Employees Do Not Cry in the Office

3 years later.

May rule ako sa Vergara Holdings: hindi ako umiiyak sa loob ng building. Sa jeep, pwede. Sa banyo ng ospital, pwede rin. Sa 7-Eleven habang naghihintay ng kape, minsan, oo. Pero sa 32nd floor ng pinakamalaking kumpanya sa Makati? Hindi.

Kaya noong Huwebes ng hapon, 2:47 PM, nang mag-vibrate ang phone ko at nakita kong St. Luke's Billing ang tumatawag, tumayo ako, dala ang folder na kunwari ay importante, at naglakad nang mabilis papunta sa supply room. Hindi ako tumatakbo. Mabilis lang maglakad. Magkaiba 'yon, lalo na kapag may nakatingin.

Supply room. Doon ako umiiyak. Kasama ang mga bond paper, mga ream ng sobre, at ang amoy ng lumang toner na hindi na yata mawawala kahit i-renovate ang buong palapag.

May sticky note sa isa sa mga estante, nakasulat sa makapal na ballpen: WAG GALAWIN ANG STAPLER NI MA'AM LIZA!!! Ilang buwan na iyon doon. Hindi ko alam kung sino si Ma'am Liza, pero gusto ko siyang yakapin, kasi may taong ganoon ka-seryoso sa stapler, ibig sabihin may mga problemang kasing-liit lang noon.

"Ma'am Montenegro? Good afternoon po. Tungkol po ito sa pre-operative requirements ni Baby Tomas..."

Nakinig ako. Tumango, kahit hindi naman ako nakikita ng kausap ko. Binasa niya ang estimate, dahan-dahan, na parang kinakabahan din siya. Anim na milyon at kalahati ang total, kasama ang surgeon's f*e ni Dra. Villareal, ang perfusionist, ang ICU, ang mga gamot pagkatapos, at ang mga "contingency" na hindi ko naintindihan kung ano pero mukhang mahal.

Hindi ko alam kung ano ang perfusionist. Ni-g****e ko pa sa CR noong isang araw: taong nagpapatakbo ng makina na pumapalit sa puso at baga habang inooperahan ang pasyente. May taong magpapatibok ng puso ng anak ko, habang may iba namang humahawak sa mismong puso niya. Nabasa ko rin kung magkano ang isang gabi sa ICU. Hindi ko na tinapos ang pag-scroll.

Anim na milyon at kalahati. Ang suweldo ko, tatlumpu't walong libo kada buwan. Ginawa ko na ang math dati sa likod ng resibo ng Mercury Drug, at lumabas na kakailanganin ko ng labing-apat na taon kung hindi ako kakain, hindi magbabayad ng renta, at hindi magkakasakit.

Nag-post na rin ako sa F******k noong isang buwan, yung may litrato ni Tomas na naka-hospital gown at nakangiti pa, at caption na pinag-isipan ko nang tatlong araw para hindi masyadong nakakaawa. May nag-share, may nag-heart, may nagsabing Praying po! Labingwalong libo't apat na raan ang pumasok. Pinasalamatan ko ang bawat isa sa DM, isa-isa. Pero kahit gaano pa kabait ang mga tao, hindi kakasya ang awa sa anim na milyon.

"Hanggang kailan po kami may time?" tanong ko. Ang liit ng boses ko, parang boses ng bata.

"Mas maaga po, mas maganda. Pero sana po bago mag-Pebrero, Ma'am."

Tatlong buwan.

Pinatay ko ang tawag. Sumandal ako sa metal na estante, dumulas pababa hanggang sa makaupo ako sa sahig, at saka ko hinayaang bumuhos.

Hindi ako yung tipong maganda umiyak. Pulang-pula ang ilong ko, at may tunog akong parang pusang naipit sa p***o. Pero wala namang nakakakita, kaya okay lang.

Habang umiiyak, naalala ko ang almusal kanina. Si Tomas, nakaupo sa mataas na upuan niya kahit hindi na siya baby, kasi gusto niya iyon, kumakain ng lugaw na may itlog. Ininom niya nang kusa ang pink niyang gamot, hindi na ako nakipagbuno tulad noong isang linggo. "Mama, ang tamis," sabi niya, at ngumiti siya, 'yung ngiting may kulang na ngipin sa harap. Yung dibdib niya, tumataas at bumababa nang mabilis, mas mabilis kaysa sa dapat sa batang tatlong taong gulang na nakaupo lang.

Kasi ganoon ang puso niya. May butas. Hindi malaki, sabi ng doktor, pero sapat na para magod siya kahit sa hagdan, sapat para hindi siya makatakbo nang mahaba, sapat para magising ako ng alas-tres ng madaling-araw at hawakan ang dibdib niya para tiyaking tumitibok pa.

