The Boss Who Never Smiles

Sabi nila, may tatlong rule raw sa pagtatrabaho sa ilalim ni Gabriel Vergara.

Una, huwag mong sasayangin ang oras niya. Pangalawa, huwag kang magsisinungaling sa kanya. Pangatlo, huwag mo siyang titingnan nang matagal.

Yung pangatlo, hindi ko alam kung joke o totoo. Sa pantry, may nagsabi sa akin dati na kapag tinitigan mo raw si Sir, parang hinihigop ka. At kapag tumingin siya pabalik, parang alam na niya lahat ng itinatago mo. Tumawa ako noon. Hindi na ako tumatawa ngayon.

Totoo man o hindi, hindi ko pa nakikita si Sir Gabriel na kumakain sa pantry, o sumasali sa Christmas party, o tumatawa sa kahit anong biro ng mga VP. Sabi ng iba, nagla-lunch daw siya mag-isa sa opisina, nakatayo, habang nagbabasa ng mga report. Sabi naman ni Ate Nora, tao pa rin daw 'yon. 'Yung ibang tao lang, hindi marunong lumapit.

Maaga ako nang sampung minuto sa 4:00. Naghilamos ako sa CR, nag-retouch ng powder, at inayos ang buhok na hindi naman maaayos kahit anong gawin ko. Tumingin ako sa salamin at sinabi sa sarili, Issa, ayusin mo 'yan. Para kay Tomas. Parang mantra. Hindi ko alam kung gumagana.

Sa harap ng p***o ng opisina niya, nakaupo ang secretary niyang si Ms. Pia, nakasuot ng gray na blazer at ngiting parang naka-pause. "Pasok ka na raw," sabi niya, hindi inaalis ang mata sa monitor.

Si Ms. Pia daw ang pinakamatagal nang kasama ni Sir, anim na taon na. Wala pa raw nakakarinig sa kanya na nag-chismis, na sa opisinang ito ay himala.

Ang opisina ni Gabriel ay malaki pero walang laman, parang model unit sa condo. Glass wall sa isang gilid, kitang-kita ang buong Makati na parang laruang lungsod sa ilalim ng maulap na langit. Itim na mesa. Isang laptop. Isang tasa ng kape na mukhang matagal nang malamig. At sa gilid ng mesa, parang hindi kabilang doon, isang maliit na kahoy na eroplano, luma, may gasgas ang isang pakpak.

Nakatayo siya sa harap ng salamin, nakatalikod, hawak ang kapeng hindi niya iniinom.

"Umupo ka."

Umupo ako. Inilapag ko sa mesa ang panyo niya, nakatupi nang maayos kahit may bakas pa ng luha ko. Hindi siya tumingin doon. Hindi ko alam kung mas gusto ko bang pansinin niya o hindi.

"Mahigit tatlong taon ka na rito," sabi niya, humarap sa akin. "Naging executive assistant ka ni Mr. Lorenzo hanggang sa mag-resign siya."

"Opo, Sir."

"Simula noon, ikaw na rin ang nag-aasikaso ng schedule ko kahit hindi iyon nakasulat sa job description mo."

Natigilan ako. Akala ko, hindi niya napansin. "Kailangan po kasi, Sir. Magulo ang calendar n'yo. Dalawang beses n'yo nang na-double-book ang Singapore trip."

"Tatlo."

"Tatlo po. Sorry."

Tumaas nang konti ang sulok ng labi niya. Hindi ngiti. Parang anino ng ngiti, o ang ideya ng isang ngiti na hindi pa naiimbento.

"Wala kang nagawang mali, Montenegro," sabi niya. "Kaya nagtataka ako kung bakit ka umiiyak sa supply room."

Napansin ko, hindi niya ako tinatanong ng "ano" o "sino ang may kasalanan," tulad ng ibang boss. Laging "bakit." Parang mas mahalaga sa kanya ang dahilan kaysa sa resulta.

Ah. Ito pala talaga ang pakay.

"Sir, personal na bagay po iyon. Hindi na po mauulit."

"Hindi ko tinatanong kung mauulit." Lumapit siya at umupo sa gilid ng mesa niya, mismong tapat ko. Sobrang lapit ng tuhod niya sa tuhod ko, na hindi ko alam kung saan titingin. "Tinatanong ko kung bakit."

Gusto kong magsinungaling. May nakahanda pa ako: sakit ng ulo, away sa jowa, PMS, kahit ano. Pero may kakaiba sa mata ni Gabriel. Parang imposibleng linlangin. Parang kapag nagsinungaling ka, siya pa ang mahihiya para sa'yo.

"May anak po akong may sakit," sabi ko, halos pabulong. "Kailangan niya ng operasyon sa puso. Hindi ko pa po alam kung paano ko mabubuo ang pera."

Nanahimik siya.

Sa labas ng salamin, may eroplanong dumaan, napakaliit sa layo. Narinig ko ang sarili kong paghinga, at sa unang pagkakataon, narinig ko rin ang aircon, ang hum ng laptop, ang tik-tik ng orasan sa pader na ngayon ko lang napansin.

"Asawa mo?"

"Wala po. Kami lang dalawa ng anak ko."

"Ang ama?"

"Wala na po." Mabilis at matigas ang pagkakasabi ko. Mas matigas pa kaysa sa balak ko. "Hindi niya alam na may anak ako."

Tumingin siya sa akin nang matagal. Sa pagkakataong ito, hindi ko inalis ang tingin ko, kahit mahirap, kahit parang humihigpit ang dibdib ko. Naisip ko, siguro ito ang pangatlong rule. Siguro ito ang dahilan kung bakit ayaw nilang tumingin nang matagal.

