CHAPTER FOUR HIDDEN MEMORIES

SAKAY ng itim na kabayo ay nagpasya si Xander na libutin ang buong hacienda kasama ang isa sa pinagkakatiwalaang tauhan na si Jasper, na halos kasing-edad niya lang. Gusto sanang sumunod ni Eunice sa binata, ngunit nagpasya siyang manatili na lang dahil ayaw niyang malaman ni Xander na may alam siya sa pagsakay ng kabayo. She will play dumb so no one could notice that she knew enough—more than enough that everyone could know.

Naupo siya sa nakatambak na dayami at pinagmasdan ang buong paligid. Sa di-kalayuan ay nahagip ng kanyang tingin si Ramon—ang driver ni Xander—na nakikipagkuwentuhan sa mga tauhan ng hacienda. Lumapit siya dito upang makisali sa kanilang usapan.

"Hi," bati niya.

"Oh, Eunice, hindi ka ba sumama kay Señorito sa pag-iikot sa buong hacienda?" tanong ni Ramon habang inaayos ang hawak na tabako.

"Ah, hindi, pinaiwan niya ako dito at dito na lang daw maghintay," ani niya sabay upo sa tabi nito.

Natawa nang mahina si Ramon. "Buti ka pa nga at nakapagpahinga. Alam mo ba, simula nang dumating si Señorito dito sa hacienda, parang nagbago na ang ihip ng hangin. Dati, masaya at maingay dito. Ngayon, parang may multong nagpapalipad-hangin."

Napakunot-noo si Eunice. "Bakit naman? Ano bang ginagawa ni Señorito?"

Sumulyap si Ramon sa paligid bago bumulong, "Sobrang higpit. Kahit maliit na pagkakamali, pinalalabas na malaking kasalanan. Marami nang natanggal at pinauwi nang walang bayad. Takot na takot na silang lahat. Sabi nila, dugo talaga ng Montes ang nananaig—malupit at dominante."

Nanikip ang dibdib ni Eunice sa narinig. Kumpirmasyon iyon ng hinala niya. Minamaltrato nila ang mga taong walang kalaban-laban.

"Pero alam mo," dagdag pa ni Ramon at tumingin sa kanya nang may halong pagtataka, "iba ka talaga. Kahit katulong ka lang, may ibang dating ka. Parang hindi ka sanay sa ganitong buhay. Sigurado ka bang sanay ka sa hirap?"

Napangiti si Eunice nang mapait. "Sanay na sanay po, Ramon. Masanay ka man o hindi, kailangan mong buhayin ang sarili mo."

"Oo nga po, sigurado ka bang katulong ang pinasok mo dito?" singit ng isang babae na tingin niya ay nasa edad trenta lang, ngunit bakas sa mukha nito ang kulubot at maitim na balat dulot ng init ng araw.

"Oo naman, lumuwas ako dito para manilbihan," saad niya at malapad na ngumiti.

"Kung gano'n pala, araw-araw namin nasisikatan ang kagandahan mo, 'di ba mga kasama?" malakas na sabi ng lalaki sa ibang mga tauhan doon.

Sumang-ayon ang karamihan at nagtawanan.

"Hay, Eunice, ngayon ko lang ulit narinig ang mga tao dito na tumawa ng ganyan kalakas," wika ni Ramon.

"Naku, dapat lagi tayong masaya kahit marami tayong problema," saad niya.

Parang may kumurot sa bahagi ng kanyang puso habang pinagmamasdan ang mga tauhang masayang nagbibiruan at nagtatawanan. Ito iyong uri ng kasiyahang pinagkait at unti-unting naglalaho dahil sa mahigpit na pamamalakad ni Xander.

Dumako ang kanyang tingin sa malayo, at biglang bumalik sa kanyang alaala ang mga pangyayari sa gabing sila ay pinalayas ni Federico Montes, kasama ang iba na lubos na pinagkatiwalaan ng kanyang Papa.

Nang gabing iyon nagsimulang magbago ang lahat.

Isang hatinggabi habang nagpapahinga sila, nabulabog ang buong mansyon dahil sa ingay sa labas. Naroon ang mga pulis na pinalilibutan ang lugar, kasama si Don Federico at ang mga taong dati ay malapit sa kanyang Papa. Malakas ang katok at kalampag sa pinto.

"Antonio, lumabas ka diyan!" sigaw ni Don Federico.

Nagmamadaling bumaba ang kanyang ama kahit walang sapin sa paa, kasunod ang kanyang ina.

Pagbukas ng pinto ay agad na pumasok ang dalawang pulis at pinosasan ang kanyang Papa nang hindi man lang ipinapaliwanag ang dahilan.

"Sandali! Anong kasalanan ko at hinuhuli ninyo ako?" tanong ni Don Antonio, bakas sa mukha ang pagtataka at galit.

