Two Lines on the Pregnancy Test (Flashback)

Halos apat na taon na ang nakararaan.

Ang unang pregnancy test na ginawa ko ay sa CR ng opisina, sa ikalawang cubicle, nakaupo sa takip ng toilet bowl, nanginginig ang kamay.

Oo, sa opisina. Kasi hindi ko na kayang maghintay hanggang makauwi. Bumili ako ng dalawang PT sa botika sa baba ng building, nilagay sa bulsa ng blazer na parang nagnakaw ng gamot, at umakyat nang hindi tumitingin sa kahit sino. Sa elevator, may kasama akong tatlong lalaking nag-uusap tungkol sa basketball, at pakiramdam ko, naririnig nila ang puso ko.

Tatlong minuto lang ang hinintay ko. Pero pakiramdam ko, tatlong taon.

Naglakad-lakad ako sa maliit na espasyo ng cubicle, tatlong hakbang pabalik at tatlong hakbang paharap, habang nagbibilang ng tiles. Labing-anim. Labing-anim na tiles, tatlong minuto, dalawang guhit.

Dalawang guhit.

Tinitigan ko iyon nang matagal. Baka sira. Baka kulang sa ihi, hindi ko alam, hindi naman ako doktor. Kinuha ko ang pangalawa, ang ekstrang binili ko dahil mapagpantasya ako pero praktikal din. Dalawang guhit ulit. Kumurap ako. Tumingin sa kisame. Tumingin ulit.

Sumandal ako sa dingding ng cubicle at tumawa. Mahina lang, 'yung tawang may kasamang hikbi. Hindi ko alam kung bakit. Siguro dahil sa wakas, pagkatapos ng halos tatlong taon ng pagdarasal sa bawat kapilya na madaanan ko, may sumagot din. Siguro dahil gusto kong sumigaw pero nasa opisina ako. Siguro dahil ang saya ko, at ang takot ko, at hindi ko alam kung alin ang mas malakas.

Sa labas ng cubicle, may nag-flush, may nag-hugas ng kamay, may nag-ayos ng make-up habang kumakanta nang pabulong. Normal na hapon sa isang normal na opisina. Walang nakakaalam na sa ikalawang cubicle, may babaeng nagiging nanay.

Noong gabing iyon, hindi ko agad sinabi kay Dominic. Gusto ko munang makasiguro sa doktor. Gusto kong perfect ang pagsasabi. May cake, may kandila, may navy blue na dress. Gusto kong parang pelikula, 'yung may background music at slow-mo na pagtingin niya sa akin.

Kaya buong linggo, nilihim ko. Tuwing kakain kami, tinitingnan ko siya, iniisip kung ano kaya ang mukha niya kapag nalaman. Magugulat ba siya? Yayakapin ba niya ako? Iiyak ba siya, ang lalaking hindi ko pa nakitang umiyak kahit sa libing ng lolo niya? Paulit-ulit kong ini-imagine. Gumagawa pa ako ng iba't ibang bersyon sa isip habang naliligo.

Hindi ko alam na sa bawat gabing iyon, may iba na siyang niyayakap.

Naaalala ko pa ang isa sa mga gabing iyon. Nanonood siya ng balita sa sofa habang nagtitipa sa phone, at ako, nakaupo sa kabilang dulo, nagkukunwaring nagbabasa ng libro. Gusto kong sabihin na. Nasa dulo na ng dila ko. Pero tumingin siya sa akin at sinabing, "Pagod ako, Issa," at tumayo na lang. Kaya itinikom ko ang bibig ko. Akala ko, may bukas pa.

Ang sumunod na mga buwan ay blur.

Umupa ako ng maliit na kwarto sa Quezon City, may bintanang nakaharap sa pader ng kapitbahay at isang electric fan na pumipitik-pitik tuwing gabi, parang may maliit na multong ayaw tumigil. Ang may-ari ay si Aling Besing, matandang balo na nagtitinda ng kakanin sa umaga at nanonood ng teleserye sa gabi, nang malakas. Hindi siya nagtanong kung bakit ako nag-iisa. Binigyan lang niya ako ng susi at dalawang puto.

Hindi na rin ako makakabalik sa dating trabaho ko. Accounting clerk ako noon sa isang maliit na kumpanya sa Pasig, kung saan ko nakilala si Dominic at kung saan halos lahat ay alam kung kaninong asawa ako. Nag-resign ako sa pamamagitan ng email, alas-dos ng madaling-araw, mula sa isang maliit na hotel sa Cubao. Walang paalam. Walang exit interview. Isang pangungusap lang: Salamat po sa lahat.

Nag-apply ako sa limang kumpanya. Tatlo ang tumawag, dalawa ang pinagtawanan ang resume ko, isa lang ang tumanggap, at doon nagsimula ang trabaho ko sa Vergara Holdings, bilang junior admin. Hindi ko pa nga alam noon kung sino ang may-ari. Basta may sahod, may health card, at may upuan na may gulong.

Nilihim ko ang pagbubuntis hangga't kaya. Pero noong ikalimang buwan, hindi na maitago ng loose blouse ang umbok ng tiyan ko.

Sa health center ng barangay ako nagpa-prenatal, kasi libre. Alas-singko pa lang ng umaga, nakapila na ako, hawak ang numerong papel na nakasulat sa lapis. Tuwing Miyerkules, may libreng vitamins. Kapag maswerte, may dalawang sachet ng gatas. Ang midwife, si Ma'am Cora, matandang may malaking salamin at boses na parang nanay ng buong barangay, ay minsang nagsabi sa akin, "Ineng, kumain ka nang mas marami." Pandesal at sardinas ang almusal ko noon, minsan itlog, depende sa sweldo. Hindi ko sinabing wala akong pambili. Ngumiti lang ako at tumango.