"Pangalan ng anak mo?"

"Tomas po. Tatlong taon na siya."

May isang bagay sa mukha ni Gabriel na gumalaw. Maliit lang, parang may hinaplos na sugat na matagal nang hindi nahahawakan ng kahit sino. Mabilis. Nawala rin.

"Tomas," ulit niya, halos hindi marinig.

Pagkatapos, bigla siyang tumayo, bumalik sa laptop, at sinabing, "Maaari ka nang umalis."

Tumango ako, kinuha ang folder kong walang laman, at lumabas. Sa p***o, hindi ko mapigilang lumingon. Nakatalikod na ulit siya, nakatayo sa harap ng salamin. Hawak na niya ang maliit na kahoy na eroplano.

Kinabukasan, pagbukas ko ng email bandang 9:15, may bagong mensahe mula sa HR.

Approved: Advance Salary and Medical Assistance. Php 400,000.

Tatlong beses ko iyong binasa. Tapos isa pa. Tinitigan ko ang pangalan sa ilalim, Authorized by: Office of the CEO, at naramdaman kong nanlamig ang batok ko.

Wala akong hiningi. Hindi ko nga alam kung paano hihingi. Pero hindi ko rin kailangang manghula kung sino ang may gawa.

Naisip kong ibalik, pero paano? Mag-email ng "Hindi po, Sir, ayaw ko po ng 400k"? Parang kabaliwan. Kaya iniwan ko muna, at sinabi sa sarili na tatlong araw akong mag-iisip.

Pumunta ako sa office niya nang hindi kumakatok, na hindi ko kailanman ginagawa. Napatayo pa si Ms. Pia sa gulat. "Ma'am, may meeting pa po si Sir—"

"Saglit lang po."

Nakaupo siya sa mesa, nag-aaral ng mga papel. Hindi siya tumingin sa akin.

"Sir, hindi ko po 'to hiningi."

"Hindi nga." Hindi pa rin siya nag-aangat ng tingin. "Ginawa ko 'yon dahil gusto ko."

"Bakit po?"

Tumigil ang daliri niya sa keyboard. Dahan-dahan siyang tumingin sa akin, at doon ko napansin na kahit gaano siya kalamig, may init pala sa ilalim ng titig niyang iyon. Delikadong init, yung tipong hindi ka sigurado kung magpapainit sa'yo o susunog.

"Dahil ayokong may umiiyak sa building ko," sabi niya. "At dahil..." Huminto siya. Parang pinag-isipan kung sasabihin pa ang susunod. "Dahil ikaw ang may hawak ng kalendaryo ko. Hindi ako makakagalaw kung wala ka."

Hindi ko alam kung compliment ba iyon o banta.

Siguro pareho.

"Salamat po," sabi ko, sa wakas. Mahina. Hindi ko alam kung narinig niya.

"Bumalik ka na sa trabaho, Montenegro."

Paglabas ko, hinawakan ko ang pulso ko. Mabilis ang tibok. Ayaw kong aminin kung bakit.

Dumiretso ako sa CR para huminga. Nasalubong ko si Ate Nora, may hawak na tray ng kape, at nang makita niya ang mukha ko, ibinaba niya agad ang tray sa lababo.

"Ano 'yan?"

Ipinakita ko ang phone. Tatlong beses din niyang binasa, katulad ko.

"Hay naku, Issa," sabi niya sa wakas. "Huwag mong isipin na may kapalit 'yan. Minsan, ang mga mayayaman, hindi rin alam kung paano magbigay nang hindi mukhang nag-uutos."

"Ate, baka..."

"Baka ano? Baka mabuti lang talaga siyang tao?" Nagkibit-balikat siya. "Mas nakakatakot pa 'yon, kung tutuusin."

Tumawa kami pareho. Mahina.

Pagdating ng gabi, nakaupo ako sa gilid ng kama sa maliit naming apartment sa Cubao, sinusuklay ang buhok ni Tomas na tulog na. Mabigat ang ulo niya sa hita ko, mainit, amoy shampoo na may bubble gum. Yung buhok niya sa likod, may isang kulot na nakatayo, hindi napapaamo kahit magkano pang pomada. Namana niya iyon sa taong ayaw kong isipin.

Mababa ang kisame ng apartment namin at mainit kahit may electric fan. Nasa kabilang pader si Aling Besing, nanonood ng teleserye na umaabot ang boses hanggang sa higaan namin, kaya nasanay na si Tomas na matulog sa tunog ng mga sigawan at iyakan ng ibang tao. Minsan, napapagitna siya sa tulog at gising, at bumubulong ng, "Mama, bakit ka late?" Kahit alas-siyete lang naman ako nakauwi. Kahit hindi naman talaga ako late.

Binuksan ko ang phone. Inilagay ko sa Notes ang bagong numero: 400,000. Minus 6,500,000. Dalawang numero, magkalayo, parang dalawang bundok na may bangin sa gitna.

Pero 400,000 pa rin iyon. Hindi na ako magpapatawag sa billing nang walang maisasagot.

Habang nakahiga ako sa tabi ni Tomas, hindi ko mapigilang isipin ang tinig ni Gabriel. Tomas. Sinabi niya iyon na parang pangalan ng taong matagal na niyang kilala. Parang pangalan na hindi niya sinasabi nang malakas, kasi mabigat.

Hindi ko alam kung bakit. Hindi ko pa alam noon.

Hindi ko rin alam na tama pala ang kutob ko.

Hindi pa lang sa paraang iniisip ko.