Chapter 3

Umulan nang malakas nang gabing iyon.

Nasa sala si Roberto, nakaupo sa tabi ng bintana habang pinagmamasdan ang tubig na dumadaloy sa salamin. Hindi niya namalayang bumaba si Maybel hanggang sa marinig niya ang mahinang boses nito.

“Hindi pa po kayo natutulog?”

Napalingon siya.

“Hindi pa.”

“May problema po ba?”

“Bakit mo naitanong?”

“Dahil parang may mabigat kayong iniisip.”

Napatingin si Roberto sa labas.

“May mga bagay lang na hindi madaling kalimutan.”

Umupo si Maybel sa kabilang sofa.

“May kinalaman po ba iyon sa mga taong naiwan ninyo?”

Natahimik ang matanda.

Hindi niya inaasahang ganoon kabilis mapapansin ng babae ang kanyang kalungkutan.

“Puwede,” sagot niya.

“Namimiss ninyo po ba sila?”

Saglit siyang nag-isip.

“May mga taong nami-miss mo kahit alam mong wala ka nang karapatang lapitan sila.”

Hindi alam ni Maybel kung bakit sumikip ang kanyang dibdib sa sagot na iyon.

“Bakit naman po mawawalan ng karapatang lapitan ang isang tao?”

“Dahil may mga pagkakamaling hindi kayang burahin ng paglipas ng panahon.”

Tahimik siyang nakinig.

Sa unang pagkakataon, hindi niya nakikita si Roberto bilang ama ni June o bilang lalaking nakulong nang maraming taon. Nakikita niya ang isang taong tila matagal nang may dinadalang sakit. At sa kabila ng kanyang pag-iingat, gusto niyang malaman kung ano iyon.

“Hindi po ba puwedeng humingi ng tawad?”

“Puwede.”

“Kung ganoon, bakit hindi gawin?”

Tumingin si Roberto sa kanya.

“Paano kung ang paghingi mo ng tawad ay hindi sapat para sa taong nasaktan mo?”

Hindi agad sumagot si Maybel.

“Kung ganoon, hindi ninyo dapat asahan na mapapatawad kayo agad. Pero hindi ibig sabihin na dapat ninyong itago ang katotohanan.”

Napapikit si Roberto. Muli na naman niyang narinig ang mga salitang matagal na niyang iniiwasan.

Katotohanan.

Pag-amin.

Pananagutan.

Mga salitang madaling sabihin para sa taong walang alam sa bigat ng kanyang kasalanan.

“Maybel, kung may isang bagay kang matutuklasan tungkol sa isang taong pinagkakatiwalaan mo, ano ang gagawin mo?”

Napatingin siya rito.

“Depende po sa bagay na iyon.”

“Paano kung may ginawa siyang napakasama?”

Huminga nang malalim si Maybel.

“Masasaktan ako. Magagalit. Siguro matatagalan bago ko siya mapatawad.”

“Pero mapapatawad mo ba?”

Hindi agad sumagot ang babae.

“Hindi ko po alam. Hindi ko pa naman naranasan ang lahat ng puwedeng gawin ng isang tao.”

Tumingin siya kay Roberto.

“Pero sa tingin ko, hindi ibig sabihin na mahal mo ang isang tao ay kailangan mong tanggapin ang lahat ng ginagawa niya.”

Napatigil ang matanda.

“Puwede mong mahalin ang isang tao at sabay na maniwalang mali ang ginawa niya,” dagdag ni Maybel. “Puwede mong intindihin kung bakit siya nagkamali, pero hindi ibig sabihin noon ay wala na siyang responsibilidad.”

Matagal na walang nagsalita.

Hindi alam ni Maybel kung bakit tila personal na tinamaan si Roberto sa kanyang sinabi.

“Pasensiya na po kung masyado akong maraming sinasabi.”

“Hindi.” Umiling ang matanda. “Kailangan kong marinig iyon.”

Napatingin siya rito.

At sa unang pagkakataon, may nakita siyang kahinaan sa mga mata ni Roberto na hindi niya pa nakikita noon. Hindi iyon kahinaan ng isang matandang pagod. Kundi ng isang taong gustong umamin ngunit hindi alam kung paano sisimulan.

Lumakas ang ulan, at biglang namatay ang ilaw sa buong bahay. Napasinghap si Maybel.

“Brownout?”

“Malaking posibilidad.”

Natawa siya nang mahina.

“May kandila po sa kusina.”

“Dito ka lang. Ako na ang kukuha.”

