LOGINHindi inaasahan ni Maybel na magkakaroon sila ni Roberto ng isang araw na halos walang ibang ginawa kundi ang magkasabay sa bahay.
Maagang umalis si June para sa isang business meeting sa labas ng lungsod. Sinabi nitong maaaring gabihin siya, kaya nagpaalam si Maybel na hindi na siya maghihintay para sa hapunan. Pagkaalis ng asawa, sinubukan niyang ituon ang pansin sa mga gawaing-bahay. Ngunit bandang hapon, bumuhos ang ulan at nawalan ng internet connection. Nasa sala si Roberto, nagbabasa ng isang lumang libro, habang siya naman ay nag-aayos ng mga dokumento sa mesa. “Hindi ka ba nababagot?” tanong ni Roberto. Napatingin siya. “Sa ano po?” “Sa bahay. Halos buong araw kang abala.” “Mas gusto ko po ito kaysa walang ginagawa.” “Hindi ka ba lumalabas kasama ang mga kaibigan mo?” “Paminsan-minsan. Pero mas gusto ko rin pong nasa bahay kapag wala si June.” Bahagyang tumango si Roberto. “Mahilig kang mag-alaga ng ibang tao.” Napangiti siya. “Masama po ba iyon?” “Hindi. Pero minsan, nakakalimutan ng mga taong tulad mo ang sarili nila.” Napatigil si Maybel. “Paano po ninyo nalaman?” “Dahil nakikita ko.” Simple lamang ang sagot, ngunit hindi niya napigilang mapatingin sa lalaki. Nakikita siya nito. Hindi lamang ang mga ginagawa niya, kundi pati ang mga bagay na hindi niya napapansin sa sarili. At sa hindi niya maipaliwanag na dahilan, mahalaga iyon sa kanya. “Hindi naman po siguro masama kung minsan ay ibang tao ang inuuna.” “Hindi masama. Basta huwag mong kalimutang may karapatan ka ring alagaan.” Natahimik siya. May mga sandaling gusto niyang sabihin kay June ang mga bagay na ito, ngunit madalas ay abala ang asawa sa trabaho. Hindi naman nito sinasadyang hindi siya pakinggan; sadyang marami lamang itong responsibilidad. Ngunit kay Roberto, tila mas madaling magsalita. At iyon ang dapat niyang pag-ingatan. Maya-maya, pumunta si Maybel sa kusina upang kumuha ng mga tasa. Nang bumalik siya, nakita niyang nakatayo si Roberto sa tabi ng mesa, sinusubukang abutin ang isang kahong nasa mataas na estante. “Hayaan n'yo na po. Ako na.” “Hindi ko naman kailangan ng tulong.” “Pero hindi ninyo maabot.” Napatingin ito sa kanya. “Napapansin mong marami kang komento tungkol sa ginagawa ko.” Napatawa si Maybel. “Dahil marami rin po kayong komento tungkol sa ginagawa ko.” Bahagyang ngumiti si Roberto. “Fair enough.” Lumapit si Maybel sa estante at inabot ang kahon. Ngunit nang hilahin niya iyon, may ilang lumang papel na nahulog. Pareho silang yumuko upang pulutin ang mga iyon. Nagtagpo ang kanilang mga kamay sa isang sobre. Natigilan sila. Hindi agad bumitaw si Maybel. Hindi rin agad inalis ni Roberto ang kanyang kamay. Sa ilang segundo, kapwa nila naramdaman ang katahimikang biglang nagbago ang bigat. Tumingala si Maybel. Nasa harapan niya ang mukha ni Roberto, mas malapit kaysa sa inaasahan niya. Nakita niya ang pag-aalinlangan sa mga mata nito—isang sandaling tila may gustong gawin, ngunit may mas malakas na dahilan upang huwag ituloy. Dahan-dahan siyang bumitaw. “Sorry po.” Umayos ng tindig si Roberto at agad na inilayo ang sarili. “Wala kang kailangang ihingi ng tawad.” Ngunit hindi na tulad ng dati ang boses nito. Mas mababa. Mas seryoso. At mas maingat. Napansin iyon ni Maybel. “May problema po ba?” Tumingin si Roberto sa kanya. “Maybel, kailangan nating mag-ingat.” Naramdaman niyang tila may malamig na tubig na ibinuhos sa kanyang dibdib. “Sa ano po?” “Sa mga bagay na maaaring hindi natin namamalayang binibigyan natin ng kahulugan.” Hindi siya agad nakasagot. Dahil alam niya kung ano ang tinutukoy nito. Ang mga pag-uusap nila. Ang mga sandaling silang dalawa lamang. Ang paraan ng paghahanap niya sa presensiya nito kahit wala naman siyang dahilan. “May ginagawa ba akong mali?” tanong niya, halos pabulong. Umiling si Roberto. “Hindi ko sinasabing may ginawa ka.” “Kung ganoon, bakit kailangan nating mag-ingat?” Matagal siyang tinitigan ng matanda. “Dahil asawa ka ng anak ko.” Tumama sa kanya ang mga salitang iyon. Hindi dahil hindi niya alam. Kundi dahil kailangan niyang marinig ang katotohanang