Kaya hindi ko siya pinapayagang maglaro sa labas nang matagal kapag mainit. Kaya ako ang laging nagbubuhat sa kanya sa hagdan sa dulo ng araw, kahit mabigat na siya, kahit sumasakit ang likod ko. Kaya ang "Mama, buhatin mo ako" ang pinakamasarap na marinig at pinakamasakit, nang sabay.

Hanggang sa bumukas ang p***o.

Ang liwanag mula sa hallway ay hinarangan ng anino ng isang matangkad na lalaki. Itim na suit, malapad na balikat, at mukhang inukit para mang-intimidate ng board member.

Si Gabriel Vergara. CEO. Ang boss ng boss ng boss ko. Ang lalaking, ayon sa office legend, ay hindi pa nakikitang ngumiti mula nang ipanganak.

Tumigil ang mundo ko. Gusto kong lamunin ng sahig.

"Sir," sabi ko, sabay pahid ng mukha gamit ang manggas ng blouse. Napakaganda ng timing ko, talaga. "Pasensya na po, kukuha lang po ako ng... stapler."

Hindi ako magaling magsinungaling, aaminin ko. Noong grade four, pinatawag ako sa guidance office dahil nagpanggap akong may sakit para hindi makapag-recite. Nahuli ako kasi masyado kong dinamihan ang ubo.

Tumingin siya sa mga kamay kong walang hawak na stapler. Tumingin siya sa pulang mata ko. Tumingin siya sa phone kong nakalapag sa sahig, bukas pa ang call log, nakasulat pa nang malaki ang pangalan ng ospital.

Hindi siya nagsalita agad. Ganoon siya, naghihintay hanggang sa kusang mag-confess ang kaharap niya.

"Montenegro," sabi niya sa wakas. Mababa ang boses, malalim, yung tipong ramdam mo hanggang sa batok. "Employees do not cry in the office."

"Opo, Sir. Hindi po ako umiiyak."

"May luha ka sa ilalim ng mata."

"Allergy po."

"Sa toner?"

"...Opo."

Nagtagal ang titig niya sa akin. Akala ko, ito na, ito na ang araw na sisantehin ako. Bigla kong naisip ang mga gamot ni Tomas, ang renta sa Cubao, ang utang kay Aling Besing na labinlimang daan pa, at ang buong buhay na itinayo ko sa trabahong ito.

Hindi ako pwedeng mawalan ng trabaho. Hindi ngayon.

"Sir, kung pwede po, huwag n'yo na lang pong—"

Pumasok siya sa supply room at isinara ang p***o sa likod niya.

Nag-iba ang hangin. Maliit na kwarto 'to, sampung hakbang lang yata ang lapad, at bigla itong lumiit pa. Naamoy ko ang pabango niya: cedar, may konting usok, mamahaling-mahal. Yung amoy na hindi mo basta mabibili sa mall.

Humakbang siya palapit. Napasandal ako sa estante. Dalawang dangkal na lang ang pagitan namin.

"Sino ang nagpaiyak sa'yo?"

Napakurap ako. "Po?"

"Sinong gumawa nito." Hindi tanong. Utos. Parang kailangan niya ng pangalan para may maipatanggal.

"Wala po, Sir. Walang gumawa. Personal po 'to."

May dumaan sa mata niya, mabilis, parang kidlat sa malayong ulap. Tapos nawala. Dumukot siya sa bulsa ng suit at inabot sa akin ang isang puting panyo, may nakaburdang GV sa gilid, sa sinulid na kulay abo.

"Ayusin mo ang sarili mo," sabi niya. "Tapos pumunta ka sa office ko nang 4:00."

Tumalikod siya. Hawak na niya ang door knob nang idagdag niya, hindi lumilingon: "At Montenegro?"

"Sir?"

"Sa susunod, sa office ko ka na lang umiyak. Mas malinis doon."

Lumabas siya.

Isang buong minuto akong nakaupo roon, hawak ang panyo, at nagtatanong kung seryoso ba siya o nagbibiro. Hanggang ngayon, hindi ko pa rin alam.

Pagbalik ko sa desk, kinurot ko pa ang sarili ko para siguraduhing buhay ako. Inilagay ko ang panyo sa drawer, sa ilalim ng mga folder, kunwari hindi ko iniisip. Pagkaraan ng limang minuto, binuksan ko ulit ang drawer. Inamoy ko. Isinara. Binuksan ulit. Hindi ako proud.

Pero ito ang alam ko: mabango ang panyo.

At medyo nanghihinayang akong kailangan ko itong isauli.