Chapter 2

Chapter 2: Si Don na Walang Ngiti

Marikit Reyes

"Bakir po?" iyon ang tanong ko. Isang salita lang. Pero sapat para tuluyang magbago ang ekspresyon ni Don Rafael.

Hindi siya sumagot agad. Tinitigan niya lang ako na para bang sinusubukan niyang alamin kung seryoso ba talaga akong tinanong siya. At dahil hindi ako sanay umatras sa titig, tinitigan ko rin siya.

Isa. Dalawa. Tatlong segundo. Sa huli, siya ang unang umiwas.

"Because you're supposed to be working, not smiling," napakurap ako.

"Masama po bang ngumiti?"

"At five in the morning?"

"Masama po ba?" his jaw tightened.

"Marikit."

"Po?"

"You're already talking back," napakagat ako sa loob ng pisngi ko.

Tama. May punto siya. Pero hindi ibig sabihin na gusto kong aminin iyon.

"Sorry po," hindi siya sumagot. Tumalikod siya at nagsimulang maglakad pababa ng hagdan.

"Follow me," napabuntong-hininga ako bago sumunod.

Hindi ko alam kung bakit parang bawat salita niya ay utos.

Follow me. Wake up at five. Don't talk back. Don't smile.

Ano pa kaya? Bawal huminga?

Habang pababa kami ng hagdan, pinilit kong huwag magkomento. Hindi ko alam kung bakit, pero may kakaiba talaga sa lalaking ito.

Tahimik. Diretso. Malamig.At parang allergic sa anumang bagay na masaya.

Pagdating namin sa kusina, halos mapanganga ako. Mas malaki pa ito kaysa sa buong bahay namin. May dalawang refrigerator. Isang malaking stove. Maraming cabinets. May mga kawali na nakasabit nang maayos. At sa gitna, isang mahabang kitchen island na parang pang-restaurant.

Napatingin ako sa kanya.

"Ang laki," he glanced at me.

"Problem?"

"Na shocked lang po."

"Get used to it," tumango ako.

"Okay po," sagot ko, at ibinigay niya sa akin ang isang maliit na notebook.

"House rules."

Binuksan ko. May listahan. Mahaba.

Sobrang haba.

1. Wake up at 5:00 a.m.

2. Breakfast at 6:30 a.m.

3. Lunch at 12:00 noon.

4. Dinner at 7:00 p.m.

5. No unnecessary noise.

6. No guests.

7. No leaving the property without permission.

8. No personal use of household vehicles.

9. No entering private rooms.

10. No talking back.

Napatingin ako sa huling item.

"Sir."

"What?"

"May number ten talaga?"

"Yes."

"Important po?"

"Very," napabuntong-hininga ako.

"Noted."

"Good," sagot niya, bago tinuro niya ang kusina.

"You'll handle breakfast."

"Para po sa lahat?"

"Yes."

"Kasama po kayo?" he looked at me.

"Obviously."

"Okay," sagot ko, bago binaba ko ang notebook.

"Anong gusto niyong breakfast?"

"Anything."

"Anything?"

"You're the cook."

"Kasambahay po."

"Same difference,” napataas ang kilay ko.

Hindi. Hindi pareho. Pero pinili kong huwag magsalita. ‘Rule number ten.’ Huminga ako nang malalim.

"Okay. Gagawa na po ako ng breakfast," tumango siya.

"Six-thirty."

"Yes, sir," tumalikod na siya.

Pero bago siya tuluyang makalabas ng kusina, nagsalita ako.

"Don Rafael," tawag ko, at huminto siya.

"Yes?"

"May chocolate po ba?"

Dahan-dahan siyang lumingon.

"Chocolate?"

"Para kay Sofia. Gusto raw po kasi niya ng chocolate pancake."

Natahimik siya. Then he nodded toward the refrigerator.

"Second shelf."

"Okay."

"Don't use too much."

Napangiti ako.