"Compadre, I'm sorry, pero kailangan mong managot sa batas sa salang pagpatay kay Mang Fabian," wika ni Federico.

"Ano?" gulat na gulat na tanong ng kanyang ama.

"Wait, Federico, baka nagkakamali ka! Magkasama kami ni Antonio buong magdamag," depensa ng kanyang Mama.

"I'm sorry, pero may nakakita sa kanya. Siya ang pumatay kay Mang Fabian," giit pa ni Don Federico.

"Pero sandali lang, hindi makatarungan ang pagbibintang mo sa akin!" Bakas sa mukha ang matinding galit ng kanyang Papa.

"I'm sorry, compadre, pero marami ang nakakita sa'yo." Pinalungkot ni Don Federico ang mukha at umiling-iling. "At isa pa, ikalulungkot ko na kailangang umalis ng mag-ina mo sa mansyon. Ang buong hacienda ay hindi niyo na pag-aari."

"Ano? Hindi maaari ang sinasabi mo!" sigaw ng kanyang Papa. Pilit itong nanlaban, ngunit sa bawat pagpalag niya ay suntok at tadyak ang tinatanggap nito.

"No! This couldn't be," umiiyak na saad ng kanyang Mama, halos mapaluhod sa sahig dahil sa panghihina at takot.

"I'm sorry, pero ayon sa batas, kailangang pagbayaran ni Antonio ang kasalanan niya. At ang mansyon na ito ay hindi niyo na pag-aari. May record ang munisipyo na halos isang dekada na kayong hindi nagbabayad ng buwis. Bilang isang mabuting kaibigan, ako ang umako ng milyong utang ninyo sa gobyerno, kaya siguro nararapat lang na angkinin ko ang lupang ito," iiling-iling na saad nito, habang may halong panunuya ang ngiti sa mga labi.

"Traidor ka, Federico! Alam mong hindi 'yan totoo!" naghihingalo at puno ng hinagpis na sigaw ng kanyang ama.

Kahit anong laban ng kanyang ama ay wala itong nagawa. Kinaladkad ito palabas ng mansyon ng mga pulis at sapilitang isinakay sa mobile car.

Nang mga sandaling iyon, nasa itaas siya at nakadungaw sa hagdan. Nasaksihan niya ang lahat—ang paghihirap ng kanyang Papa at ang matinding sakit na idinulot nito sa kanyang Mama na halos ikamatay na dahil sa pangyayari.

Nang oras na iyon, bumalot ang matinding galit sa puso niya. Nanumpa siya sa sarili na ipaghihiganti ang kanyang mga magulang at babawiin ang lahat ng pag-aari nila na sapilitang inagaw sa kanila.

Napakuyom ang kanyang mga kamao at hindi namalayan ang pagtulo ng kanyang luha. Napapiksi siya nang hinawakan siya ni Ramon sa balikat.

"Eunice, okay ka lang ba?" Tanong nito.

"Ahm...okay lang ako, may naalala lang." Sabay pahid ng luha sa pamamagitan ng palad niya.

"Sigurado ka ba? Bakit ka umi—

Agad niyang pinutol ang sasabihin ni Ramon. Hinarap niya ang lalake ."Huwag kang mag-aalala okay lang ako," sabay ngiti niya.

"Basta kung may problema ka o kailangan mo ng kausap, nandito lang kami."

"Maraming salamat, Ramon," tanging nasabi niya at muling ibinaling ang tingin sa malayo.

Ilang sandali pa ay narinig nila ang paparating na mga kabayo. Bumabalik na pala sila Xander at Jasper.

Agad na tumayo si Eunice at mabilis na inayos ang sarili.

Bumaba si Xander sa kanyang kabayo at ibinigay ang tali kay Jasper. Nanlilisik ang mga mata nitong pinagmasdan ang buong grupo.

Nagkatinginan ang mga tauhan at agad na naghiwa-hiwalay, bumalik sa kani-kanilang gawain nang halatang takot. Naiwan si Ramon na yumuko nang malalim bago tuluyang umalis papunta sa parking area.

Lumapit si Xander sa kanya, at bago siya tuluyang harapin, muli pa itong sumulyap at pinagbantaan ng tingin ang mga natitirang tauhan.

"You are not allowed to talk with anyone here in Hacienda, understood?" masungit at may diing saad nito.

Tumango lamang si Eunice at yumuko. "Opo, Señorito."

Isang malalim na buntong-hininga ang kanyang pinakawalan habang pinagmamasdan ang likuran ng binata na naglalakad palayo patungo sa parking area.

"May araw ka rin Xander Montes, sa ngayon pagbibigyan kita, pero darating ang oras ikaw at ang pamilya mo ang lalakad ng paluhod at nagmamakaawa sa harap ko," usal niya, na puno ng poot.