pilit niyang iniiwasang isipin. “Alam ko po.” “At ako ang ama niya.” “Alam ko rin po.” “Kung ganoon, naiintindihan mo kung bakit hindi tayo dapat maging pabaya.” Napalunok si Maybel. Gusto niyang sabihin na wala namang nangyayari. Na hindi niya sinasadyang mapansin ang lalaki. Na ang lahat ng iyon ay bunga lamang ng pagiging magkasama nila sa iisang bahay. Ngunit hindi niya kayang sabihin ang mga salitang iyon nang buong paniniwala. Kaya tumango na lamang siya. “Opo.” Kinuha niya ang mga papel at mabilis na inilagay sa kahon. “Pasensiya na po. Hindi na mauulit.” Nang tumalikod siya, narinig niya ang mahinang boses ni Roberto. “Maybel, hindi ko sinasabing kailangan mong umiwas sa akin na para bang may ginawa kang masama.” Napahinto siya. “Kung ganoon, ano po ang gusto ninyong gawin ko?” Huminga nang malalim ang matanda. “Gusto kong pareho nating alalahanin kung ano ang tama.” Hindi na sumagot si Maybel. Dahil sa unang pagkakataon, hindi na niya kayang itanggi na may isang bagay siyang kailangang pigilan. At masakit palang aminin na ang isang damdaming hindi mo naman hiniling ay maaari pa ring maging responsibilidad mo. Kinagabihan, dumating si June na may dalang pagkain mula sa paborito nilang restaurant. “Mahal, sorry kung late ako.” Niyakap siya ni Maybel. “Okay lang.” “Kamusta kayo ni Papa?” Napatingin siya sa sala, kung saan nagbabasa si Roberto. “Maayos naman.” “Good.” Hinalikan siya ni June sa noo. “Salamat sa pag-aalaga sa kanya.” Ngumiti si Maybel. Ngunit nang lumingon siya kay Roberto, nakita niyang mabilis itong umiwas ng tingin. Wala siyang alam na dahilan upang masaktan. Wala naman silang relasyon. Wala silang ipinangako sa isa't isa. Gayunman, nang gabing iyon, habang nakahiga siya sa tabi ni June, matagal siyang nakatitig sa kisame. Naalala niya ang sinabi ni Roberto. [Pareho nating alalahanin kung ano ang tama] Dapat ay sapat na iyon. Dapat ay nakaramdam siya ng ginhawa dahil malinaw ang hangganan. Ngunit sa halip, may kung anong lungkot na hindi niya maipaliwanag. At iyon ang mas kinatakutan niya. Dahil kung ang pag-iwas ay masakit, ano pa kaya ang mangyayari kapag tuluyan na siyang naging malapit sa taong hindi niya dapat hangarin?Hindi nakatulog nang maayos si Maybel nang gabing iyon. Paulit-ulit na bumabalik sa isip niya ang mga sinabi ni June, ang babala ni Roberto, at ang pahinang nakita niya sa lumang kuwaderno ng kanyang ama.“Hanapin ang lalaking nakasaksi.”Sino ang lalaking iyon? Bakit tila lahat ng taong malapit sa kanya ay may alam ngunit ayaw magsalita? At bakit pati ang sarili niyang asawa ay handang sirain ang ebidensiyang maaaring magbigay-linaw sa pagkamatay ni Hulyo?Bago magbukang-liwayway, bumangon siya at muling inilabas ang mga dokumentong nakuha niya sa kahon. Maingat niyang inayos ang mga ito sa ibabaw ng mesa. Kinuha niya ang lumang litrato ng kanyang ama kasama ang isang lalaking hindi niya kilala. Sa likod nito ay may petsang halos tatlong araw bago namatay si Hulyo.Sinuri niya ang mukha ng lalaki. Malabo ang kuha, ngunit kapansin-pansin ang peklat sa gilid ng kaliwang kilay nito. May suot itong lumang relo at hawak ang isang sobre na tila ayaw ipakita sa kamera.“Kung ikaw ang saksi,
Hindi agad binuksan ni Maybel ang pinto nang kumatok si Roberto. Hawak pa rin niya ang papel na nakita niya sa mesa.“Huwag mong hayaang malaman ni Maybel ang tungkol sa gabing iyon.”Paulit-ulit niyang binabasa ang mga salita. Hindi niya alam kung sino ang sumulat, ngunit ang biglaang pag-alis ni June ay lalo lamang nagpalalim sa kaniyang hinala.“Maybel? Nariyan ka ba?” tawag ng matanda.Huminga siya nang malalim bago binuksan ang pinto.“Magandang gabi po.”Ngumiti si Roberto, ngunit agad na napansin ang seryosong mukha niya.“May problema ba? Parang may bumabagabag sa iyo.”“Wala naman po. May kailangan po ba kayo?”“Dumaan lang ako para kamustahin ka. Wala kasi si June, at naisip kong baka kailangan mo ng kasama.”Dati, ikinatutuwa ni Maybel ang ganitong pag-aalala. Ngunit ngayong nakita niya ang pangalan ni Roberto sa kuwaderno ng kaniyang ama, hindi na ganoon kadaling tanggapin ang kabaitan nito.“Puwede ba akong pumasok sandali?” tanong ng matanda.Nag-alinlangan si Maybel bag