"Yes, sir."

Umalis siya.

At sa sandaling nakalabas siya ng kusina, saka ako napailing.

"Ang sungit."

"He's not always like that."

Napalingon ako. Nasa doorway si Lola Conching.

"Maaga pa po kayo."

"Sanay na ako," usal ko, bago lumapit siya sa kitchen island.

"At huwag mong sabihing masungit si Don."

"Bakit po?"

"Baka marinig ka."

Napatingin ako sa hallway. Wala siya.

"Naririnig po ba niya lahat?"

"Kapag tungkol sa kanya, oo," napatawa ako nang mahina.

"May superpower?" ngumiti si Lola Conching.

"Mas nakakatakot pa sa superpower," napailing ako.

"Okay po," tumingin siya sa ginagawa ko.

"Ano'ng lulutuin mo?"

"Chocolate pancakes, fried eggs, bacon."

"Para sa mga bata?"

"At para sa lahat."

"Kasama si Don?"

"Kasama," apangiti siya.

"Ha, bakit po?" curious na tanong ko.

"Why?"

"Sensitive ang panlasa ni Don," napatango naman ako, bago napatingin ako sa kawali.

"Ah."

"At ayaw niya ng matamis sa umaga."

Napahinto ako.

"Pero chocolate pancakes ang gusto ni Sofia."

"Exactly."

Natawa ako.

"Problema na agad."

Tumawa rin si Lola Conching.

"Welcome to Hacienda Monteverde."

Makalipas ang isang oras, puno na ng amoy ng pancake ang kusina. Maingat kong inilagay ang mga pagkain sa mesa. Nasa gitna ang malaking stack ng pancakes. May chocolate syrup sa ibabaw. Sa tabi ay fried eggs, bacon at toast.

Nagsimula na akong maglinis nang marinig ko ang yabag. Sabay-sabay dumating ang mga tao.

Si Sofia ang unang pumasok. Her eyes widened.

"Chocolate pancakes!"

"Good morning."

She ran toward the table.

"Thank you!"

Miguel followed her.

"Wow."

"Nagustuhan mo?" he nodded.

"Looks good."

"Try mo."

Naupo silang dalawa. Ilang sandali lang, dumating si Don Rafael. Naka-long sleeves na siya ngayon. May hawak na cellphone. Hindi man lang siya nagsalita habang umuupo. Ibinaba niya ang cellphone. Tumingin sa pagkain. Then at me.

"You made this?"

"Opo."

He picked up his fork. I waited. Hindi ko alam kung bakit parang exam ang pakiramdam. He cut a small piece of pancake. Tinikman. Tahimik. Ngumunguya. I crossed my arms. Then he swallowed.

"Too sweet," komento niya, kaya napakurap ako.

"Chocolate pancake po iyon."

"I know."

"Eh bakit po—"

Huminto ako. Rule number ten. Tumikhim ako.

"Sorry po."

Sofia looked at him.

"I like it."

"So do I," Miguel added.

Don Rafael looked at them.

"Then eat."

They did.

Ako naman ay nakatayo lang sa gilid.

"You're not eating?"

Umiling ako.

"Mamaya po."

"Why?"

"May kailangan pa akong gawin."

"Sit," napatingin ako sa kanya.

"Po?"

"Sit and eat."

"Hindi po ako—"

"That's not a request."

Napabuntong-hininga ako.

"Okay."

Umupo ako sa kabilang dulo ng mesa.

Tahimik kaming kumain.

At sa unang pagkakataon, napansin kong hindi naman pala laging seryoso ang dalawang bata. Si Sofia ay tahimik na kumakain habang kumakanta ng kung anong English song. Si Miguel naman ay nagbabasa ng libro habang kumakain. At si Don Rafael? Tahimik lang. Walang imik. Walang ngiti. Parang hindi niya kilala ang salitang "casual conversation."

Hanggang sa nagsalita si Sofia.

"Dad?"

"Hmm?"