"Issa, buntis ka ba?" tanong ni Ate Nora, ang pantry supervisor, habang nagtitimpla ako ng kape na hindi ko dapat iniinom.

Napahinto ako. Ito na. Ito ang unang beses na may nagtanong, at hindi ko pa nahahanda ang sagot.

"Opo," sabi ko, at nagulat ako na hindi ako umiyak. "Limang buwan na po."

"Ay, ang saya! Nasaan ang tatay?"

"Wala po." Ngumiti ako, yung tipo ng ngiting sanay na sanay na ako. "Kami lang po."

Tumango si Ate Nora, hindi na nagtanong. Pero kinabukasan, may nakita akong paper bag sa upuan ko: dalawang pakete ng ubas, isang maliit na kumot na yari sa lana, at isang sulat na nakasulat lang, Para kay baby. Kaya mo 'yan.

Niyakap ko iyon sa banyo, at doon ako umiyak. Hindi ko na itinago

Isinilang ko si Tomas noong madaling-araw ng Agosto, sa isang public hospital na punung-puno ng pasyente. Nasa pasilyo pa ako noong una, nakahiga sa stretcher, kasi walang bakanteng kama. Siyam na oras akong nag-labor. Walang asawang nag-aabot ng tubig. Walang kamay na hahawakan. Ang hinawakan ko lang, ang bakal ng stretcher at ang kamay ng isang nurse na hindi ko man lang nalaman ang pangalan.

Pero noong ilagay nila siya sa dibdib ko, mainit, mabigat, basa, may buhok na itim na itim, napatigil ang lahat.

"Hello," bulong ko. "Ako si Mama."

Parang iyon na ang pinakamahabang pangungusap sa buong buhay ko.

Hindi pa siya umiyak. Nakatingin lang siya sa akin, parang matagal na niya akong kilala at ngayon lang kami nagkita.

Sa dalawang araw na iyon sa ward, may katabi akong batang ina, labimpitong taong gulang lang, si Jen. Umiiyak siya buong gabi, hindi dahil sa sakit kundi dahil walang dumadalaw sa kanya. Binigyan ko siya ng isa sa mga puto ni Aling Besing na dala ko pa sa bag. Hindi na kami masyadong nag-usap pagkatapos noon. Pero nang umalis ako, kinawayan niya ako at sinabing, "Ate, kapag umiiyak daw ang baby, hindi laging gutom. Minsan, gusto lang nilang may humawak."

Pero pagkatapos ng dalawang araw, tinawag ako ng pediatrician.

Alam mo yung biglang humihina ang tunog? Parang may nag-lower ng volume sa mundo. Nakikita kong gumagalaw ang bibig ng doktor, pero ang naririnig ko lang, ang sarili kong paghinga.

"Ma'am Montenegro, may narinig po kaming murmur sa puso ng anak n'yo."

"Ano po 'yon?"

"Ventricular septal defect po," sabi niya, dahan-dahan, parang hindi niya gustong sabihin. "Butas sa pagitan ng dalawang lower chambers ng puso. Sa ngayon, pwede pang obserbahan. Pero sa paglaki niya, malamang kakailanganin ng operasyon."

"Magkano po?"

Malungkot ang tingin niya. Sapat na iyon bilang sagot.

Umuwi ako noong gabing iyon karga ang anak kong tatlong araw pa lang. Umupo ako sa gilid ng kama sa maliit naming kwarto, nakatingin sa pader ng kapitbahay, hawak ang pinakamaliit na kamay na nakita ko sa buong buhay ko. Sa labas, kumakanta si Aling Besing kasabay ng teleserye. Sa loob, tahimik lang kami ng anak ko.

Hindi ako natulog buong gabing iyon. Paulit-ulit kong ni-replay sa utak ang bawat sinabi ng doktor, na parang gusto kong hanapin ang pagkakamali. Baka nagkamali siya ng basa. Baka ibang bata ang tinutukoy niya. Pero tuwing hahawakan ko ang dibdib ni Tomas, ramdam ko ang kakaibang bilis ng tibok, parang ibong gustong tumakas.

May isang tanong na paulit-ulit sa utak ko: Dapat ko bang sabihin kay Dominic?

Hawak ko na ang phone ko. Bukas na ang number niya, nakatitig ako sa screen. Isang pindot lang. Kahit isang text. Dom, may anak ka. Tatlong salita.

Pero naalala ko ang mga mata niya noong gabing iyon. Ang walang-emosyon na titig. Ang salitang merger. Hindi tao ang tingin niya sa akin noon. Papel. Kontrata. Isang bagay na pwedeng pirmahan at ibalik.

Hindi ko inisip na kakailanganin ng anak ko ang mayamang ama. Ang inisip ko, kailangan ng anak ko ng nanay na hindi na muling hahayaang maliitin ng kahit sino.

Pinatay ko ang phone.

Tayo lang, bulong ko kay Tomas, at hinalikan ko ang noo niyang amoy gatas at bagong simula. Tayo lang, anak. Pangako.

Hindi ko alam na ang pangakong iyon, babasagin ko rin balang-araw.

Hindi dahil sa gusto ko.

Kundi dahil wala na akong ibang pagpipilian.