แต่ฉบับแปลไทยบางครั้งปรับให้ประโยคยาวขึ้นหรือใช้คำที่สุภาพกว่า ผลลัพธ์คือความคมของบทสนทนาจางลงเล็กน้อย อีกประเด็นคือชื่อภูมิประเทศ ชื่อเทคนิคของอาวุธ หรือคำพิเศษที่ผู้แปลเลือกทับศัพท์หรือแปลความหมาย ช่องว่างตรงนี้มีผลกับการรับรู้โลกของเรื่อง ฉันมักชอบฉบับที่ใส่หมายเหตุสั้น ๆ ให้เห็นเหตุผลของการเลือกคำ เพราะมันทำให้เข้าใจความตั้งใจของผู้แปลมากขึ้น สุดท้ายแล้วทั้งสองเวอร์ชันมีเสน่ห์ต่างกัน — ต้นฉบับให้ความรู้สึกดิบและจังหวะเดิม ส่วนฉบับแปลไทยทำให้การอ่านสบายขึ้นในบริบทภาษาไทย ทั้งสองแบบมีคุณค่า ขึ้นอยู่กับว่าคุณอยากได้ประสบการณ์แบบไหน

ในมุมของแฟนสายสะสมที่ชอบตามหาฉบับแปลหายาก ฉันเจอความสับสนเกี่ยวกับชื่อ 'ปิตุรงค์' อยู่บ่อยครั้งเพราะบางครั้งชื่อนี้ถูกใช้ทั้งเป็นชื่อนิยายและเป็นชื่อผู้แต่ง ทำให้คนหาแยกไม่ออกว่าเป็นงานที่แปลมาหรือเป็นงานต้นฉบับภาษาไทยโดยตรง จากการที่ติดตามข่าวสำนักพิมพ์และชั้นหนังสือ ผมยังไม่ได้เห็นประกาศการตีพิมพ์ฉบับแปลเป็นภาษาไทยอย่างเป็นทางการของชุดที่ใช้ชื่อนี้เป็นชื่อชุดงาน หากมันเป็นผลงานจากต่างประเทศโดยชื่อที่ทับศัพท์ว่า 'ปิตุรงค์' มักจะมีการประกาศล่วงหน้าผ่านเพจสำนักพิมพ์ แต่ถ้าเป็นงานเขียนของผู้แต่งไทยที่ชื่อเดียวกัน ก็อาจไม่ต้องเรียกว่า "แปล" เพราะมันเป็นต้นฉบับไทยเลย อย่างไรก็ดี ประสบการณ์การตามหาของสะสมสอนให้มองสองทางเสมอ หนึ่งคือดูคอลเลกชันของร้านใหญ่ ๆ เช่น ร้านหนังสือออนไลน์หรือร้านอินดี้ที่มักรับผลงานแปลหายาก สองคือสังเกตหมายเหตุบนปกว่าระบุผู้แปลและภาษาต้นฉบับหรือไม่ หากพบคำว่า "แปล" และมีชื่อผู้แปลแสดงว่าเป็นฉบับแปลจริง ๆ สรุปแบบไม่เป็นทางการก็คือ ถ้าต้องการความแน่นอนที่สุด ให้เช็กกับหน้าผลิตภัณฑ์ของสำนักพิมพ์ที่คาดว่าจะเป็นผู้จัดจำหน่าย เพราะฉันเองหัวใจยังชอบไล่ตามฉบับแปลหายากอยู่เสมอ และการได้เจอปกเล่มที่หายากก็ยังทำให้ตื่นเต้นทุกครั้ง

ขอเริ่มจากภาพรวมสั้น ๆ ว่าฉันยังไม่ได้เห็นฉบับแปลไทยของ 'นิยายสี่เหลี่ยม' ออกมาวางขายอย่างเป็นทางการ ฉันรู้สึกว่าเรื่องแบบนี้มักมีกรณีสองแบบคือมีการซื้อสิทธิ์แปลโดยสำนักพิมพ์ไทยและออกเป็นเล่มจริง หรือมีแฟนแปลที่เผยแพร่แบบไม่เป็นทางการ หากมองจากสภาพตลาดหนังสือแปลในบ้านเรา งานแปลอย่างเป็นทางการมักจะมีการประกาศผ่านสำนักพิมพ์หรือรายการหนังสือใหม่ของร้านค้าชื่อดัง ดังนั้นถ้าไม่มีประกาศใด ๆ ก็มีโอกาสสูงที่จะยังไม่มีเล่มแปลอย่างถูกลิขสิทธิ์วางจำหน่าย โดยส่วนตัวฉันมักจะตั้งความหวังว่าเรื่องที่ชอบจะได้แปลแบบสมบูรณ์และได้สื่ออารมณ์ต้นฉบับครบถ้วน หากใครต้องการติดตามก็เฝ้าดูประกาศจากช่องทางทางการของสำนักพิมพ์กับงานหนังสือใหญ่ ๆ — นั่นแหละวิธีที่ฉันคิดว่าเชื่อถือได้มากสุด