"Can Ate Marikit stay?"

Tumigil ako sa pagkain.

Don Rafael looked at her.

"She works here."

"I know."

"So?"

"I mean… can she stay forever?"

Napatingin ako sa bata. Napatingin din si Don Rafael sa akin.

Then he answered.

"That's up to her," napakunot-noo ako.

"Up to me po?"

"Yes."

"Bakit po?"

"If you can't handle the work, you can leave."

Napahigpit ang hawak ko sa kutsara. Hindi ko alam kung bakit parang may hamon sa boses niya. Parang gusto niyang sabihin na ‘Hindi ka tatagal dito.’

Tumingin ako sa kanya.

"I can handle it."

"Are you sure?"

"Yes."

"You've only been here for one morning."

"One morning ay sapat na po."

Miguel looked between us.

"Is this a fight?"

Sofia giggled.

"No."

I looked at Don Rafael. He looked at me.

"Not yet," I said. Biglang tumahimik ang mesa.

Si Lola Conching, na nasa gilid, ay napapikit.

Sofia covered her mouth. Miguel started laughing. At si Don Rafael? Tinitigan lang ako. Walang ngiti.

Pero sa unang pagkakataon, may bahagyang pag-angat sa isang sulok ng labi niya. Napakaliit. Halos hindi ko napansin. Pero nakita ko.

And I froze. Ngumiti siya. For one second. Just one. Then it disappeared. Tumayo siya.

"I'm going to work," sabi niya, bago kinuha niya ang cellphone niya.

"Clean the kitchen afterward."

"Yes, sir."

Humakbang siya palayo.

At bago siya tuluyang lumabas, narinig ko si Sofia.

"Dad?" he stopped.

"What?"

"You smiled."

Napatigil ako. Don Rafael looked at his daughter.

"I did not."

"You did."

"No."

Miguel laughed.

"You definitely did."

Don Rafael shook his head.

"I have work."

At umalis siya.

Pagkalabas niya, hindi ko napigilang tumingin kay Lola Conching.

"Ngumiti ba siya?" tanong ko at she smiled.

"Oo."

"First time?"

"Not exactly."

"Pero bihira?"

"Very."

Napatingin ako sa pintuan kung saan siya nawala.

"Ang weird."

"Why?"

"Parang malaking achievement."

Natawa si Lola Conching.

"Marikit."

"Hmm?"

"Mag-ingat ka," napatingin ako sa kanya.

"Sa trabaho?" she shook her head.

"Sa mga bagay na hindi mo pa naiintindihan."

Hindi ko na siya tinanong. Dahil sa totoo lang, wala naman akong oras para sa mga misteryo. May utang ako. May kapatid akong may sakit. May trabaho akong kailangang panatilihin. At higit sa lahat, kailangan kong manatiling nakatuon.

Hindi ako pumunta sa Hacienda Monteverde para magkaroon ng bagong pamilya. Hindi ako pumunta rito para makilala ang isang lalaking walang ngiti. At lalong hindi ako pumunta rito para maging interesado sa buhay ng amo ko.

Trabaho lang. Iyon ang paulit-ulit kong sinabi sa sarili ko.

Trabaho lang.

Bandang alas-diyes ng umaga, natapos ko ang unang bahagi ng mga gawain. Naglalaba ako sa likod ng bahay nang lumapit si Miguel.

"Ate Marikit," napatingin ako.

"Yes?"

"Can I ask you something?"

"Sure."

"Why do you work?" napahinto ako.

"Because I need money."

"Why?" curious na tanong niya, at napangiti ako nang bahagya.

"Para sa pamilya ko."

"Your parents?"

"May kapatid ako."

"How old?"

"Eleven."

"Is he sick?"

Napatingin ako sa kanya.

"Sinong nagsabi sa'yo?"

"You look sad when you talk about him."

Hindi ko alam kung anong sasabihin ko. Minsan, mas madaling magsinungaling sa matatanda. Mas mahirap sa mga bata.