Tumayo si Roberto, ngunit nang humakbang ito, nadulas nang bahagya ang paa sa basang bahaging malapit sa bintana.

“Mag-ingat po!”

Mabilis na lumapit si Maybel at hinawakan ang braso nito.

Sa dilim, halos hindi nila makita ang mukha ng isa't isa. Tanging ang mahinang liwanag mula sa kalye ang pumapasok sa bintana.

“Okay ka lang?” tanong niya.

“Oo. Ikaw?”

Tumango siya.

Ngunit nang subukan niyang bumitaw, napansin niyang hindi pa rin naaalis ang kamay niya sa braso ni Roberto.

Masyadong tahimik.

Masyadong malapit.

Naramdaman niya ang init ng balat nito sa ilalim ng manggas. Narinig niya ang mahinang paghinga nito. At sa isang sandaling hindi niya maipaliwanag, tila naging napakaliit ng espasyo sa pagitan nila.

Dahan-dahang bumitaw si Maybel.

“Kuha na po ako ng kandila.”

“Maybel.”

Napahinto siya.

“Po?”

Tila may gustong sabihin si Roberto, ngunit nang magtagpo ang kanilang mga mata, tila nagbago ang isip nito.

“Mag-ingat ka sa paglalakad.”

Tumango siya at mabilis na nagtungo sa kusina. Pagbalik niya, may dala na siyang kandila at posporo. Sinindihan niya iyon at inilagay sa mesa. Sa mahinang liwanag, mas malinaw niyang nakita ang mukha ni Roberto. May mga guhit ng pagod sa noo nito. Ang mga mata nitong karaniwang seryoso ay tila mas malungkot sa ilalim ng liwanag.

Hindi niya napigilang magtanong.

“May pinagsisisihan po ba talaga kayo?”

Napatingin ang matanda sa apoy ng kandila.

“Oo.”

“May kinalaman po ba iyon sa taong nami-miss ninyo?”

Matagal bago sumagot si Roberto.

“Oo.”

Hindi na siya nagtanong pa. Sa halip, naupo siya sa kabilang dulo ng sofa.

Sa gabing iyon, hindi na nila pinag-usapan ang mga ordinaryong bagay. Nagkuwento si Roberto tungkol sa mga panahong mahirap ang buhay, sa mga desisyong ginawa niya noong bata pa siya, at sa mga pagkakataong inakala niyang kaya niyang kontrolin ang lahat.

Hindi nito sinabi ang buong katotohanan. Ngunit sa unang pagkakataon, may bahagi ng sarili nitong ipinakita kay Maybel.

At nakinig siya.

Hindi niya namalayang lumipas ang halos isang oras.

Nang bumalik ang ilaw, kapwa sila napakurap.

Parang biglang nagising si Maybel mula sa isang sandaling ayaw niyang pangalanan.

“Late na pala.”

Tumango si Roberto.

“Dapat matulog ka na.”

Tumayo siya, ngunit bago umalis, lumingon siya.

“Salamat po sa pakikipag-usap sa akin.”

Tumingin si Roberto sa kanya.

“Salamat din sa pakikinig.”

Nagtagpo ang kanilang mga mata. Sa pagkakataong iyon, walang biro, walang tanong, at walang dahilan upang manatili sila sa ganoong posisyon.

Gayunman, kapwa sila hindi agad umiwas.

Si Maybel ang unang bumaling sa hagdan. At habang paakyat, napahawak siya sa dibdib. Hindi niya alam kung bakit naging mahalaga sa kanya ang pag-uusap na iyon. Ngunit alam niyang may nagbago.

Hindi pa pag-ibig.

Hindi pa pagtataksil.

Ngunit hindi na rin simpleng pagkailang.

Naiwan si Roberto sa sala.

Tahimik niyang pinatay ang kandila at tumingin sa madilim na bintana.

Hindi niya dapat hinayaang mangyari ang pag-uusap na iyon. Hindi dahil may ginawa silang mali. Kundi dahil unti-unti na niyang nararamdamang may isang bagay na naghihintay sa bawat pagkakataong silang dalawa lamang ang magkasama. At kung hindi niya ito pipigilan, maaaring maging mas mahirap ang susunod na mga araw. Lalo na dahil may katotohanang kailangan niyang aminin.

Si Hulyo.

Ang lalaking pinatay niya.

Ang ama ni Maybel.

At habang unti-unting nagiging malapit ang anak nito sa kanya, lalo niyang nararamdaman ang bigat ng kasalanang hindi niya kailanman kayang takasan.