แฟนๆ นิยายจีนอย่างฉันมักจะเจอกรณีที่ชื่อเรื่องดังๆ ถูกแปลแพร่หลายโดยกลุ่มแฟนแปลก่อนจะมีฉบับพิมพ์เป็นทางการ และกับ 'เทพยุทธ์สะบั้นฟ้าท้าสวรรค์' ก็เป็นหนึ่งในนั้น — ณ จุดที่ติดตามอยู่ ยังไม่มีฉบับแปลไทยที่ได้รับการจัดพิมพ์อย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ในตลาดหนังสือทั่วไป ความนิยมของเรื่องนี้ในวงออนไลน์เกิดจากการแปลโดยอาสาสมัครและการแชร์กันในแฟนเพจหรือเว็บบอร์ด ทำให้หลายคนในชุมชนได้อ่านก่อนที่สิทธิ์การตีพิมพ์จะถูกซื้อไปอย่างเป็นทางการ ในมุมของคนที่อ่านมาเรื่อยๆ ฉบับแปลไทยที่พบบ่อยเป็นการแปลแบบอัพตามตอนโดยกลุ่มแปลอิสระหรือบุคคลบนแพลตฟอร์มอ่านออนไลน์ ซึ่งมักจะไม่มีการพิมพ์ออกมาเป็นเล่มจริงหรือจำหน่ายในร้านหนังสือทั่วไป เหตุผลก็มีตั้งแต่กระบวนการเจรจาสิทธิ์ที่ซับซ้อน ต้นทุนการแปลเชิงพาณิชย์ ไปจนถึงความเสี่ยงของตลาดหนังสือแปลจีนในไทย ความจริงคือหลายเรื่องต้องใช้เวลานานกว่าที่สำนักพิมพ์จะตัดสินใจซื้อสิทธิ์และลงทุนแปลเพื่อทำเป็นเล่ม ในแง่ปิดท้าย ถ้าอยากได้ฉบับพิมพ์จริงให้ติดตามประกาศจากเพจของสำนักพิมพ์นิยายแปลหรือกลุ่มแปลที่ชื่นชอบ เพราะเมื่อมีการซื้อสิทธิ์ออกเป็นเล่ม ทางสำนักพิมพ์มักจะประชาสัมพันธ์ออกมาอย่างชัดเจน ส่วนตัวแล้วรู้สึกว่าวงการนิยายแปลไทยกำลังขยับไปในทิศทางที่น่าสนใจ ถ้าเล่มไหนได้ไปต่อและมีการจัดพิมพ์ ก็จะเป็นเรื่องที่ดีสำหรับความครบถ้วนของคอลเลกชันนักอ่านบ้านเรา

จุดเริ่มต้นที่ง่ายที่สุดคือเดินเข้าไปร้านหนังสือใหญ่แล้วลองถามผู้ขายโดยตรง ฉันมักจะเริ่มจากร้านที่มีชั้นหนังสือแนวแฟนตาซีและนิยายแปล เพราะบางครั้งเล่มที่วางขายกันจริง ๆ จะถูกซ่อนอยู่ในโซนเฉพาะ เช่นแผนกนิยายแปลหรือนิยายแฟนตาซี อย่างเช่นที่สาขาหลักของร้านหนังสือดัง ๆ ที่มีการนำเข้าและจัดจำหน่ายหนังสือต่างประเทศเป็นประจำ มันทำให้เจอฉบับแปลไทยของ 'เทพสงครามสายเลือดมังกร' ได้ง่ายขึ้น เมื่อเจอพนักงาน ฉันมักขอให้เขาตรวจสต็อกหรือสอบถามสาขาอื่นให้ บางครั้งถ้าหมด พวกเขาจะรับพรีออร์เดอร์หรือสั่งเพิ่มให้ อีกอย่างที่ช่วยได้คือเช็กว่ามีฉบับพิเศษหรือปกสะสมหรือไม่ เพราะเล่มพิเศษมักจะกระจายไปเฉพาะสาขาใหญ่ ๆ เท่านั้น สรุปคือการเริ่มจากร้านหนังสือจริง ๆ ทำให้เห็นสภาพเล่ม ตรวจคุณภาพการแปล และได้คำแนะนำเรื่องฉบับที่เหมาะกับการสะสม