"Yes."

"Will he get better?" napahinga ako nang malalim.

"That's what I'm hoping."

Tumango siya. Then he smiled.

"I hope so too."

"Thank you."

"You're welcome."

Tumakbo na siya pabalik sa bahay. Napatingin ako sa langit.

Hindi ko alam kung bakit biglang sumikip ang dibdib ko. Siguro dahil sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang lahat, may ibang taong umasa rin para kay Miguel.

At kahit simpleng "I hope so too" lang iyon—

Malaki na para sa akin.

Bandang tanghali, habang nag-aayos ako ng mga gamit sa kusina, may narinig akong boses mula sa labas.

"Marikit!" sigaw niLola Conching.

"Po?"

"Don Rafael is looking for you," napatingin ako sa kanya.

"Ako?"

"Yes."

"Bakit daw po?"

"Just go."

Napabuntong-hininga ako. Pinunasan ko ang kamay ko. Lumabas ako. Nasa veranda siya. Nakatayo. May hawak na ilang dokumento. Paglapit ko, hindi siya agad nagsalita.

"Sir?"

"You missed a room."

"Aling room po?"

"The west wing," napakunot-noo ako.

"West wing?"

"Yes."

"Hindi ko po alam na kasama iyon."

"Now you know."

Napatingin ako sa malaking bahay.

"Okay. Lilinisin ko po."

Tumalikod na sana ako nang magsalita siya.

"Marikit," huminto ako.

"Po?"

He looked at me.

"How much do you need?"

Nanigas ako.

"Para saan po?"

"For the job."

"Salary po?"

"No."

Napakunot-noo ako.

"The reason you need this job."

Hindi ako nakasagot. He knew. Hindi ko alam kung paano Pero alam niyang may mas malalim na dahilan. At sa unang pagkakataon, nakita ko ang isang bagay sa mga mata niya na hindi ko inaasahan. Concern. Kaunti. Halos hindi makita. Pero nandoon.

"Personal po iyon " tumango siya.

"I know."

"Then why ask?"

"Because if you're going to work here, I need to know what might affect your work."

"Wala po."

"Are you sure?"

"Yes."

Tahimik siya. Then he nodded.

"Fine."

Humakbang ako palayo.

"Marikit," lumingon ako.

"Yes?"

"Don't carry everything alone."

Napatingin ako sa kanya. Hindi ko alam kung bakit mas tumatak iyon kaysa sa lahat ng sinabi niya mula kaninang umaga. Hindi ko siya sinagot. Tumango lang ako. At naglakad palayo.

Pagdating ko sa west wing, napahinto ako sa harap ng isang malaking p***o. Hindi ko alam kung bakit. Pero may pakiramdam akong hindi lang basta kuwarto ang nasa likod nito. Itinaas ko ang kamay ko. Kakatok sana ako nang biglang bumukas ang p***o mula sa loob. At si Don Rafael ang nasa likod nito. Nagkatinginan kami.

"You're early," napatingin ako sa orasan. "Three minutes early."

He stared at me. I stared back. Then he sighed.

"You're going to be trouble,” napataas ang kilay ko.

"Sir?" he shook his head.

"Nothing."

At isinara niya ang p***o. Naiwan akong nakatayo roon. Hindi ko alam kung bakit, pero ngumiti ako. Dahil kahit hindi ko pa alam kung ano ang meron sa likod ng malamig na mukha ni Don Rafael. May isang bagay akong sigurado. Hindi ako ang unang susuko.

At kung gusto niyang patahimikin ang bibig ko, kailangan niyang pagtrabahuhan iyon.

Dahil si Marikit Reyes ay maaaring maging kasambahay niya.

Pero hindi niya kailanman magiging alipin. At hindi ko alam noon na ang maliit na laban na iyon sa pagitan namin ang magiging simula ng isang bagay na pareho naming hindi kayang takasan.