Hindi mapakali si Maybel habang nakatitig sa lumang litrato mula sa mga gamit ng kaniyang ina. Paulit-ulit niya itong sinuri, ngunit hindi niya maintindihan kung bakit tila may itinatago ang mga nakakakilala sa kaniyang ama.Sa larawan, nakatayo si Hulyo sa tabi ng lalaking hindi niya makilala dahil kupas ang mukha nito. Pareho silang seryoso. Sa likod ng litrato ay may petsang nakasulat—tatlong araw bago namatay ang kaniyang ama.“Bakit hindi mo sinabi sa akin na may ganitong litrato?” tanong niya sa kaniyang inang si Maria.Napabuntong-hininga si Maria. Matagal muna itong nanahimik bago sumagot.“Anak, matagal na ang nakalipas mula nang mangyari ang lahat. Akala ko, mas makabubuting kalimutan na lang natin ang mga bagay na hindi na natin mababago.”“Pero si Papa ang pinag-uusapan natin, Ma. Paano ko siya makakalimutan kung hanggang ngayon, hindi ko alam ang totoong nangyari sa kaniya?”Napayuko ang kaniyang ina. Namuo ang luha sa mga mata nito.“May mga bagay na kahit ang isang ina,
Kinabukasan, nagpasya si Maybel na puntahan ang kanyang ina. Nasa maliit na bahay ni Maria ang lumang album ng kanilang pamilya. Habang nagkakape sila, napansin niyang paulit-ulit na tinitingnan ng kanyang ina ang isang litrato ni Hulyo. “Ma,” sabi niya, “may itatanong ako.” Tumingin si Maria. “Bakit?” “May alam ka ba tungkol sa mga huling araw ni Papa?” Biglang naging seryoso ang mukha ng kanyang ina. “Bakit mo naitanong iyan?” “Dahil pakiramdam ko, may mga bagay kayong hindi sinasabi sa akin.” Matagal na nanahimik si Maria bago tumingin sa lumang album. “Maybel, hindi ko alam ang buong katotohanan tungkol sa pagkamatay ng papa mo.” Napahigpit ang hawak ni Maybel sa tasa. “Anong ibig mong sabihin?” “May mga bagay na hindi nagtugma sa mga sinabi sa akin noon. May mga taong ayaw nang pag-usapan ang nangyari. At may ilang gamit ang papa mo na hindi ko kailanman naunawaan.” “May kinalaman ba si Roberto?” Hindi agad sumagot si Maria. “Hindi ko alam kung ano ang alam niya,”
Nang gabing iyon, hindi pa rin umuuwi si June. Alas-nuwebe na nang makatanggap si Maybel ng mensahe. [Sorry, love. May emergency meeting. Huwag mo na akong hintayin. Kumain ka na.] Napatitig siya sa screen. May gusto siyang sabihin. Gusto niyang itanong kung kailan sila magkakaroon ng oras para sa isa't isa. Gusto niyang sabihin na nami-miss na niya ang mga panahong sabay silang kumakain, nagkukuwentuhan, at hindi kailangang magpaalam nang paulit-ulit. Ngunit sa huli, ang na-type lamang niya ay: [Okay, love. Ingat ka.] Reply ni Maybel. Ibinaba niya ang cellphone. “Hindi na naman siya uuwi?” tanong ni Roberto mula sa kusina. Umiling siya. “Hindi na po.” “Gusto mo bang kumain?” “Hindi na po. Wala akong gana.” Tahimik siyang pinagmasdan ni Roberto. “Maybel, halika muna.” Nagtaka siya, ngunit sumunod. Dinala siya nito sa maliit na hapag sa kusina kung saan may dalawang mangkok ng mainit na sopas. “Hindi ko alam kung ano ang gusto mong kainin, kaya ito na lang ang ginawa ko
Kinabukasan, maagang pumasok si June sa opisina. Nagising si Maybel sa tunog ng kalderong inilalapag sa kusina. Maaga pa, ngunit may naamoy na siyang kape at pritong itlog. Nagtaka siya dahil karaniwan ay siya ang unang bumabangon sa bahay. Pagdating niya sa kusina, nadatnan niya si Roberto na nakatayo sa harap ng kalan, nakasuot ng simpleng puting T-shirt at maitim na pantalon. “Good morning,” bati nito nang mapansin siya. Napahinto si Maybel. Hindi niya alam kung bakit parang kakaiba sa paningin niyang makita itong ganoon kasimple. Walang seryosong polo, walang relong mamahalin, at walang ekspresyong tila laging may iniisip na mabigat. “Good morning po. Kayo po ang nagluto?” “May iba pa bang tao rito?” Napangiti siya. “Akala ko po, kape lang ang kaya ninyong gawin.” “Masakit naman iyon.” “Hindi ko pa naman po natitikman ang luto ninyo.” “Then sit down and judge for yourself.” Umupo si Maybel sa mesa. Inilapag ni Roberto sa harapan niya ang isang plato ng itlog, tinapay