คำว่า 'เมกุริ' ค่อนข้างคลุมเครือในชุมชนนิยายแปลไทย แต่โดยรวมแล้วยังไม่ปรากฏนิยายที่ใช้ชื่อนี้เป็นหัวเรื่องและมีฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการที่เป็นที่รู้จักแพร่หลาย โดยส่วนตัวผมมองว่าความคลุมเครือนี้มาจากสองทาง: บางครั้งมันเป็นชื่อคน บางครั้งเป็นคำที่อยู่ในชื่อเรื่องยาว ๆ ทำให้การค้นหาแยกไม่ออกจากผลงานอื่น ๆ ผมจึงมักเช็กจากแค็ตตาล็อกของสำนักพิมพ์ที่เน้นแปลนิยายญี่ปุ่นและไลท์โนเวล เช่น สำนักพิมพ์ที่รับผิดชอบงานแปลในไทยหรือร้านหนังสือออนไลน์ที่มีข้อมูลฉบับแปล หากคุณกำลังมองหาฉบับแปลจริง ๆ โอกาสสูงที่สุดคือยังไม่มีผลงานที่ตั้งชื่อเรื่องตรง ๆ ว่า 'เมกุริ' ที่แปลเป็นไทย แต่ถ้าใจอยากเจอเนื้อหาในโทนเดียวกัน ผมพร้อมแนะนำงานแปลแนวใกล้เคียงให้ลองอ่านดูในอีกช่องทางหนึ่ง

แปลกใจเหมือนกันที่ชื่อ 'นันทวัน หยุ่น' มักไม่ค่อยโผล่ในรายชื่อหนังสือแปลไทยเท่าไรนัก ฉันติดตามวงการแปลหนังสือมานานพอสมควรและมักจดจำรายชื่อผู้เขียนที่มีผลงานแปลออกมาแล้วหรือที่กำลังจะถูกแปล แต่สำหรับ 'นันทวัน หยุ่น' ไม่มีนิยายเล่มใดที่เป็นที่รู้จักว่าถูกแปลเป็นภาษาไทยในวงกว้าง หากมีข่าวการแปล มักเป็นข้อมูลจากนักอ่านหรือชุมชนออนไลน์เล็กๆ มากกว่าจะเป็นการจัดจำหน่ายโดยสำนักพิมพ์ใหญ่ๆ นี่ทำให้การตามหาฉบับแปลค่อนข้างท้าทายและน่าตื่นเต้นในแง่ของการล่าขุมทรัพย์ เหตุผลที่มักทำให้บางนักเขียนไม่ค่อยถูกแปลอาจมาจากหลายปัจจัย ทั้งเรื่องความนิยมในต่างประเทศ แนววรรณกรรมที่ตลาดไทยยังไม่เปิดรับ หรือความยากในการขอสิทธิแปล ซึ่งทั้งหมดนี้ก็เป็นเรื่องธรรมดาในการเคลื่อนไหวของวงการหนังสือ แต่ถ้ามีการแปลจริง ฉันคิดว่าจะเป็นเหตุการณ์ที่น่าสนใจมาก เพราะจะได้เห็นการตีความใหม่ๆ ของสำนวนและวัฒนธรรม ซึ่งบางครั้งการแปลเพียงเล่มเดียวก็สามารถเปลี่ยนอิทธิพลของผู้เขียนในต่างประเทศได้ เหมือนที่เคยเกิดขึ้นกับหนังสืออย่าง 'The Three-Body Problem' ที่พลิกโฉมความสนใจในนิยายวิทยาศาสตร์จีนในไทย

เล่มนี้เป็นหนึ่งในนิยายแปลที่ผมเห็นคนพูดถึงบ่อย แต่การจะหา 'เทพยุทธ์สะท้านภพ' ฉบับภาษาไทยที่ถูกลิขสิทธิ์จริง ๆ ต้องดูที่ช่องทางจำหน่ายอย่างเป็นทางการก่อนเลย เราแนะนำนักอ่านให้มองหาฉบับที่วางขายในร้านหนังสือออนไลน์ของไทย เช่นร้านอีบุ๊กที่คนไทยใช้กันเยอะอย่าง 'Meb' หรือร้านค้าต่างชาติที่มีเวอร์ชันไทยบนแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง 'Kindle' บางครั้งสำนักพิมพ์ที่ซื้อสิทธิ์มาแปลจะแจ้งวางจำหน่ายในร้านเหล่านี้ ถ้าพบปกหนังสือหรือหน้าคำนำที่ระบุข้อมูลลิขสิทธิ์ แปลว่าเป็นฉบับถูกต้องตามกฎหมาย เมื่ออยากได้แบบถือเล่มจริง ร้านหนังสือในห้างใหญ่หรือร้านหนังสือเฉพาะทางมักมีการจำหน่ายหนังสือแปลจากจีนที่ได้รับลิขสิทธิ์ เช่นร้านที่เราชอบเดินเพื่อเลือกเล่มอ่าน ตอนซื้อก็สังเกตหัวข้อบรรณาธิการหรือสำนักพิมพ์บนปกไว้ จะได้แน่ใจว่าเป็นงานแปลที่สนับสนุนผู้แต่งและนักแปลอย่างถูกต้องและยั่งยืน

เล่มหนึ่งที่ฉันคิดว่าแปลได้ยอดเยี่ยมคือ 'All Quiet on the Western Front'. ฉบับแปลนี้ทำงานหนักในการรักษาสมดุลระหว่างความเรียบง่ายของต้นฉบับกับการถ่ายทอดความโหดร้ายของสงครามเป็นภาษาไทยที่อ่านไหลลื่น ไม่ได้ใส่ภาษาทางการหรือคำฟุ่มเฟือยจนทำให้ความดิบเถื่อนหายไป นักแปลเลือกถ้อยคำที่ตรงและกระแทกใจ ทำให้ภาพสนามรบ กลิ่นควันปืน และความอ้างว้างของทหารรุ่นหนุ่มยังคงเข้าถึงได้แม้จะอ่านเป็นภาษาอื่น นอกจากโทนภาษาแล้ว การรักษาจังหวะประโยคก็สำคัญ — ฉันชอบที่ฉบับแปลไม่แปลงประโยคให้ยาวเกินไปหรือสั้นเกินจำลองต้นฉบับ ทำให้จังหวะการอ่านยังให้ความรู้สึกระหโล้ระหงของคนที่ถูกผลักเข้าสู่ความรุนแรง ถ้อยคำบางวรรคที่เคยเป็นคำเรียบง่ายกลับกลายเป็นจี๊ดในภาษาไทย และฉบับแปลนี้ทำให้ฉากที่ดูธรรมดากลายเป็นฉากสะเทือนใจได้จริง ๆ เท่าที่เคยอ่านมา นับเป็นหนึ่งในตัวอย่างงานแปลนิยายสงครามที่ฉันยกนิ้วให้ในเรื่องความเที่ยงตรงและอารมณ์

'Ares' เป็นภาพจำของเทพสงครามจากตำนานกรีกโบราณที่หล่อหลอมความหมายของคนยุคก่อนให้เห็นว่าการทำสงครามคือความโกลาหลและความขัดแย้ง ที่ชอบคือความไม่สมบูรณ์แบบของเขา—ไม่เหมือนเทพผู้กล้าหาญนิรันดร์ แต่เป็นตัวแทนของความดิบ ความขัดแย้ง และพลังดิบที่มาพร้อมกับความโหดร้าย ฉันมักคิดถึงฉากความโกรธใน 'The Iliad' ที่แสดงให้เห็นว่าการเป็นเทพสงครามไม่ได้หมายถึงเกียรติยศเสมอไป แต่มีความเจ็บปวดและการแตกหักในตัวเอง การเล่าเรื่องของกรีกทำให้ฉันเห็นว่าแนวคิดของเทพสงครามสามารถเป็นทั้งสัญลักษณ์ของความกล้าและคำเตือนถึงความโหดร้ายในเวลาเดียวกัน หลายงานสมัยใหม่หยิบเอา 'Ares' ไปเล่นเป็นตัวละครที่มีมิติ ทั้งในวรรณกรรมและเกม อย่างเช่นการตีความในนิยายหรือสื่อภาพที่ทำให้ภาพของเขาไม่ใช่แค่ผู้สู้ แต่ยังเป็นบทเรียนทางศีลธรรมด้วย นั่นแหละที่ทำให้ฉันยังหยิบเรื่องนี้มาคิดบ่อยๆ เป็นความงามที่ขมปะปนกันดีๆ แบบหนึ่ง